Baþtoklu Köyü Hanak Ardahan



Ardahan

Bilgiler

Nüfus 391 (2000)

Koordinatlar

Posta Kodu 75900

Alan Kodu 0478

Yönetim

Coðrafi Bölge Doðu Anadolu Bölgesi

Ýl Ardahan

Ýlçe Hanak

Web Sitesi



Baþtoklu, Ardahan ilinin Hanak ilçesine baðlý bir köydür.



Tarih


1992 yýlýnda il olan Ardahan'ýn Hanak ilçesine baðlý bir köyün eski ismi “Yukarý Dikan” olarak bilinmektedir. Daha sonra ise köyün adý “Baþtoklu” olarak deðiþtirilmiþtir. Bölgenin Osmanlý hakimiyetine girmesini müteakiben yapýlan 1573 tarihli arazi yazýlmalarýnda köyün ismine rastlamak mümkündür.


1573 tarihindeki kayýtlara göre Meþe Ardahan bölgesi sýnýrlarýnda kalan köyün ismi eski ismiyle olduðu gibi “Büyük Dikan” olarak geçmektedir. Bu durum köyün en az 500 yýllýk bir geçmiþinin olduðunu göstermektedir. Köyün içerisinde kurulu bulunan 1851 tarihinde yapýlan cami de bu tarihi doðrulamaktadýr. Köyün tarihini bölgenin tarihinden ayrý tutmak söz konusu olmayacaðýndan köyün baðlý bulunduðu Ardahan ilini merkez kabul ederek bölgenin tarihine kýsaca deðinmekte fayda bulunmaktadýr.



Ýslamiyet Öncesi Yaþam


Bu yöreye Türk boylarý ilk kez, Kýpçaklarýn atasý sayýlan, Kimmerlerin (M.Ö. 720) gelmesiyle baþlamýþtýr. Daha sonralarý Ýskitlerin geldiði görülüyor. Ýskitler bu yörede 500 yýl hüküm sürmüþler. Geliþ tarihleri M.Ö 680 olarak bilinmektedir.


M.S. 628 yýlýnda Hazar Türklerinin Hazar bölgesinden göçerek üç kol üzerine daðýldýklarý ve bir kolunu da Kafkaslara yürüyerek, bu yöreyi ele geçirdikleri kaynaklarda yer almakta. Hazar boylarýndan göçüp gelen bu göçleri oluþturan insanlara Arda Türkleri denmektedir.


3. ve 4. yüz yýllarda yörede Hýristiyanlýk yayýlmaya baþladý. 415 yýlýnda ise Batýdan gelen Bizans egemenliði yöreyi ele geçirmiþtir.



Ýslamiyet Sonrasý Yaþam


Halife Osman döneminde (646) ise bölge Arap Ýslam egemenliðine girmiþtir. Bütün bu yüz yýl boyunca Ýslam güçleriyle Bizans arasýnda sürekli el deðiþtiren bu yöre, Ýlhanlýlar'ýn, Kýpçaklar'ýn ve daha nice gruplarýn gelip yerleþmelerine karþý koyamamýþtýr.


Selçuklu Sultaný Alpaslan'ýn 1064 tarihinde Ani þehrinin egemenliðini eline geçirmesiyle "Daniþmentli Ahmet" adýyla bilinen komutanýn emrindeki Selçuklu ordusuyla Þavþat üzerinden Arsiyan Daðýný geçerek 1080'de bölgeyi ele geçirmiþtir.


Selçuklular bu yörede uzun zaman varlýklarýný gösterememiþler. Zayýflayan Selçuklu ordularýný elinden yöreyi Ýlhanlýlar eline geçmiþtir. Ýlhanlýlar zamanýnda Ortodoks olan Kýpçak Türkleri bölgenin yarý baðýmsýz hakimi olmuþlardýr. Kýpçak Türklerinin (Kumanlarýn) bölgede (Ardahan-Ahýska-Artvin kesiminde) Atabek adlý bir sülale kurarak bölgede hüküm sürdükleri bilinmektedir. Osmanlý zamanýnda bölge Atabekler diyarý olarak bilinmektedir.


13. yüzyýlda Moðol ve Ýlhanlý egemenliði görülürken yöre, daha sonra 1414 yýllarýnda Cengizlilerin elinde kalmýþtýr.


Kars ile birlikte bu yöre Akkoyunlularýn iþgaline uðramýþtýr. Ardahan yöresinde adý bilinen Atabekler, Akkoyunlularýn emrinde kalmýþlar. Daha sonra, Karakoyunlularýn emrinde kalan yöre, Þehzade Selim’in (1.Selim) Trabzon Sancakbeyi olduðu dönemde (1481-1512) Osmanlýlar'a baðlandý. Yöre Bu dönemde, Birkaç kez Safevi, birkaç kere de Gürcü denetiminde kaldý. 1551 yýlýnda Erzurum Beylerbeyi Ýskender paþa tarafýndan kesin olarak Osmanlý topraklarýna katýldý.



