Obsesif-kompulsif* bozukluða (OKB, saplantý-zorlantý bozukluðu) sahip insanlarýn tekrarlayan eylem ve düþünceleri, yani ‘ritüelleri’ güvenli olan ve olmayan durumlarý birbirinden ayýrmayý öðrenmekte yaþadýklarý güçlükten kaynaklanýyor olabilir. Beyin taramasýna dayalý yeni bir çalýþma OKB’ye sahip olan insanlarda beynin güven sinyalleri gönderen parçasýnýn daha az çalýþtýðýný ortaya koydu.

OKB’ye sahip insanlar tekrarlayan þekilde belirli eylemleri yapmak (ellerini tekrar tekrar yýkamak, ocaðý kapatýp kapatmadýðýný kontrol etmek gibi) ya da belli düþünceleri düþünmek (aþýlamayan dinsel düþünceler gibi) zorunda hissederler. Ýleri derecede etkilenmiþ kiþiler bu zorlayýcý ‘ritüeller’ için her gün saatlerini harcayabilirler.

Hertfordshire Ortaklýðý Üniversitesi’nden Naomi Fineberg ve ekibi, bu davranýþlarýn kökenini anlamak için *yarýsýna yakýný OKB’ye sahip olan 78 insaný kýzgýn yüz içeren bir fotoðraftan korkmalarý için þartladýlar. Ekip bunu fMRI beyin tarayýcýsýnda uzanan gönüllülere fotoðrafý gördükleri sýrada bileklerinden elektrik þoku vererek gerçekleþtirdi. Ardýndan ekip ayný fotoðrafý elektrik þoku olmadan defalarca göstererek þartlanmayý ortadan kaldýrmaya çalýþtý.

Kalýcý korku

Gönüllülerin fotoðrafý gördüklerinde ne kadar ter döktüklerine göre deðerlendiren ekip OKB’ye sahip olmayan insanlarýn gördükleri yüzle elektrik þoku arasýndaki iliþkiyi kesmeyi öðrendiklerini, ancak OKB’ye sahip olanlarýn korkmaya devam ettiklerini gözlemlediler. OKB’li insanlarýn bozukluða sahip olmayanlara göre ventromedial prefrontal kortekslerinde daha az etkinlik vardý, beynin bu bölgesi güvenlik ve ödülleri tahmin etme sinyalleri göndermekle iliþkilidir.

Fineberg’e göre çalýþmalarý OKB’lilerin her zaman daha korkulu olmadýðýný gösteriyor, þartlanmanýn ilk aþamasýnda tepki olarak yüzlerinde gerçekleþen terleme kontrol gurubuyla aynýydý. Ancak þartlanma ortadan kaldýrýlýrken bozukluða sahip olmayanlara göre daha fazla terlediler.

Bu açýklama neden sýklýkla eðer eylem gerçekleþtirilmezse bir þeylerin yanlýþ gitme potansiyeli bulunan durumlarýn OKB ritüellerini tetiklediðine de bir cevap oluþturuyor. Örneðin ocaðý açýk býrakmak bir yangýn baþlatabilir.

Fineberg’e göre bu saplantýlar (obsesyonlar) çoðunlukla uçuk kaçýk deðil, çoðu insanýn akýlcý bir yaklaþýmla anlayabileceði þeyler ancak abartýlmýþlar. Mesela tuvalete gittikten sonra ellerinizi yýkama ihtiyacýnýz gibi.

Odaklanmýþ tedavi

Alýþtýrma ve tepki önleme OKB tedavisinde sýklýkla kullanýlan bir tekniktir. Bu tedavi biçimi hastayý eþlik eden ritüelleri yapmasýna engel olarak tetikleyicilere maruz býrakmayý –klozet kapaðýna dokunup daha sonra ellerini yýkamasýna engel olmak gibi- *içerir. Amaç hastanýn kötü bir þey olmadýðýný öðrenmesidir. Ancak bu yaklaþýmla bazý insanlar tekrarlayan davranýþlarýndan kurtulmayý baþarabilirken OKB’lilerin yarýsýna yakýnýna hiçbir faydasý olmuyor.

Fineberg’e göre yeni bulgular OKB hastalarýnýn bu yaklaþýmý neden çok zor bulduðunu ve çok uzun sürdüðünü açýklayabilir.* Cambridge Üniversitesi’nden* Annemieke Apergis-Schoute insanlara terapiye paralel olarak ilaç vermenin, ritüellerini gerçekleþtirmezlerse kötü bir þey olmayacaðý gerçeðine dikkat etmelerine yardým edeceðini söylüyor. Örneðin öforiye yol açan halüsinojen mantarlarda (magic mushrooms) bulunan psilocybin etkin maddesi seçeneklerden birisi olabilir.

*

Ýlgili makale: Apergis-Schoute, A. M., Gillan, C. M., Fineberg, N. A., Fernandez-Egea, E., Sahakian, B. J., & Robbins, T. W. (2017). Neural basis of impaired safety signaling in Obsessive Compulsive Disorder. Proceedings of the National Academy of Sciences, 201609194. doi:10.1073/pnas.1609194114

Çeviri kaynaðý: Wilson, C. (2017, March 6). Brain’s inability to see that something is safe causes OCD. Retrieved March 13, 2017, from Bu Linki Görmeniz Ýçin SupersatForuma Uye Olmanýz Gerekmektedir.

Çevirideki terimler için kullanýlan kaynak: Tükel, R., & Demet, M. (2004). Anksiyete Bozukluklarý Tedavi Kýlavuzu. In R. Tükel (Ed.), Anksiyete Bozukluklarý Tedavi Kýlavuzu (pp. 115-155). Ankara: Türkiye Psikiyatri Derneði Yayýnlarý.





Bu Linki Görmeniz Ýçin SupersatForuma Uye Olmanýz Gerekmektedir.






bilimfili.com sitesindeki bu haberin kaynaðý için Bu Linki Görmeniz Ýçin SupersatForuma Uye Olmanýz Gerekmektedir.