ÝNSAN HAKLARI EVRENSEL BEYANNAMESÝ

Önsöz
Ýnsanlýk topluluðunun bütün üyelerinde bulunan onurun; eþit ve baþkasýna aktarýlamaz haklarýn tanýnmasý, dünyada özgürlük, adalet ve barýþýn temeli olduðu,
Ýnsan haklarýnýn tanýnmamasý ve hor görülmesi insanlýk vicdanýný isyana yönelten zorbalýklara yol açmýþ olduðu ve insanlarý korku ve yoksulluktan kurtulmuþ, söz ve inanç özgürlüðüne kavuþmuþ bir dünya kurulmasý insanoðlunun en yüksek ideali olarak ilan edilmesi olduðu,
Ýnsanýn baskýya, baský yönetimine karþý son çözüm olarak ayaklanmak zorunda kalmamasý için, insan haklarýnýn bir hukuk düzeniyle korunmasý bir zorunluluk olduðu,
Devletler arasýnda dostça iliþkilerin geliþtirilmesi zorunlu olduðu, Birleþmiþ Milletleri Halklarý Antlaþma' da, insanýn temel haklarýna, insan kiþiliðinin onur ve deðerine, erkek ve kadýnlarýn eþitliðine olan inançlarýný bir kez daha açýklamýþ olduklarý ve toplumsal ilerlemeyi kolaylaþtýrmaya, daha geniþ bir özgürlük içerisinde, daha iyi yaþam koþullarý oluþturmaya karar verdiklerini bildirmiþ bulunduklarý,
Üye devletler, Birleþmiþ Milletler örgütü ile iþbirliði yaparak, insan haklarýna ve temel özgürlüklere bütün dünyaca saygý gösterilmesinin saðlanmasýný üstlenmiþ olduklarý,
Bu hak ve özgürlüklerin herkesçe özdeþ biçimde anlaþýlmasý, yukarýdaki üstlenmenin yerine getirilmesi açýsýndan çok büyük önem taþýdýðý için,
Genel Kurul Toplumun her bir birey ve her bir organýnýn, bu Bildirge'yi her zaman göz önünde tutarak, söz konusu hak ve özgürlüklere saygýyý geliþtirmek için eðitim ve öðretim yoluyla ve gerek üye devletlerin halklarý arasýnda, gerek üye devletlerin yönetimi altýndaki bölgelerin halklarý arasýnda bu hak ve özgürlüklerin evrensel ve etkin biçimde benimsenmesi ve uygulamasý için giderek geliþen ulusal ve uluslararasý önlemler aracýlýðýyla harcayacaðý çabalarda bütün halklar ve devletler için ortak standart olarak iþbu Evrensel Ýnsan Haklarý Bildirgesi'ni ilan eder.
Madde 1: Bütün insanlar özgür; onur ve haklarý yönünden eþit doðarlar. Akýl ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karþý kardeþçe davranmalýdýrlar.
Madde 2: Herkes, ýrk, renk, cins, dil, din, siyasal ya da her hangi bir baþka inanç, ulusal ya da toplumsal köken, varlýklýlýk, doðuþ ya da herhangi bir baþka ayrým gözetilmeksizin bu Bildirge'de açýklanan bütün haklardan ve bütün özgürlüklerden yararlanabilir.
Bundan baþka, ister baðýmsýz ülke uyruðu olsun, isterse baðýmlý, özerk olmayan ya da baþka bir egemenlik kýsýtlamasýna baðlý ülke uyruðu olsun, bir kiþi hakkýnda, uyruðu bulunduðu devlet ya da ülkenin siyasal, adli ya da uluslararasý durumu bakýmýndan hiçbir ayrým gözetilmeyecektir.
Madde 3: Yaþamak, özgürlük ve kiþi güvenliði herkesin hakkýdýr.
Madde 4: Hiç kimse köle ya da kul olarak kullanýlamaz; kölelik ve köle alým satýmý her türlü biçimiyle yasaktýr.
Madde 5: Hiç kimse iþkenceye ya da acýmasýz, insanlýk dýþý ya da onur kýrýcý ceza ya da muameleye uðratýlamaz.
Madde 6: Herkes, nerede olursa olsun, kiþiliðinin tanýnmasý hakkýna sahiptir.
Madde 7: Yasa önünde herkes eþittir ve herkes ayrým gözetilmeksizin yasanýn koruyuculuðundan eþit olarak yararlanma hakkýný taþýr. Herkesin, bu Bildirge'ye aykýrý her türlü ayrýma ve bu tür ayrým gözetici iþlemler için yapýlacak her türlü kýþkýrtmaya karþý eþit korunma hakký vardýr.
