Saðlýk Bakanlýðý, damacana sularýn üretiminden tüketiciye ulaþýncaya kadar her aþamada kontrolü için A'dan Z'ye her konuda düzenleme getirmeye hazýrlanýyor.

ANKARA - Selma Býyýklý Adabaþ

Bakanlýðýn firmalara görüþ için gönderdiði taslaða göre, damacana suyun yaþam döngüsündeki tüm süreçler "online" denetim altýna alýnarak yýkama suyu sýcaklýðý ve dolum sayýsý tespit edilebilecek, 75 seferden fazla kullanýlmasý önlenecek damacanýn azami 3 yýllýk, içindeki suyun ise 3 aylýk ömrü takip altýnda olacak.

Saðlýk Bakanlýðý Türkiye Halk Saðlýðý Kurumu (THSK) ile Türkiye Bilimsel Araþtýrma Kurumu (TÜBÝTAK) arasýnda yürütülen çalýþmalar sonucu Damacana Takip Sistemi (DTS) ve su üretim tesisleri online takip sistemiyle ilgili dokümanlar oluþturuldu. Firmalarýn görüþüne sunulan dokümanlara geri bildirimler doðrultusunda son þekli verilecek.

Mevcut sorunlar

Bakanlýðýn hazýrladýðý taslaða göre, yürütülen çalýþmayla damacana suyun yaþam döngüsündeki tüm süreçlerin belirli teknolojilerle denetim altýnda tutulmasý ve damacana sularýn takip edilmesi hedefleniyor. Böylece piyasada sahte su satýþýnýn önüne geçilerek hem halk saðlýðýnýn hem de üreticilerin korunmasý amaçlanýyor.

Taslakta damacana sularla ilgili mevcut sorunlar þöyle sýralandý:

-Damacanalarýn ne kadar süre ve kaç defa kullanýldýðý anlaþýlamýyor.

-Su kalitesiyle ilgili kaynaklarýnýn debi, iletkenlik ve pH bilgileri online elde edilmiyor, kaynak suyu ile dolum suyu belirli deðerler açýsýndan online karþýlaþtýrýlamýyor.

-Damacana yýkamasýnýn hangi sýcaklýk aralýðýnda yapýldýðý online tespit edilemiyor.

-Damacana dolum tarihi ve zamanlarýnda usulsüzlük yapýlabiliyor.

-Damacana dolum zamaný doðru bir þekilde tespit edilemiyor.

-Damacana dolum sayýsý tespit edilemiyor.

-Damacana suyunun üretimden tüketime kadarki süreç takip edilemiyor.

-Damacananýn yaþam döngüsü süresi takip edilemiyor.

- Piyasada sahte ürünler üretilip satýlabiliyor.

-Vatandaþ, kullandýðý su ve damacanayla ilgili güvenilir bilgi elde edemiyor.

-Ülkedeki damacana sularýn üretim ve satýþý anlýk izlenemiyor.

Yeni sistem ne getiriyor?

Taslaða göre, bu problemler alýnacak önlemlerin online takibiyle en aza indirgenebilecek.

Buna göre damacanayla ilgili alýnacak online önlemler þöyle:

-Damacana üretim tarihi, üretim yeri, su üreticisi, su satýþ bayisi/ofisi ve su üretiminden satýþ bayisine kadar ki taþýma bilgileri kayýt altýna alýnacak.

-Damacana yýkama suyu sýcaklýðý tespit edilecek

-Damacana dolum sayýsý tespit edilecek ve 75 seferden fazla kullanýlmasý önlenecek.

-Damacana ömründe 3 yýllýk azami süre takip edilecek.

Taslaða göre su kalitesiyle ilgili ise þu önlemler alýnacak:

-Suya ait debi, iletkenlik, pH özellikleri belirli noktalarda ölçülecek.

-Su dolum zamaný ve tarihi tespit edilecek

-Üreticiyle ilgili bilgi sahibi olunacak

-Su daðýtým aðý takip edilecek.

-Su ömründe 3 aylýk azami süre izlenecek.

