Vücudumuz daimi bir oksidatif stres altýndadýr. Oksijen vücutta, çiftlenmiþ elektronu olmayan iki ayrý atoma ayrýlýr. Elektronlar çiftler halinde bulunmak isterler, bu nedenle serbest radikal de denen bu atomlar, elektronlarýný çiftleyebilecekleri atom bulmak için vücudun altýný üstüne getirirler. Bu da hücrelere, proteinlere ve DNA’ya zarar verir.

Serbest radikaller kanser, damar týkanýklýðý, Alzheimer hastalýðý, Parkinson hastalýðý ve diðer pek çok hastalýk ile baðlantýlýdýr. Serbest radikallerin ayrýca, kademeli serbest radikal hasarý birikimi olarak tanýmlanan yaþlanmayla da baðlantýsý vardýr.

Serbest radikalleri meydana getiren maddeler yediðimiz yiyeceklerde, aldýðýmýz ilaçlarda soluduðumuz havada ve içtiðimiz sularda bulunabilir. Bunlar arasýnda kýzarmýþ gýdalar, alkol, sigara, böcek ilaçlarý ve havayý kirleten maddeler de bulunur.

Serbest radikaller metabolizma gibi kimyasal süreçlerin doðal yan ürünleridir. Güney Florida Üniversitesi’nde beslenme yardýmcý doçenti ve ayný zamanda diyetisyen olan Dr. Lauri Wright; “Ben serbest radikalleri, hücredeki çeþitli kimyasal tepkimeler sonucu açýða çýkan atýklar olarak düþünürüm. Üretildiklerinde, vücuttaki hücrelere zarar verirler” diye açýklýyor.

Yine de serbest radikaller yaþam için gereklidir. Bedenin havayý ve gýdayý kimyasal enerjiye dönüþtürme kabiliyeti, serbest radikallerin zincirleme tepkimelerine baðlýdýr. Serbest radikaller ayrýca baðýþýklýk sisteminin önemli parçasýdýrlar, damarlar boyunca dolaþýr ve yabancý istilacýlara saldýrýrlar.

Serbest Radikallerin Tehlikesi

Serbest radikaller bir kez oluþtuðunda, zincirleme bir reaksiyon baþlayabilir. Ýlk serbest radikal, bir molekülden elektron kapar, böylece molekülün yapýsýný bozarak onu da bir serbest radikale dönüþtürür. Bu molekül de baþka bir molekülden elektron kaparak, onun yapýsýný bozar ve o molekülü serbest radikale dönüþtürür. Bu domino etkisi en sonunda tüm hücrenin yapýsýný bozarak, hücreye zarar verebilir.

Serbest radikallerin neden olduðu zincirleme tepkime, hücre zarlarýnýn bozulmasýna yol açabilir, bu da hücreye hangi maddenin girebileceði ve hücreden hangi maddenin çýkabileceðini kontrol eden mekanizmayý etkileyebilir. Zincirleme tepkime yaðlarýn yapýsýnýn deðiþmesine neden olabilir, bu yaðlar da damarlarda birikerek damar týkanýklýðýna yol açabilir. Hasar görmüþ moleküller mutasyona ve tümör büyümesine sebep olabilir. Veya kademeli hasar, DNA kodlarýný deðiþtirebilir.

Oksidatif stres, çok fazla serbest radikal ve çok fazla hücresel hasar bulunduðunda meydana gelir. Oksidatif stres, protein hasarý, yað hasarý ve nükleik asit hasarlarýyla baðlantýlýdýr. Geçmiþ birkaç on yýllýk dönem boyunca yapýlan çalýþmalar, oksidatif stresin pek çok rahatsýzlýðýn geliþiminde rol oynadýðýný göstermektedir. Bu rahatsýzlýklar arasýnda sarý nokta hastalýðý, kalp ve damar hastalýklarý, belirli tür kanserler, amfizem, alkolizm, Alzheimer hastalýðý, Parkinson hastalýðý, ülser ve eklem kireçlenmesi ve deri veremi gibi bütün ateþli hastalýklar yer almaktadýr.

