Endometrýyozýs



Normalde uterus (rahim) iç yüzeyini örten dokunun, uterus iç yüzeyi dýþýnda bulunmasýna endometriyozis (endometriozis) adý verilir. Adet görmeyen bayanlarda görülmez (ilk adetten önce ve menopozdan sonra görülmez). Çouck doðurmamýþ ve gebe kalmamýþ kadýnlarda daha sýk gözlenir. Nedeni tam olarak ispatlanamamýþtýr. Aðrýlý adet görme nedenlerindendir. Kýsýrlýk ve erken dönemde düþüklere sebep olabilir. Belirti ve bulgular hastalýðýn yerleþtiði yere göre deðiþiklik gösterebilir.

Endometriyozis saptanan bayanlarýn tipik özellikleri:

- adet kanamasý fazla miktarda olur

- adet dönemleri kýsadýr (27 gün veya daha az)

- bayan bir akrabasýnda da endometriyozis vardýr.

Aþaðýdaki özelliklere sahip bayanlarda ise endometriozis daha az görülme eðilimindedir:

- normal kilolarýndan daha zayýf olanlar

- düzenli egzersiz yapanlar

- birden fazla kez hamile kalanlar

- doðum kontrol hapý kullananlar

Üreme çaðýndaki kadýnlarýn %10-20 sinde görülmektedir, en sýk olarak 25-35 yaþ arasýnda taný konur. Kýsýrlýk problemi olan kadýnlarýn %15-40 ýnda endometriyozis saptanmaktadýr. Ailesinde endometriyozis olan kadýnlarda endometriyozis geliþme riski 6 kat daha fazladýr.

Cinsel organlar dýþýnda aþaðýdaki organlarda yerleþim gösterebilir:

- apendiks (apandisit bölgesi), ince barsaklar

- mesane

- omentum (karýn duvarý iç zarý ?)

- göbek

- inguinal kanal (kasýk)

- uzuvlar

- akciðerler

- lenf bezleri

- üst solunum yollarý (özellikle burun)

- böbrek

- beyin

- kulak

Belirtiler ve Muayene Bulgularý

- aðrýlý adet görme

- adet öncesi baþlayan, adet görme ile azalan kuyruk sokumu bölgesinde aðrý

- aðrýlý cinsel iliþki

- büyük kitleler oluþmuþsa basý hissi olabilir

- tutulum yerine baðlý olarak idrarda kan, dýþkýda kan, dýþkýlama sýrasýnda aðrý, idrar yapma sýrasýnda aðrý geliþebilir

- adet bozukluklarý

- adet döneminde burun kanamalarý (hemoraji vikaryöz)

- kýsýrlýk

- Muayene sýrasýnda odak saptanabilir

- histerosalpingografide tüpler açýk fakat yapýþýktýr (özel bir bulgudur), tüpler barsak hareketlerine göre yer deðiþtirir

- biyopsi ile taný konabilir

Overdeki (yumurtalýk) endometriyozis nadiren torsiyon kistine neden olur.

Tedavi

Belirtiler hafifse ve kýsýrlýk yoksa hasta sadece takip ve kontrol edilir. Aspirin ve benzeri ilaçlarla aðrý giderilebilir.

6 ay süre ile doðum kontrol hapý kullanýlýr. 10-20inci günler arasýnda 1 er tane alýnýr, kanama devam ederse doz iki katýna çýkarýlýr. Tekrar kanama olursa doz yine iki katýna çýkarýlýr.

Diðer doðum kontrol hapý kullanma þekli 5-25.inci günler ilaç almaktýr.

Menopoz sonrasý dönemde yumurtalýklar alýnabilir.

Ethisterone isimli ilaç alýnabilir. Bu ilaç 3 cm lik odaklarý baskýlayabilir. Bu ilaç 6 ay süre ile kullanýlabilir. Kilo artýþý, sivilce, saç dökülmesi, kýllarda kalýnlaþma, yaðlý cilt, ödem yapabilir.

Laparaskopi, elektrokoter ve CO2 lazer ile odaklar yok edilebilir.

Her tedaviden sonra, hastalýðýn tekrarlama þansý vardýr; en etkili yöntemlerden birisi ethisterone kullanýmýdýr (%90 baþarý).