Taslaða göre vatandaþ, kullanacaðý damacana suyla ilgili Kurum tarafýndan belirlenen detaylý bilgilere anlýk eriþebilecek, týpký ilaçlarda olduðu gibi, analiz sonuçlarýna göre toplatýlmasý gereken damacana sularýn tespit edilmesiyle en kýsa sürede toplatma yapýlabilecek, elde edilen verilerle kaçak üretim anlaþýlacak ve gerekli önlemler alýnacak.

Damacana Takip Sistemi

Geliþtirilecek Damacana Takip Sistemi (DTS) þu süreçlerden oluþacak:

-Damacana kimliklendirme süreci

-Damacana kimliðini gömme süreci

-Su kalitesi ölçme süreci

-Damacana yýkama süreci

-Damacana dolum süreci

-Damacanalý su daðýtým süreci

-Damacanalý su satýþ süreci

-Tüketici kontrol süreci

-Ýdari saha denetleme süreci

-DTS Merkezi denetleme süreci

Her damacanaya kimlik

Takip ve denetim için her damacana "D-Kimlik" olarak adlandýrýlacak bir kimliðe sahip olacak. Bu amaçla uygun teknoloji seçilerek her damacana tekil olarak kimliklendirilecek, bu sayede damacanalý su, yaþam döngüsü içerisinde takip edilecek.

Bu süreç, "D-Kimlik"in damacanaya gömülmesini/yazýlmasýný içerecek. "RFID" teknolojisiyle oluþturulan "D-Kimlik", damacana kullanýlmaz duruma gelmeden çýkarýlamayacak þekilde monte edilecek.

"2D" teknolojisiyle oluþturulacak kimlik ise elektronik ve insan gözüyle okuma dahil, damacananýn izin verilen kullaným sayýsý kadarki yaþam döngüsünde okuma performansýnýn en az etkileneceði þekilde damacana yüzeyine yazýlacak. D-Kimlikli damacana üretildikten sonra, kimlik bilgileri, üretim tarihi ve gerekli diðer bilgiler güvenli bir iletiþim hattý üzerinden DTS Merkezi Denetleme sürecine gönderilecek.

Su kalitesi ölçme süreci

Su kalitesini ölçme sürecinde, kaynaktan su üretim tesisindeki dolum sürecine kadar belirli noktalarda suyun kalitesi ölçülecek ve bu deðerler karþýlaþtýrýlacak. Bunun için pH, iletkenlik ve debi deðerleri ölçülecek.

Bu deðerler sensörler aracýlýðýyla ölçüldükten sonra deðiþtirilemeyecek, zaman ve tarih bilgileri de eklenerek bilgi güvenliði teknikleri kullanýlarak DTS Merkezi denetleme sürecine yollanacak.

Damacana yýkama süreci

Su üretim tesisine gelen tüm damacanalar su doldurma iþleminden önce belirli sýcaklýk aralýðýnda (55-70 santigrat derece) yýkanacak. Sensörler vasýtasýyla ölçülen yýkama suyunun sýcaklýðýna zaman ve tarih bilgileri de eklenerek güvenli bir iletiþim hattý üzerinden DTS Merkezi denetleme sürecine yollanacak.

Bu deðerler sensörler aracýlýðýyla ölçüldükten sonra deðiþtirilemeyecek, zaman ve tarih bilgileri de eklenerek bilgi güvenliði teknikleri kullanýlarak DTS Merkezi denetleme sürecine iletilecek.

Damacana dolum süreci

Dolum sürecinde ise damacanalarýn dolum zamaný ve tarihi bilgisi belirlenecek, bu bilgi damacana D-Kimlik bilgisiyle güvenli bir iletiþim hattý üzerinden DTS Merkezi denetleme sürecine yollanacak.

Damacanalý Su Daðýtým Süreci

Daðýtým sürecinde, damacananýn, dolu olarak üretim tesisi çýkýþýndan tüketiciye teslim edilme anýna, tüketiciden boþ/dolu olarak alýndýktan sonra üretim tesisine gelene kadar takip edilmesi amaçlanýyor.

