SPRING RATE (YAY ORANI) NEDÝR?

Bir yayýn yumuþaklýk veya sertlik karakteristiðini belirtmek için, üzerine uygulanan belli bir miktar (x gr.) aðýrlýk sonucu belli bir mesafe (y mm) kadar azalýr þeklinde açýklanan orandýr. Bu orana spring rate yani yay oraný denir ve g/mm veya lbs/inch olarak ifade edilir. Konunun daha iyi anlaþýlmasýný saðlamak açýsýndan, eðer ölçü birimini g/mm kabul edersek x rakamý deðiþken, fakat yayýn ne kadar düþeceðini belirten y rakamý sabittir ve 1mm. dir. Ýsterseniz hemen bir örnek verelim:

Elimizde farklý yay oranlarýna (spring rate’e) sahip 2 deðiþik yay olduðunu varsayalým. Bunlardan birinin yay oraný 345 g/mm, diðerininki de 480 g/mm olsun. Bu, þu demektir: Birinci yaya 345 gram aðýrlýk uygularsan bu yay 1mm. kýsalýr, ikinci yaya ise ancak 480 gr. aðýrlýk uyguladýðýmýzda bu yay 1mm. kýsalýr. Buna göre, ikinci yay birinciden daha sert bir yaydýr.

Buradan þu sonuca varabiliriz: spring rate’i düþük yaylar yumuþak, spring rate’i yüksek yaylar sert yaylardýr...

Eþit bakla aralýklarý a,a,a,a,a,..
NORMAL (LINEAR) YAYLAR
Üzerine uygulanan aðýrlýkta hep ayný miktar kýsalan yaylara normal (linear) yaylar denir.

Normal bir yayda her bir bakla arasýndaki mesafe birbirine eþittir (bkz. þekil 1). Bunun doðal sonucu olarak da yay üzerine yük bindiðinde, baklalar birbirlerine eþit oranda yaklaþýrlar.

Örneðin 10 bakladan oluþan ve her bir bakla aralýðý 2 cm. olan bir yayýmýz olduðunu varsayalým. Yayýn üzerine, yayý 2 cm kýsaltacak bir aðýrlýk uygularsanýz spring rate sabit olduðundan her bir yayýn arasý 2cm/10=2mm azalacak, yani bakla aralýklarý her birinde eþit olmak üzere 1,8 cm’ye düþecektir. Yani, NORMAL YAYLARIN SPRÝNG RATE’Ý SABÝTTÝR, üzerlerine uygulanan herhangi bir aðýrlýkta bakla aralýklarý eþit olarak azalýr.

2 farklý bakla aralýðý
a,a,a,a,a,..,b,b,b,b,b
STEP LINEAR YAYLAR
Step Linear yaylarý çift sertlikli yaylar olarak düþünebiliriz. Bu tip yaylar normal yay ile progressive yay arasýdýr. Step Linear yaylarda baklalarýn yarýsýnýn arasý birbirine daha yakýnken diðer yarýsýnýn aralýklarý farklýdýr (bkz. þekil 2). Yani, step linear yaylar çift spring rate’e sahip yaylardýr.

Step Linear yaylar þu þekilde çalýþýr:

Yay sýkýþtýðý zaman baklalar birbirine yaklaþmaya baþlar. Belli bir noktadan sonra arasý yakýn olan yaylar birbirine deðer ve bu kýsým yaylanma iþini sonlandýrýr. Geriye kalan, arasý daha açýk baklalar yayýn daha sert olmasý sonucunu doðurur çünkü bir yayýn uzunluðu kýsaldýkça sertleþir. Bu yaylarý, yukarýda bahsetmiþ olduðumuz gibi çift sertlikli veya çift spring rate’e sahip (1.bölüm için ayrý, 2. bölüm için ayrý) yaylar olarak düþünebiliriz.

Deðþken bakla aralýðý
a,b,c,d,e,f,g,h,i
PROGRESSÝVE YAYLAR (Progressive spring / Progressive feder / Ressort progressif)
Deðiþken spring rate’e sahip yaylardýr (Örn Eibach). Progressive yaylarda HER BÝR BAKLANIN ARALIÐI BÝRBÝRÝNDEN FARKLIDIR (bkz. þekil 3). Bunun sonucu olarak yol tutuþta, zýplamalarda, frenlemede en iyi performansý gösteren yaylardýr.

Progressive yaylarda, yaya uygulanan her fazla baskýda (aðýrlýkta) yay bu baskýya daha fazla sertleþerek karþýlýk verir.

Günlük hayattaki gerçek sürüþ koþullarýnda yayýn maruz kaldýðý baskýlar son derece deðiþken olacaðý, yani step linear yaylardaki gibi sadece 2 ayrý yük seviyesi olmayacaðý için, PROGRESSIVE YAYLAR deðiþken spring rate’leriyle her koþula en iyi þekilde ayak uyduran yaylardýr...