Osmanlý Egemenliði


Kanuni Sultan Süleyman döneminde Þark Seferleri baþlayýnca, Padiþah tarafýndan Kýbrýs Fatihi Lala Mustafa Paþa sardar tayin edilerek bölgeye sefere çýkmýþtýr. 1578 yýlýnýn 2 Temmuz'unda Erzurum, 5 Aðustos'unda Ardahan'a gelen Osmanlý ordusu ile 9 Aðustos 1578 tarihinde, Sefevi(Ýran) ordusu arasýnda Çýldýr civarýnda baþlayan meydan savaþýnýn Osmanlý ordularýnýn zaferi ile sonuçlanmasý sonrasýnda bölge tamamen Osmanlý hakimiyetine girmiþtir. (Ardahan, Çýldýr, Posof, Ahýska) Bu tarihten 1800'lü yýllara kadar bölgenin mutlak Osmanlý hakimiyetinde olduðu gözlenmektedir. Ancak kuzeyde güçlenen Rus çarlarýnýn güneye denizlere ulaþma hedefleri doðrultusunda Kafkaslar'a ve bölgeye egemen olmayý amaçlamalarý bölgede uzursuzluklarýn ve savaþlarýn baþlamasýna sebep olmuþtur.


Rus ordularý 1828 yýlýnda bölgeyi, Ardahan, Kars, Erzurum ve Bayburt dahil ele geçirmiþ ancak yapýlan Edirne Anlaþmasý sebebiyle Ahýska hariç diðer bölgeleri boþaltmak zorunda kalmýþtýr. Ahýska’nýn Ruslar tarafýndan iþgali üzerine Posof'lu bir þairin yazmýþ olduðu aþaðýdaki þiir tarihi bir tespiti içermesi bakamýndan önemlidir.


“ Ahýska bir gül idi gitti ,Ehli iman idi gitti

Söyleyin Sultan Mahmut’a, Ýstanbul Kilidi gitti”


Çeyrek asýr geçmeden 1855 yýlýnda bölge tekrar Rus iþgaline uðradý, bir yýl sonra imzalanan Paris Anlaþmasý ile 1856 yýlýnda Ruslar, Kars, Ardahan ve diðer bölgelerden çekilmek zorunda kaldýlar. Ancak bölgenin uzun süre Rus iþgaline girmesi 1876 tarihinde Osmanlý Devleti ile Rusya arasýnda baþlayan ve 93 Harbi olarak bilinen savaþ sonrasýnda olmuþtur.



Kurtuluþ Savaþý ve Türkiye Cumhuriyeti Dönemi


17 Mayýs 1877 tarihinde Ardahan ve bölgesi Rus iþgaline uðramýþtýr. Savaþ sonrasýnda ise 13 Temmuz 1878 tarihinde imzalanan Berlin Antlaþmasý'yla Ruslara býrakýlan Ardahan yaklaþýk 40 yýl Ruslarýn esaretinde kalmýþtýr. 1918 Brest-Litowsk Antlaþmasý'yla yeniden Türkiye topraklarýna katýlmýþ ise de 30 Ekim 1918 Mondros Mütarekesi ile Türk ordusunun çekilmesi sonucu, Ermeni ve Gürcülerin iþgaline hedef olmuþtur. 30 Kasým 1918 tarihinde Ardahan'da kurulan Milli Þura Hükümeti tarafýndan Mondros Mütarekesi þartlarý reddedilmiþ, Milli Þura Hükümeti, Kurtuluþ Savaþý'yla bütünleþerek Kâzým Karabekir Paþa ve Halit Paþa komutasýndaki Türk ordusu tarafýndan 23 Þubat 1921 tarihinde kurtarýlmýþtýr.


Bölge Rus esaretinde iken Rus askerleri ve Ermeniler tarafýndan Müslüman Türk unsurlara karþý mezalim yaþandýðý tarih kaydetmektedir. Aþaðýya alýnan aðýt yapýlan mezalimler üzerine söylenen aðýtlardan sadece bir tanesidir. Bölge gerçeklerini bilmek açýsýndan paylaþmakta fayda bulunmaktadýr.