Tesisten sevkýyata baþlandýðýnda, yüklemesi yapýlan dolu damacanalar ve yüklenen araçlarla hedef teslimat yerleri zaman ve tarih bilgisiyle güvenli bir iletiþim hattý üzerinden DTS Merkezi denetleme sürecine yollanacak.

Daðýtým aðýnda, son nokta olan su bayisi de dahil her teslim alma iþleminde, teslim alýnan damacana bilgileri, teslim noktasý bilgileri, zaman ve tarih eklenerek güvenli bir iletim hattý üzerinden DTS Merkezi denetleme sürecine ulaþtýrýlacak.

Su satýþ süreci

Bayiler, damacana suyu, D-kimlik kullanýlarak DTS Merkezi denetleme sürecinden elde edilecek bilgilerin olduðu bir teslimat belgesiyle tüketiciye teslim edecek.

Bu belge üzerinde damacana D-kimlik kodu, su firmasý, damacananýn kullaným sayýsý ve üretim tarihi, suyun dolum tarihi bilgileri yer alacak.

Bayi tarafýndan dolu ya da boþ iade alýnacak damacana bilgileri, bayi bilgisi, zaman ve tarihle güvenli bir iletiþim hattý üzerinden DTS Merkezi denetleme sürecine yollanacak.

Tüketici kontrol süreci

Tüketici, su dolu damacana satýn alýrken, damacana ve içindeki suyun kalitesiyle ilgili þu bilgileri kontrol edebilecek:

-Damacana kullaným sayýsý

-Su son kullaným tarihi

-Damacana son kullaným tarihi

Tüketici, teslimat belgesi bilgileri ya da doðrudan DTS Merkezi denetleme sürecinden saðlanacak bilgilerle kontrol yapabilecek.

Çevrimdýþý, yani teslimat belgesiyle kontrolde, öncelikle teslimat belgesinin teslim alýnan damacanaya ait olduðunun kontrolü, damacana üzerindeki D-Kimlik numarasýyla karþýlaþtýrýlarak yapýlacak, sonra belgedeki bilgilerin doðruluðu kontrol edilecek.

Tüketici herhangi bir uyuþmazlýk anýnda damacanayý teslim almama hakkýna sahip olacak. Böyle bir durumda teslimat belgesindeki bilgiler, uyuþmazlýk bilgisi, zaman ve tarih bilgileriyle DTS merkezi denetleme sürecine yollanacak.

Çevrimiçi, yani internet üzerinden kontrolde, elektronik okutulacak damacana kimliði (D-Kimlik) bilgisiyle damacana DTS Merkezi denetleme sürecinden sorgulanacak. Uyuþmazlýk olmasý durumunda, damacananýn kayýt dýþý olmasý halinde, damacana teslim alýnmayacak.

Tüketici, uyuþmazlýk durumunda karþýlaþýlan problemi DTS Merkezine web üzerinden þikayet edebilecek ve su kalitesiyle ilgili daha ayrýntýlý bilgi görmek isterse web sitesi üzerinden bu bilgilere eriþebilecek.

Damacana saha denetim süreci

Saðlýk Bakanlýðý THSK’ya baðlý denetim elemanlarý sahada rastgele denetim yapacak, damacana denetimi, damacana tüketici kontrol süreciyle benzer olacak.

Denetlenen daðýtým noktasý ise derlenen damacana bilgileri, denetlenen noktaya ait bilgiler, zaman-tarih bilgisiyle DTS Merkezi denetleme sürecine yollanacak.

Merkez denetleme süreci

DTS Merkezi denetleme süreci, damacana ve damacana sularýn yaþam döngüsündeki gerekli tüm bilgilerin toplandýðý, deðerlendirildiði, raporlandýðý süreç olacak.

DTS Merkezi denetleme sürecinde, diðer tüm süreçlerin karþýlýðý olan birer alt süreç olacak. Bu süreç THSK tarafýndan yönetilecek.