Orta aðýrlýktaki yýldýzlarýn kozmik yaþamlarýnýn sonuna gelirken dýþ katmanlarýndaki tozlarý etrafa saçarak, kütlelerini yarýya indirmelerinin sýrrý yeni bir araþtýrmayla çözüldü.
Bilim insanlarý, yeni ölmüþ yýldýzlarýn dýþ katmanlarýndaki toz zerrelerinin þaþýrtýcý derecede büyük olduðunu keþfetti.

Bu buluþun, galaksilerin evrim sürecindeki önemli noktalarla ilgili bilgi eksiklerini de doldurmasý bekleniyor.

Bilim dünyasýnýn bugüne kadar bildiðine göre, yýldýzlar ilk ortaya çýktýklarýnda, en hafif iki element olan hidrojen ve helyumdan oluþuyorlardý. Bu yýldýzlarýn çekirdeklerinde hafif elementler tepkimeye girerek karbon ve oksijen gibi daha aðýr elementleri oluþturuyordu.

Daha sonra yýldýzlar yaþlandýkça bu elementleri uzaya saçmaya ve kütle kaybetmeye baþladýlar. Böylece galakside yeni yýldýzlarýn oluþumu için gerekli hammadde saðlanmýþ oldu. Nispeten daha aðýr elementlerle doðan yeni yýldýzlarýn çekirdeklerinde de daha da aðýr elementler meydana geldi. Bu çevrim böylece devam etti.

SAÇILIM NASIL OLUYOR

Yeni araþtýrmayla bu saçýlýmýn perde arkasý gözler önüne seriliyor.

Paris Gözlemevi’nden Sylvestre Lacour bu araþtýrmayý yürüten isimlerden biri. Lacour, Space.com’a yaptýðý açýklamada, “Bunun nasýl olduðunu, bir yýldýzýn kütlesinin büyük bir kýsmýný nasýl yýldýzlararasý alana saçtýðýný anlamaya çalýþýyorduk. Bu maddeleri dýþarý atan yapýnýn nasýl iþlediðini anlamaya çalýþýyorduk” dedi.

Yaklaþýk 10 bin yýl süren kýrmýzý dev aþamasýnda, yýldýzlar kütlelerinin o kadar büyük bir kýsmýný kaybediyor ki geriye sadece çekirdekleri kalýyor. Bu aþamada yýldýzlar ayný zamanda çok da parlak oluyor. Astronomlar bu ýþýðýn kütlenin itici gücü olabileceðini öne sürdü ancak olayýn arkasýndaki mantýðý açýklayamadý.

Bir yandan bu kadar güçlü bir ýþýðýn yýldýzýn atmosferindeki toz zerrelerini parçalayabileceðine inanýlýyordu. Diðer yandan, toz zerrelerinin ýþýðý geçirdiði düþünülüyordu. Ancak böyle bir durumda parçalarýn uzaya saçýlmasýný açýklamak mümkün olmayacaktý.

ZERRELER IÞIÐI HEM GEÇÝRÝYOR HEM KIRIYOR

Sydney Üniversitesi’nden Barnaby Norris’in liderliðindeki ekip Þili’de bulunan Büyük Teleskop’u kullanarak üç kýrmýzý dev yýldýzýn çevresindeki toz kabuklarý inceledi. Lacour, “Çok fazla, beklediðimizden daha fazla toz bulduk. Görünen o ki zerreler parçalanmalarýný önleyecek kadar þeffaflar ama ýþýðýn yönünü deðiþtiriyorlar” dedi.

Toz zerrelerinin ortalama 300 nanometre çapýnda, yani beklenenden çok daha büyük olduðunu ifade eden Lacour, “Kulaða küçük geliyor ancak aslýnda çok büyükler” dedi. Hatta toz zerrelerinin yýldýzlarýn saçtýðý ýþýðýn dalga boyuna yakýn ölçüde olduðu ortaya çýktý. Bu sayede fotonlar doðrudan zerreciklere çarpamýyor. Aksine fotonlarýn yönünün deðiþmesine neden oluyor. Bu etkileþim sonucu da toz zerreleri ortalýða saçýlýyor.

Lacour, “Ýlk defa zerrecikleri hareket ettirmek için elimizde yeni bir araç var. Zerrecikler fotonlar onlara çarpýp ittirdiði için hareket etmiyor. Parçacýklar hareket ediyor çünkü ýþýðý kýrýyor ve bu kýrýlma sonucu ortaya çýkan enerji parçacýklarý ittiriyor. Parçacýk da böylede yok olmamýþ oluyor” diye konuþtu.

Kaynak:veteknoloji-Bilim ve Teknoloji