"Sabah ilen Urus girdi þehere Yetti dehre ah avazýn Ardahan“kýrýn!” deyü emreyledi leþkere Söylendi Ser-ta –sir sözün Ardahan Herkes düþtü figana,ýztýraba Al-kana boyandý topraðý taþýÇok köyleri yaktý,etti harabe Ezel böyle yazmýþ yazýn ArdahanAteþ verip niçe evleri yaktýGöç olup,Poskov’a sel gibi aktý Hepsinden Beter oldu bu demde Açýldý gönülde yazýn ArdahanKimi orda kalýp gördü dehþetiHiç kimseye etmez iken minneti Ümmet-i Muhammed hep giydi kara Al-kana boyandý düzün ArdahanArþta melaykeler yandý bu ahaYazdý gazeteler,bildirdi Þaha Kimi gelip burada çekti zahmeti Þimdi dilenir çok kezin ArdahanBu sergerdan HOCA aðlar bu yandaAl-Osman’ýn geldiðini duyanda Her sene mahsuülün lodalanýrdý Kesildi ekmeðin,tuzun Ardahan Senin dertlerini bir bir sayanda Saðýlýr hep yaran,sýzýn Ardahan "

Kültür


Aþaðýda köyün geleneksel yemeklerinin bir listesi bulunmaktadýr:


* Evelik aþý

* Kuymak

* Dövmeç

* Haþýl

* Sinor

* Piþi

* Mafiþ

* Lalanga

* Cýrglama

* Kesme

* Katmer

* Bazlama

* Akýtma

* Gagala

* Fýrýn Ekmeði

* Top Cadý Ekmeði

* Haçapur

* Eriþte

* Kurut

* Kavurga

* Hengel

* Saray Çorbasý

* Muhallebi

* Patispanya

* Mýsýr Gevreði

* Harþu

* Sütlaþ

* Kalbur Tatlýsý

* Pelverde

* Lahana Turþusu

* Kýrmýzý Carðala

* Hasuta

* Gevrek

* Feselli

* Kýmý Turþusu

* Þekerleme

* Fetir Ekmeði

* Tel Helvasý

* Kayýtma


Coðrafya


Köyün merkezinin Hanak ilçesine uzaklýðý 5 km, il merkezi Ardahan'a olan uzaklýðý 33 km'dir. Köyün kuzeyinde Koyunpýnar köyü, kuzeybatýsýnda Ýncedere köyü. Batýsýnda Güneþgören köyü ve köye ait yayla, Güney sýnýrýnda Ardahan ili, doðusunda ise Alaçam köyü bulunmaktadýr. Köyün batýsýnda Artvin ili ile doðal sýnýr oluþturan Yalnýzçam Daðlarý ve kuzeydoðusunda da Kol Daðý'nýn uzantýlarý bulunmaktadýr.


Köy ve civarýnda arazi, aðaç bakýmýndan genel olarak çýplak bir görünüm arz etse de, ancak köy merkezinde bireysel aðaçlandýrma ve köyün güney ve güney doðusunda bulunan küçük çam ormaný küçük istisnalarýný teþkil etmektedirler. Köyde bulunan akarsular kendi topraklarýndan küçük dereler halinde doðup köy merkezinden geçerek Alaçam köyünden geçip Cot Çayý'na karýþýr. Ýçme suyu bakýmýndan köy, yörenin en zengin köylerindendir. Köyün batýsýndaki vadilerin birleþerek geniþlediði kesimlerde yayla olarak nitelenen düzlükler yer almaktadýr. Köyün yaylasý köy sýnýrlarý içerisinde yer almaktadýr. Eski Hanak - Ardahan Karayolunun bir kýsmý köyün sýnýrlarýndan geçmektedir.


Yayla özelliði gösteren köyün denizden yüksekliði 1.800 metredir. Yer yer 2.000 ile 3.000 metre yüksekliði bulunan daðlara sahip olan bölge, bu daðlar dolayýsýyla ot ve su bakýmýndan hayvancýlýða oldukça elveriþlidir. Kýþ mevsiminin uzun ve çok soðuk geçmesi nedeniyle bölgeye baðlý olarak köyde de meyve aðaçlarýnýn da yetiþmediði bir gerçektir. Bunun yanýnda yukarýda belirtildiðimiz ormanlýk alanda kara ve sarýçam, kavak, söðüt vb. aðaçlarýn yetiþtiði de bilinmektedir. Bitki örtüsü yönünden oldukça þanslý sayýlabilecek köy ve civarýnda çeþitli otlar ve kýr çiçeklerinin ilkbahar yaðmurlarýyla beslendiði ve çevreyi güzelleþtirdiði hususu da burada belirtilebilinir.



Bitki Örtüsü


Ýlçede belirli alanlarda toplanmýþ küçük orman alanlarý dýþýnda ilçe topraklarýnýn büyük bir bölümü çayýr ve mera alanlarý ile kaplý bulunmaktadýr.