Serbest radikallerin yaþlanmayla da baðlantýsý bulunmaktadýr. Dr. Wright; “Serbest radikal sonucu yaþlanma teorisi, zamanla artan serbest radikal hasarýndan dolayý yaþlandýðýmýzý ifade ediyor” diye açýklýyor. Serbest radikaller DNA’larýn üretici kodlarýna hasar verebilir, böylece yeni oluþan hücrelerimiz yanlýþ biçimlerde büyüyerek, yaþlanmamýza neden olabilir.

Oksidatif Stresin Belirtileri

2010 yýlýnda yayýmlanmýþ bir makaleye göre, oksidatif stresin tanýmlanmýþ herhangi bir belirtisi yoktur. Doðal tedavi hekimi Donielle Wilson’a göre ise, oksidatif stresin belirtileri arasýnda yorgunluk, baþ aðrýlarý, gürültü hassasiyeti, hafýza sorunlarý, zihin bulanýklýðý, kas ve eklem aðrýlarý, kýrýþýklýklar, saçlarýn beyazlamasý, görme bozukluklarý ve baðýþýklýk sisteminde zayýflama bulunmaktadýr.

Serbest radikal testleri

Rice Üniversitesi’ne göre; vücuttaki serbest radikallerin miktarýný doðrudan ölçebilmek mümkün deðil. 2000 yýlýnda American Journal of Clinical Nutrition dergisinde yayýmlanan bir makalede ise, oksidatif stresi ölçmek için, genellikle yað peroksidasyonunun yan ürünlerinin analizini içeren dolaylý yöntemler olduðu belirtiliyor. Makalede; “kesinliðe, geçerliliðe veya her ikisine birden sahip olmadýðý için, bu testlerin dikkatle kullanýlmasý gerektiði” vurgulanýyor.

Methods of Molecular Biology’de yayýmlanan son makalede ise; kesinlik ve geçerliliklerinin hala tartýþmaya açýk olmasýna raðmen, oksidatif stres ölçüm cihazlarýnýn sayýsýnýn günden güne arttýðý belirtiliyor.

Antioksidanlar ve Serbest radikaller

Antioksidanlar, serbest radikalleri kontrol altýnda tutarlar. Antioksidanlar, serbest radikallerin elektron kapmasýný ve hasara neden olmasýný engelleyen moleküllerdir. Antioksidanlar, yapýlarý bozulmadan serbest radikallere elektron verme yeteneðine sahiptir, bu sayede serbest radikal zincir tepkimelerini önlerler. “Antioksidanlar, iþleri serbest radikalleri temizlemek olan doðal maddelerdir. Týpký liflerin baðýrsaklardaki atýklarý temizlemesi gibi, antioksidanlar da hücrelerdeki radikal atýklarý temizlerler” diye açýklýyor Dr. Wright. En bilindik antioksidanlar olarak beta-karoten ve diðer karoten türevleri, lutein, resveratrol, C vitamini, E vitamini, likopen ve diðer bitkisel besinler sayýlabilir.

Vücudumuz bazý antioksidanlarý kendisi üretebilir, fakat bu yetersiz kalýr. Oksidatif stres, serbest radikaller ile antioksidanlar arasýnda dengesizlik (çok fazla serbest radikal ve çok az antioksidan) olmasý durumunda meydana gelir.

Antioksidanlar, beslenme yoluyla elde edilebilir. “Antioksidanlar sebze ve meyvelerde, özellikle renkli olanlarda bol miktarda bulunur. Örnek olarak dur, böðürtlen, çilek benzeri meyveler, domates, brokoli, ýspanak, fýndýk, yer fýstýðý, Antep fýstýðý gibi kuruyemiþler ve yeþil çay verilebilir” diye anlatýyor Dr. Wright.

Antioksidanlar; 90’lý yýllarda serbest radikallerin kanser geliþimi, damar týkanýklýðý ve diðer kronik sorunlardaki olasý etkilerinin fark edilmesiyle iyice tanýnýr hale geldi. Sonraki yýllarda, bilim insanlarý antioksidanlarýn etkileri üzerinde çok sayýda araþtýrma yürüttü. Dr. Wright bunlara bir örnek veriyor; “Yaþla Alakalý Göz Bozukluðu Çalýþmasý (AREDS) adýndaki 6 yýllýk bir çalýþmada, C vitamini, E vitamini, beta-karoten ve çinko kombinasyonunun, yaþla alakalý sarý nokta hastalýðýnýn geliþimine karþý koruma saðladýðý bulundu.”

