Þehrin Odunpazarý Semtindebulunan külliye Çoban, Gazi, Melek lakablarý ile bilinen Mustafa Paþa, camikapýsýndaki kitabesine göre 1515 yýlýnda yaptýrýlmýþtýr. Cami 20 odalýk zaviye,öðretim yeri, misafir yeri, misafir odalarý olan imaret halk arasýnda ve çeþitliyayýnlarda zafiye ve medrese olarak bilinmektedir. Zafiyenin ilk açýldýðý zamanhangi tarikat için olduðunu bilmiyoruz. Ancak daha sonra Mevlevi dergâhaçevrilmiþ. Tekke ve zafiyelerin kapatýlmasýna kadar bu öyle devam etmiþtir, inekülliyeye ait yine külliyeye ait kervansaray da vakfiyede geçmemektedir.Tuhfetül Mimarin’de Mimar Sinan’ýn Eskiþehir’de bir kervansaray yaptýðýkayýtlýdýr. Cami Mimar Sinan’a mal edilmektedir. Ancak Mimar Sinan’ýneserlerine ait listelerde bu külliyeden sadece kervansaray’ýn ismi geçmektedir.



CAMÝ:


Cami kare planý tek kubbeli birharim ile önündeki beþ kubbeli son cemaat yerinden ve kemerlerde renkli taþkullanýlmýþtýr. Onikigen yüksek bir kasnak üzerine oturan kurþun kaplý kubbesioldukça yüksektir. Yüksek bir kaide üzerinde, camiden iki yana taþan son cemaatyerinin batý kanadýnýn gerisinde minare yükselir. Zemini iri taþ levhalarlakaplanmýþtýr. Kapýnýn önü yanlardan düþük seviyededir. Önde altý adet mermersütuna oturan sivri kemerler tarafýndan taþýnan son cemaat yeri kubbeleridýþtan oldukça basýktýr.


Caminin iç zemini kapý eþiðindenitibaren mihraba doðru yükselir. Caminin içi e yeri zengin kalem iþleri ilesüslüdür. Caminin kuzeyinde bulunan þadýrvaný 1967 yýlýnda eskisine göreyenilenmiþtir


AÞEVÝ:



Tek kubbeli bir yapýdýr. Ýrimoloz taþ örgü duvarlarý güney de ve kubbe kasnaðýndan düzgün kesme taþlakaplanmýþtýr. Batýda yapýya bitiþik olarak kare kaideli sekizgen gövdeli bacasýyüksektir. Kare planlý yapýnýn güneye açýlan kapýsý küçük kervansaray diyenitelendiren yapý ile karþý karþýyadýr. Basýk kemerli geniþ kapýnýn ahþapkanatlarý saç kaplýdýr. Giriþ kapýsýnýn solunda küçük bir pencere vardýr.Doðuda cami bahçesine bakan kemerli pencerenin yanýnda bir de mazgal pencerebulunur.

DÜÞKÜNLER EVÝ:


Caminin güneyinde zaviye veimaret arasýnda yer alýr. Yan yana kubbeli dört mekândan oluþur. Önü çatýlý birrevakla örtülüdür. Dýþ cepheleri düzgün kesme taþ ile kaplýdýr.


Kuzeye bakan yapýya iki taraflýmerdivenleri olan bir sundurma ile girilir. Sundurma ve revaðýn çatýsý bir sýrataþ, üç sýra tuðladan oluþan sekiz adet kare direk taþýr.


Kubbeler sekizgen kasnaklýdýr. Üzerikurþun ile kaplanmýþtýr.


YEMEKHANE (KÜÇÜK KERVANSARAY):


Camin güneyinde bulunan revaklargerisinde yer alan 20 küçük hücre ile kare planlý, kubbeli ana eyvandan oluþanl planlý yapýdýr. Külliye dahilindeki diðer yapýlarla birlikte 1515 tarihideMelek Mustafa Paþa tarafýndan yaptýrýlmýþtýr.


Yapýya sekiz basamaklý taþmerdivenle çýkýlýr. Tuðla malzeme ile inþa edilmiþ olan giriþ cephesinin ortasýndayer alan yuvarlak kemerli açýklýktan eyvan önündeki mekâna girilir.





TALÝMHANE:


Caminidoðusunda yer alan talimhane boyuna dikdörtgen planlý, kubbeli bir yapýdýr.Önünde tek kubbeli bir revak vardýr.


Külliyedekidiðer yapýtlarla birlikte 1512 tarihinde Melek Mustafa Paþa tarafýndanyaptýrýlan yapý, Vakýflar Genel Müdürlüðünce misafirhane olarakkullanýlmaktadýr.1997-1998


yýlýnda onarýlmýþtýr.


KERVANSARAY:


Güneye doðru yükselen meyilli birarazide yapýlmýþtýr. Uzun bir dikdörtgen alaný kaplayan han iri moloz ve kesmetaþ duvar üstüne tuðla örtüye sahiptir. Ortada dikine sýralanan altý adetayaðýn taþýdýðý tavaný beþik tonozludur.


Hanýn zemini taþ döþemedir.Güneye doðru hafif bir meyille kademe kademe yükselir. Giriþten itibarenduvarlarýn dibinde yüksekçe birer seki bulunmaktadýr. Bunlar yolcularýngecelemesine mahsustur. Kuzeyde iki doðu ve batýda yediþer adet ocak yer alýr. Ocaklarýn üstündeki yuvarlak kemerlerinüstünde bir de hafifletme kemeri bulunur.