Ýklim


Köy, iklim bakýmýndan kýþlarý çok sert ve soðuk, yazlarý ise ýlýk ve yaðýþlý geçen bir karasal iklime sahiptir. En soðuk ayýn sýcaklýk ortalamasý –25 derece , en sýcak ayýn ortalamasý ise +25 derecedir.

Nüfus

Yýllara göre köy nüfus verileri

2007

2000 391

1997 812

Ekonomi


Halkýn büyük çoðunluðu küçük çiftçi olup, tarým ve hayvancýlýkla uðraþmaktadýr. Köyün çevre köylere nazaran ekili alan ve mera yönünden en zengin köylerin basýnda gelir. Genel olarak köyde arpa, buðday ve yem bitkileri ekimi yapýlmaktadýr. Tarýmda makinalaþma seviyesi her geçen gün artmaktadýr. Köyde yaklaþýk olarak 40 adet traktör mevcuttur. Hasat halen traktörler ve buna baðlý ekipmanlarla yapýlmaktadýr. Hasat mevsimi de son derece kýsadýr. Yüksekliðin fazla olmasý, dolayýsýyla kýþ aylarýnýn aðýr geçmesi nedeniyle meyve ve sebzelik yapýlmamakta bu ürünlerin tamamý satýn alýnmakta bazý yýllarda ihtiyaca yetecek ürün dahi elde edilmemektedir.

Tarým ve Hayvancýlýk


Köyün geçim kaynaðý tarýmdýr. Tarýmsal alanda Hayvancýlýk %80 payla ilk sýrayý almaktadýr. Bitkisel üretimin payý ise %20’dir. Köyümüz mera, otlak ve yaylak varlýðý olarak geniþ alanlara sahip olduðundan önemli bir hayvancýlýk potansiyeline sahiptir. Halkýn hepsi hayvancýlýkla uðraþmaktadýr. Elden edilen hayvansal ürünler köy halkýnýn baþlýca geçim kaynaðýdýr. Ayrýca köye 15 Mayýs'tan itibaren genellikle Kars ilinden gelen mandýracýlar Köyde süt toplama evi kurmakta ve 1,5-2 aylýk bir dönemde çiftçilerden aldýklarý sütleri kaþar peyniri yapýmýnda kullanmaktadýrlar.


Köyde her yýl, inek potansiyeline baðlý olarak deðiþmekle birlikte herkes 1-2 ton civarýndaki süt bu þekilde mandýracýlara verilmekte geri kalan sütler ise ailelerin kendi ihtiyaçlarý için peynir ve yað yapýmýnda kullanýlmaktadýr. Köyde bulunan büyükbaþ hayvanlarýn büyük bölümü yerli ýrk olan DAK (Doðu Anadolu Kýrmýzýsý) X Montofon ýrkýndan meydana gelen melez hayvanlardan oluþmaktadýr. Köyde hayvan varlýðýnýn büyük bölümünü büyükbaþ hayvanlar oluþturmakta olup küçükbaþ hayvan mevcudu bu orana ters denecek kadardýr. Ayrýca köyden her yýl diðer illere gerek besi gerekse kurbanlýk için çok miktarda canlý hayvan sevkýyatý olmaktadýr

Arýcýlýk


Köy, dünyaca tanýnan üstün vasýflý Kafkas Irký arýnýn gen merkezleri arasýnda yer almaktadýr. Ayrýca bölgenin 1200 çesit zengin florasýndan dolayý arýcýlýk için iyi bir potansiyel mevcuttur. Bu yüzden köyde üretilen ballar çok kalitelidir. Genel istatistiklerine göre köyde tahmini 200-250 arý kovaný bulunmaktadýr.


Köyde arýcýlýk sabit arýcýlýk þeklinde yapýlmakta olup birkaç kiþi dýþýnda gezginci arýcý bulunmamaktadýr. Ardahan ili ile birlikte köyde Artvin ili arýcýlarý dýþýndaki gezgin arýcýlara kapalýdýr.



Muhtarlýk


Yerleþim yerinin köy tüzel kiþiliði almasý ile birlikte köyün tüzel kiþiliðini temsil etmesi için köy muhtarlýk seçimleri de yapýlmaktadýr.


Seçildikleri yýllara göre köy muhtarlarý:


(2009)) - Güven Köksoy

2004 - Kenan Gündüz

1999 - Güven Köksoy

1994 - Sait Kýlýç

1989 - Sadýk DEMÝR

1984 - Farýz KÖKSOY


Altyapý Bilgileri


Köyde ilköðretim okulu vardýr. Köyün içme suyu þebekesi vardýr ancak kanalizasyon þebekesi yoktur. Ptt þubesi ve ptt acentesi yoktur. Saðlýk ocaðý ve saðlýk evi yoktur. Köye ayrýca ulaþýmý saðlayan yol [sitavilize] olup köyde elektrik ve sabit telefon vardýr.