Öte yandan Dr. Wright, Finlandiya’lý araþtýrmacýlarýn beta-karoten üzerine yürüttüðü bir çalýþmada, beta-karoten takviyesi alan sigara içicileri arasýnda, akciðer kanseri vakalarýnda artýþ bulunduðunu aktarýyor.

Araþtýrmacýlar deneylerden çýkan karýþýk sonuçlarý veya antioksidanlarýn serbest radikallere karþý etkili veya etkisiz olmasýný saðlayan mekanizmayý tam olarak anlayabilmiþ deðil. Fakat araþtýrma sonuçlarý, antioksidanlarý gýda takviyeleri ile almak yerine, beslenme yoluyla almanýn daha etkili ve güvenli olduðunu gösteriyor.

Serbest Radikaller ve Egzersiz

Biochemical Society Transactions dergisinde yayýmlanan bir makaleye göre, yoðun aerobik egzersiz, oksidatif stresi tetikleyebiliyor. Yoðun kardiyo egzersizi sýrasýnda enerji harcanmasý, kimyasal tepkimelerin serbest radikalleri daha hýzlý üretmesine yol açýyor. Fakat bu yine de jimnastik salonuna gitmemeniz için bir bahane deðil. American Journal of Clinical Nutrition dergisinde yayýmlanan bir makalede ise; düzenli egzersiz, egzersizin neden olduðu oksidatif stresi azaltýyor. Çünkü düzenli fiziksel aktivite, antioksidan savunmasýný iyileþtiriyor.

Yoðun egzersizin oksidatif strese neden olduðu endiþesinden yola çýkarak; atletlerde antioksidan takviyesinin etkileri gözlemek amacýyla çeþitli çalýþmalar yürütüldü. American Journal of Clinical Nutrition dergisinde yayýmlanan bir makalede, yoðun fiziksel egzersizde antioksidan takviyesinin herhangi bir faydasý olmadýðý belirtilmiþ. Düzenli egzersizin kendisi, egzersiz tarafýndan tetiklenen oksidatif strese karþý antioksidan savunmasýný arttýrmak için yeterli.

Bu nedenle formda olmayanlar veya deðiþik aralýklarla halý saha maçý yapmak gibi düzensiz egzersiz yapanlarda, oksidatif stres tetiklenebilir. Düzenli egzersiz yapanlarýn ise kaygýlanmasý için bir neden yok.

Kaynak ve Ýleri Okuma:
What Are Free Radicals? < Bu Linki Görmeniz Ýçin SupersatForuma Uye Olmanýz Gerekmektedir. >
Antioxidants and Free radicals < Bu Linki Görmeniz Ýçin SupersatForuma Uye Olmanýz Gerekmektedir. >
Antioxidants: Beyond the Hype < Bu Linki Görmeniz Ýçin SupersatForuma Uye Olmanýz Gerekmektedir. >
Free radicals, antioxidants and functional foods: Impact on human health < Bu Linki Görmeniz Ýçin SupersatForuma Uye Olmanýz Gerekmektedir. > DOI: 10.4103/0973-7847.70902
Current status of measuring oxidative stress. < Bu Linki Görmeniz Ýçin SupersatForuma Uye Olmanýz Gerekmektedir. > DOI: 10.1007/978-1-60761-411-1_1
5 Signs of Oxidative Stress and 7 Ways You Can Stop It < Bu Linki Görmeniz Ýçin SupersatForuma Uye Olmanýz Gerekmektedir. >
Antioxidants: what role do they play in physical activity and health*
Exercise, free radicals and oxidative stress. < Bu Linki Görmeniz Ýçin SupersatForuma Uye Olmanýz Gerekmektedir. >





Bu Linki Görmeniz Ýçin SupersatForuma Uye Olmanýz Gerekmektedir.






bilimfili.com sitesindeki bu haberin kaynaðý için Bu Linki Görmeniz Ýçin SupersatForuma Uye Olmanýz Gerekmektedir.