Madde 8: Her kiþinin, kendisine Anayasa ya da yasa ile tanýnan temel haklara aykýrý iþlemlere karþý ilgili ulusal mahkemelerin etkin koruyucu önlemlerinden yararlanma hakký vardýr.
Madde 9: Hiç kimse, keyfi olarak tutuklanamaz, alýkonulamaz, sürülemez.
Madde 10: Herkes, haklarýnýn ve ödevlerinin ya da kendisine yöneltilen ve ceza niteliði taþýyan herhangi bir suçlamanýn saptanmasýnda, davanýn baðýmsýz ve tarafsýz bir mahkemece, tam bir eþitlikle, adil ve açýk olarak görülmesi hakkýna sahiptir.
Madde 11: (1) Bir suç iþlemekten sanýk herkes, savunmasý için kendisine gerekli bütün güvencenin saðlanmýþ bulunduðu açýk bir yargýlama ile yasaca suçlu olduðu saptanmadýkça, suçsuz sayýlýr.
(2) Hiç kimse, gerçekleþtiði sýrada ulusal ya da uluslararasý hukuka göre suç oluþturmayan eylem ya da ihmalden dolayý mahkum edilemez. Yine hiç kimseye, suçun iþlendiði sýrada uygulanan cezadan daha aðýr bir ceza verilemez.
Madde 12: Hiç kimse, özel yaþamý, ailesi, konutu ya da yazýþmasý konularýnda keyfi müdahaleye, onuruna ve adýna karþý saldýrýya uðrayamaz. Herkesin, bu müdahale ve saldýrýlara karþý yasa ile korunmaya hakký vardýr.
Madde 13: (1) Herkes, herhangi bir devletin sýnýrlarý içinde özgürce dolaþma ve oturma hakkýna sahiptir.
(2) Herkes, kendi ülkesi dahil herhangi bir ülkeden ayrýlma ya da kendi ülkesine yeniden dönme hakkýna sahiptir.
Madde 14: (1) Herkesin, zulüm karþýsýnda, baþka ülkelere sýðýnma hakký vardýr.
(2) Bu hak, adi bir suçla ya da Birleþmiþ Milletler ilke ve amaçlarýna aykýrý eylemlerle ilgili kovuþturmalar halinde, ileri sürülemez.
Madde 15: (1) Herkesin bir yurttaþlýða hakký vardýr.
(2) Hiç kimse, yurttaþlýðýndan ya da yurttaþlýðýný deðiþtirme hakkýndan keyfi bir biçimde yoksun býrakýlamaz.
Madde 16: (1) Evlenme çaðýna gelen her erkek ve kadýn, ýrk, uyruk ya da din bakýmýndan hiçbir sýnýrlamaya baðlý olmaksýzýn evlenme ve aile kurma hakkýna sahiptir. Söz konusu kiþiler, evlenme konusunda, evlilik süresince ve evliliðin sona ermesinde eþit haklara sahiptirler.
(2) Evlenme ancak, evleneceklerin özgür ve tam rýzasý ile gerçekleþtirilebilir.
(3) Aile toplumun doðal ve temel öðesidir ve toplum ve devletçe korunur.
Madde 17: (1) Herkesin, tek baþýna ya da baþkalarýyla birlikte mal ve mülk edinme hakký vardýr.
(2) Hiç kimse keyfi olarak mal ve mülkünden yoksun býrakýlamaz.
Madde 18: Herkesin düþünce, vicdan ve din özgürlüðüne hakký vardýr; bu hak din ya da inanç deðiþtirme; dinini ya da inancýný tek baþýna ya da topluca, açýk ya da özel olarak öðretim, uygulama, tapýnma ve anma baðlamýnda açýða vurma özgürlüðünü içerir.
Madde 19: Herkesin düþün ve anlatým özgürlüðüne hakký vardýr; bu özgürlük düþüncelerinden dolayý rahatsýz edilmemek, ülke sýnýrlarý söz konusu olmaksýzýn bilgi ve düþünceleri her araçta arama, elde etme ve yayma hakkýný içerir.
Madde 20: (1) Herkesin barýþcýl biçimde toplanma ve dernek kurma özgürlüðü vardýr.
(2) Hiç kimse bir derneðe girmeðe zorlanamaz.
Madde 21: (1) Herkesin, doðrudan ya da özgürce seçilmiþ kiþiler aracýlýðýyla ülkesinin kamu yönetimine katýlma hakký vardýr.
(2) Herkes ülkesinin kamu hizmetlerinden eþit olarak yararlanma hakkýna sahiptir.
(3) Halkýn iradesi, hükümet erkinin temelidir; bu irade, gizli ya da buna denk bir yöntemle yapýlacak ve genel ve eþit oy verme yoluyla gerçekleþecek olan dönemsel ve dürüst seçimle belirir.
