Ankara Ulus Atatürk Anýtý

Zafer Abidesi: Anýtýn Yaptýrýlmasý


O günkü adýyla Hakimiyet-i Milliye olan Ulus Meydaný'nda bulunan Zafer Abidesi, Yeni Gün Gazetesi sahibi Yunus Nadi Bey'in önderliðinde Türk ulusunun maddi katkýlarýyla yaptýrýlmýþtýr. Anýtýn yaptýrýlmasý için tüm yurt çapýnda bir kampanya baþlatýlmýþ ve kampanya dahilinde açýlan yarýþmayý yürütmek üzere, bir yurttaþ komitesi kurulmuþtur. Komite tarafýndan Fransýzca ve Osmanlýca bir þartname hazýrlanmýþ ve hazýrlanan þartnamede, Kurtuluþ Savaþý'nýn kime karþý, nasýl ve hangi amaçlarla yapýldýðý geniþ þekilde açýklandýktan sonra, zaferin önderi olan Mustafa Kemal'in kiþiliði ve özellikleri ayrýntýlý olarak tanýmlanmýþtýr.


Bu iþ için kurulan özel komite, dikilecek olan anýtýn formuna iliþkin seçenekler üzerinde görüþ alýþveriþinde bulunduktan sonra; Gazi Mustafa Kemal Paþanýn bir kaide üzerinde ayakta, sivil giyimli bir cumhurbaþkaný olarak tasvir edilmiþ, doðal büyüklükte bir bronz heykelinin dikilmesine karar vermiþtir. Burada, anýtýn konulacaðý Hakimiyet-i Milliye Meydaný'nýn planý, çevresindeki yapýlarla birlikte verilmiþtir.


Yarýþmaya gönderilen projeler içinde, Avusturyalý heykeltraþ Heinrich Krippel'in projesi beðenilerek yapýmýna baþlanmýþ ve heykel 24 Kasým 1927 Perþembe günü yapýlan bir törenle açýlmýþtýr.
Anýtýn Sanatsal Özellikleri


Anýt bir heykel grubu olarak tasarlanmýþ ve tamamlanmýþtýr. Burada esas vurgulayýcý olan, Türk milletinin Kurtuluþ Savaþý'nda gösterdiði birlik beraberlik sonucu ortaya çýkan baþarýdýr. Üçgen bir kaide üzerinde duran heykel grubu, Cumhuriyetin kurulduðu Büyük Millet Meclisi ve Ýstasyon yönüne bakmaktadýr. Kaide üzerinde bütünlük gösteren heykellerden önde iki Mehmetçik bulunmaktadýr. Bunlardan saðdaki, arkadaþlarýný savaþa çaðýran, soldaki düþmaný gözetleyen Mehmetçik heykelleridir. Arkada ise mermi taþýyan Türk kadýný heykeli bulunmaktadýr.


Heykel grubunun tam ortasýnda, çokgen bir kaide üzerinde yine çokgen plana sahip ve daralarak yükselen anýtýn asýl kaidesine ulaþýlýr. Mermerden olan bu kaidenin güney cephesinde üstte, Sakarya'da düþmaný yenen Türk askeri; altta savaþ sýrasýnda Mustafa Kemal, komutanlar ve Türk askerinin tasvir edildiði kabartmalarýn yer aldýðý iki pano bulunmaktadýr. Anýt kaidesinin kuzey cephesinde mermere kazýlmýþ kabartma iki panodan üsttekinde zaferden sonra resmi geçit yapan Türk askeri, alttakinde ise kaðnýlarla cepheye silah ve cephane taþýyan Türk köylüsü tasvir edilmiþtir.


