Türkiye'nin ilk mübadele müzesi


Türkiye'nin ilk mübadele müzesi Çatalca'da açýlýyor. Müzeyle birlikte Çatalca'nýn görüntüsünün de deðiþmesi hedefleniyor. Peki müzede neler olacak, eski Rum mahallesi görüntüsü nasýl geri gelecek?

Bu Linki Görmeniz Ýçin SupersatForuma Uye Olmanýz Gerekmektedir.


1923 yýlýnda Lozan Antlaþmasý'na ek protokol uyarýnca Türkiye ve Yunanistan, kendi ülkelerinin yurttaþlarýný din esasý üzerine zorunlu göçe tabi tuttu. Mübadele ile, 1.250 bin Ortodoks Hýristiyan Anadolu'dan Yunanistan'a, 500 bin Müslüman Türk de Yunanistan'dan Türkiye'ye göç etmek zorunda kaldý.


Þimdi mübadeleden 80 küsür yýl sonra Lozan Mübadiller Vakfý ve Çatalca Belediyesi iþbirliði ile Türkiye'nin ilk mübadele müzesi Çatalca'da kuruluyor.


Mübadeleye tabi tutulan Yunan ve Türk vatandaþlarý ile onlarýn yakýnlarý ve sonraki kuþaklar için tarihi ve kültürel öneme sahip olacak müzede mübadillerin eþyalarýndan yazýlý belgelere, fotoðraflardan anýlara kadar birçok þey yer alacak. Müzede ayrýca Lozan Mübadilleri Vakfý 'nýn arþivindeki 1. kuþak mübadillerle yapýlmýþ görüþmeler de bulunacak.


Çatalca'da Kaleiçi Mahallesi'nde yer alacak müze dýþýnda Çatalca'nýn birçok alaný da müzeyle paralel olarak düzenlenecek; bir mübadele meydaný yapýlacak ve mübadele anýtý dikilecek.


Biz de müzeyi Lozan Mübadilleri Vakfý Baþkaný Atilla Karaelmas ve bina baðýþcýsý Ertuðrul Ölçer ile konuþtuk:

NEDEN ÇATALCA?
Atilla Karaelmas: Ýstanbul, mübadelede kapsam dýþý býrakýlmýþtý. Ama, Çatalca, o günkü Ýstanbul'un sýnýrlarý içerisinde deðildi ve mübadeleye dahil edildi. Yani Çatalca Ýstanbul'a en yakýn mübadeleyi yaþamýþ bir yer, özellikle bu Kaleiçi Mahallesi.


Kaleiçi Mahallesi'nde mübadele döneminden kalma çok sayýda eser var. Zaten bu müze projesi tüm Kaleiçi projesinin bir baþlangýcý veya bir parçasý. Bütün bu sebeplerden dolayý bu müze için, Çatalca'yý seçtik. Tabii Çatalca'da çok fazla mübadil var.


Hemen hemen her sene Yunanistan’dan Türkiye’ye çok sayýda insan geliyor, bunlarýn çoðu da Ýstanbul’a geliyor. Çünkü Patrikhane Ýstanbul’da. Projenin temel amacý, bu insanlarýn Çatalca’ya gelmesini saðlamak ve Kaleiçi’ni kültür ve tarih merkezi yapmak.



Müze ile birlikte Kaleiçi Mahallesi'nin çehresi de deðiþecek.


Burada insanlar hala kendi aralarýnda Rumca konuþuyor. Burada yemek isimleri farklýdýr, müzikler farklýdýr. Ama hep içe kapalý þekilde yaþandý. Ama daha sonra böyle önemli bir konuda örgütlenmeye ve bu konuda çalýþmalar yapmaya karar verdik. Daha sonra çalýþmalar çýð gibi büyüdü.


Yunanistan’da mübadeleyle ilgili müzeler 50 yýldýr var. Burada ise çalýþmalar 2000'li yýllarda baþladý. Arada 50 yýllýk bir fark var.

KALEÝÇÝ'NÝN DEÐÝÞÝMÝ
Ertuðrul Ölçer: 1984 yýlýndan beri böyle bir projeyi Çatalca’da uygulamaya çalýþýyoruz. Kaleiçi burada terk edilmiþ bir yer halini aldý. Bu yerlerin birçoðu iskan için verilmiþ binalar. Anýtlar Yüksek Kurulu tarafýndan da bu mahallenin birçok yeri koruma altýna alýnmýþ. Hiç kimse bir çivi bile çakamamýþ, çakamýyor, tamir ettiremiyor. Çoðu çökmek ve yok olmakla yüz yüze. Burayý nasýl kurtarýrýz? diye koyulduk yola.


Öncelikle restore edilecek. Gelen turistlerden imkan saðlanacak, ücret alýnacak ve dolayýsýyla Kaleiçi Mahallesi 'kurtarýlma'ya baþlanacak. Sadece bir binanýn müze olmasý, restore edilmesi Çatalca’ya ve Kaleiçi Mahallesi’ne bir þey kazandýrmaz. Amacýmýz, buradaki tarihi dokuyu koruyacak þekilde diðer binalarý da restore etmek, Safranbolu gibi kurtarmak.