Mermer kaidenin ön yüzünde, içeri girinti yapan üç yüzlü bölümün üst kýsmýnda, üç adet doðan güneþ motifi ve bunlarý çerçeveleyen çelenk motifi bulunmaktadýr. Anýtýn çokgen kaidesinin daralarak yükselen en üst kýsmýnda anýtý çevreleyen, bir sýra halinde Mustafa Kemal'in altýn varakla yazýlmýþ özlü sözleri bulunmaktadýr. Anýtýn mermer kaidesinin arka yüzünde, ortada kabartma olarak topraktan çýkan ancak bir dalý kýrýlmýþ ve kýrýk yerin üzerinden daha gür bir þekilde yükselen hayat aðacý motifi bulunmaktadýr.


Üzerindeki özlü sözlerle, sanat ve tarihi deðeri büyük olan kabartmalarýn bulunduðu oldukça yüksek mermer kaide üzerinde, þartnamede sivil giyimli bir cumhurbaþkaný olarak tasvir edilmiþ, doðal büyüklükte bir bronz heykelin dikilmesine karar verilmiþ iken, o günün þartlarý içinde mareþal üniformalý Gazi Mustafa Kemal, dört ayaðý üzerine saðlamca basan Sakarya isimli atý üzerinde bronzdan tasvir edilmiþtir.


Maarif Vekaleti'nin 1947 yýlýnda yanmasýndan sonra açýlan proje yarýþmasý sonunda, binanýn yerine bugünkü Emek Çarþýsý ve Ýþhaný yapýlýrken; Zafer Abidesi de bu proje kapsamýnda ele alýnarak, eski yerinden güneye doðru kaydýrýlarak bugünkü yerine taþýnmýþtýr.


Ulus Atatürk Anýtý, Ankara Valiliðinin katkýlarýyla Kültür Bakanlýðý tarafýndan 2002 yýlý Aðustos ayý içerisinde gerçekleþtirilen restorasyonla, onarýmý ve temizliði yapýlarak bugünkü görünümüne kavuþturulmuþtur.
Heykeltraþ Heinrich Krippel


27 Eylül 1883 yýlýnda Viyana'da doðdu. Heykel öðrenimini Viyana Güzel Sanatlar Akademisinde yapmýþ, önceleri mezar ve portreler üzerinde çalýþmýþtýr. 1925-1938 yýllarý arasýnda Türk Hükümeti'nin davetlisi olarak geldiði Türkiye'de, Sarayburnu Atatürk Heykeli (1925), Konya Atatürk Heykeli (1926), Ankara Atatürk Heykeli (1927), Samsun Atatürk Anýtý (1931), Afyon Karahisar Zafer Anýtý (1935), Ankara Sümerbank içindeki Oturan Atatürk Anýtý (1938) gibi eserler býrakmýþtýr.


Atatürk, bu eserler için sanatçýyý köþkte misafir etmiþ ve ona anýt için poz vermiþtir. Anýt grubunun heykelleri sanatçýnýn Viyana'daki atölyesinde tasarlanmýþ, Viyana Birleþik Maden Ýþletmeleri'nde bronza dökülmüþ, parçalar halinde Türkiye'ye getirilerek yerlerinde monte edilmiþtir. Sanatçý 5 Nisan 1945 tarihinde Viyana'da bir mide ameliyatý sonrasýnda ölmüþtür.
Anýttaki Yazýlar


Kaidenin en üst kenarýný çevreleyen kuþakta;
"Türk milleti, muzaffer istihlas ve istiklal cidalini ve muazzam asri inkýlaplarýný, en manidar bir remz ile, en iyi ifade edebilecek þekli, yukarki hakiki timsalde bulur."


Kaidenin ön cephesinde;
"Artýk badema, sine-i millete bir ferdi mücahit olarak çalýþacaðým. 8 Temmuz 1919, Erzurum."
"Bulunur kurtaracak bahtý kara maderini."


Kaidenin sað tarafýnda;
"Düþman ordusunu vatanýn harimi ismetinde boðarak, behemahal naili halas ve istiklal olacaðýz. 6 Aðustos 1919"


Kaidenin sol tarafýnda ise;
"Düþmanýn anasýra asliyesi imha edilmiþtir. Ordular ilk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri. 1 Eylül 1922"


yazmaktadýr.