Bu projeyle tüm Kaleiçi Mahallesi’nde oturan insanlarýn gelir kaynaklarý da artmýþ olacak. Ben mübadil deðilim, Çatalca’nýn yerlisiyim. Bu mahallede büyüdüm, bu mahallede çocukluðumu yaþadým. Ama böyle viran hale gelmesi içimi acýtýyor. Umarýz esas tarih deðerini bulur.


Müze binasýnýn dýþý gibi içinin de tadilatý sürüyor.


MÜZEDE NELER OLACAK?
Atilla Karaelmas: Mübadele ile ilgili birçok þey müzede yer alacak. 'Nasýl taþýndýlar, ne zorluklar yaþadýlar' ziyaret edenler bu duyguyu yaþamalýlar. Mübadeleyi yaþamýþ olanlarýn eþyalarý, mektuplarý, anýlarý, fotoðraflarý, dönemin belgeleri, yazýlý anlaþmalar, videolar, Lozan Mübadilleri Vakfý'nda yer alan arþiv belgeleri, hepsi müzede olacak.


Lozan Antlaþmasý’nda kullanýlan masayý da müzeye koyacaktýk ama masanýn boyutlarýna müze küçük geldi. 40 kiþinin ayný anda oturduðu bir masayý düþünün. Ankara da o masayý koyacak yer bulamadý. Cumhurbaþkanlýðý'nýn bir deposuna kaldýrdýlar.

GÖRÜNTÜ NASIL OLACAK?

Buraya gelen her grup o dönemden bir þeyler bulacak. Eski Rum yemeklerinden, el iþi çalýþmalarýna kadar birçok þey. Meydan tamamen yaþayan bir Rum mahallesi görüntüsüne kavuþacak.


Müze binasý soyuldu, özel karolar, doðramalar yapýlýyor, eski doðramalar çürümüþ. Bahçe kapýsý açýlýyor; öbür tarafa geçiþ için. Asma kat yapýlacak. Tarih belli deðil ama kasým ayýna yetiþtirilecek. Eylül sonunda tarihi netleþtirmek daha kolay.


Duvarlara resimler, vitrinler yapýlacak. Asma kat sergi alaný olacak. Bütün yönetim ve depolama birimleri, güvenlik birimleri kültür evinde olacak. Bir bütünlük içerisinde olacak her þey. Dolayýsýyla bu meydan ve iki sokak da buranýn bir parçasý olacak. Sokaklarda ýþýklý panolar yer alacak. Müzenin yanýndaki boþ alana daha sonra bir anýt yapýlacak. Müze açýldýktan sonra da, çeþitli sponsorlarýn çalýþmalarýyla restorasyon çalýþmalarý devam edecek.

KEMAL DERVÝÞ ÞANSI...

Birleþmiþ Milletler’den 2 milyon Euro'luk bir talebimiz oldu. BM’nin böyle bir birimi var ve bu birimin baþýnda da þansýmýza Kemal Derviþ var. Bunu da deðerlendirmek istiyoruz. Bildiðiniz gibi, Kemal Derviþ de bir mübadil. Onun dýþýnda sponsor çalýþmalarýmýz da sürüyor.

YUNANÝSTAN’DAKÝ MÜBADELE MÜZELERÝ

Yunanistan'da mübadele müzelerinde iki tema iþleniyor. Birincisi, Türkiye’de yaþadýklarý evin aynýsýný yapmýþlar müze olarak. Girseniz yemek bile piþirebilirsiniz. Ýkincisi, bu mübadeleye tabi tutulmuþ olan insanlarýn konuþmalarý, görsel çalýþmalar, türküler, þarkýlar... Mübadeleyle ilgili bir takým belgeler (nasýl taþýndýlar, ne zorluklar yaþadýlar). Sadece basit bir odada, bir evde ya da 4-5 katlý bir bina içerisinde sergiliyorlar.


Atina’nýn mübadeleyle hiç ilgisi olmamasýna raðmen Atina’da bile var.


Selanik’te var. 50 yýl içerisinde anýtlar yapmýþlar. Ýlk baþlarda Türk düþmanlýðý içerikli çalýþmalar vardý ama son 10 yýlda bunlarýn hepsini imha ettiler, hepsini kaldýrdýlar. Onlar kaldýrdý.


Annemle babamýn doðduðu köye gittiðim zaman, orada bir mübadele müzesi olduðunu öðrendim. Küçük bir köyde... Sadece oradan giden Türklerin býraktýklarý eþyalarý sergiliyorlar. Araba tekeri, kaðný arabasý, hamam tasý, mutfak eþyasý, kilim vs... Kim gider oraya, kaç tane turist gider? Ama onlar kendilerine göre yapmýþlar; baþkalarý için yapmamýþlar. Daha biz o þeylere gelemedik. 50 yýlda yaþanmýþ bir þey var orada.