Madde 22: Her kiþinin, toplumun bir üyesi olarak, sosyal güvenliðe; onuru için ve kiþiliðinin özgürce geliþmesi için zorunlu olan ekonomik, toplumsal ve kültürel haklarýn, ulusal çaba ve uluslararasý iþbirliði yoluyla ve her devletin örgütleriyle ve kaynaklarýyla orantýlý olarak gerçekleþtirilmesine hakký vardýr.
Madde 23: (1) Herkesin çalýþmaya, iþini özgürce seçmeye, adil ve elveriþli çalýþma koþullarýna ve iþsizlikten korunmaya hakký vardýr.
(2) Herkesin hiçbir ayrým gözetilmeksizin, eþit çalýþma karþýlýðý eþit ücrete hakký vardýr.
(3) Çalýþan herkesin, kendisine ve ailesine insanlýk onuruna uygun bir yasayýþ saðlayan, gerekirse her türlü sosyal güvenlik araçlarýyla da desteklenen bir ücrete hakký vardýr.
(4) Herkesin, çýkarlarýnýn korunmasý için baþkalarý ile birlikte sendika kurmaya ve kurulu bir sendikaya katýlmaya hakký vardýr.
Madde 24: Herkesin, çalýþma saatlerinin makul ölçüde sýnýrlandýrýlmasý ve belirli aralýklarla ücretli izin dahil olmak üzere, dinlenme ve boþ zamanlarýný deðerlendirme hakký vardýr.
Madde 25: (1) Herkesin gerek kendisi, gerek ailesi için yiyecek, giyecek, konut, saðlýksal bakým, gerekli toplumsal hizmetler de içinde olmak üzere saðlýðýna ve esenliðine uygun bir yaþam düzeyine; iþsizlik, hastalýk, sakatlýk, dulluk, yaþlýlýkta ya da geçim olanaklarýndan kendi iradesi dýþýnda yoksul kaldýðý baþka durumlarda, güvenliðe hakký vardýr.
(2) Analýk ve çocukluk özel bakým ve yardým hakký doðurur. Bütün çocuklar, ister evlilik içinde, ister evlilik dýþýnda doðsunlar, eþit sosyal güvenlikten yararlanýrlar.
Madde 26: (1) Herkesin eðitim hakký vardýr. Eðitim hiç olmazsa ilk ve temel eðitim evrelerinde parasýz olmalýdýr. Ýlk eðitim zorunludur. Teknik ve mesleki eðitimden herkes yararlanabilmeli ve yüksek öðretim, baþarýya göre, herkese tam bir eþitlikle açýk olmalýdýr.
(2) Eðitim, insan kiþiliðinin tam geliþmesini, insan haklarýyla temel özgürlüklere saygýnýn güçlenmesini amaç olarak almalýdýr. Eðitim bütün uluslar, ýrklar ve dini topluluklar arasýnda anlayýþ, hoþgörü ve dostluðu güçlendirmeli ve Birleþmiþ Milletler'in barýþýn sürdürülmesi yolundaki çalýþmalarýný geliþtirmelidir.
(3) Ana baba, çocuklarýna verilecek eðitim türü için öncelikli seçme hakkýna sahiptir.
Madde 27: (1) Herkes, toplumun kültürel etkinliklerine özgürce katýlma, güzel sanatlarý tatma, bilim alanýndaki ilerlemelerden ve bunlarýn nimetlerinden yararlanma hakkýna sahiptir.
(2) Herkesin, sahibi bulunduðu her türlü bilim, yazýn ya da sanat yapýtlarýndan kaynaklanan ahlaki ve maddi çýkarlarýnýn korunmasýna hakký vardýr.
Madde 28: Herkesin, bu Bildirge'de yer alan hak ve özgürlüklerin tam olarak uygulanmasýný saðlayacak bir toplumsal ve uluslararasý düzene hakký vardýr.
Madde 29: (1) Herkesin, kiþiliðinin özgürce ve tam geliþmesine olanak saðlayan topluluða karþý ödevleri vardýr.
(2) Herkes, haklarýný kullanmak ya da özgürlüklerinden yararlanmak konusunda, salt baþkalarýnýn hak ve özgürlüklerinin tanýnmasýný ve bunlara saygý gösterilmesini saðlamak amacýyla ve demokratik bir toplumda törenin, düzenin ve genel esenliðin haklý gereklerini karþýlamak için yasa ile saptanmýþ olan sýnýrlamalara baðlýdýr.
(3) Bu hak ve özgürlükler, hiçbir biçimde, Birleþmiþ Milletler'in amaç ve ilkelerine aykýrý olarak kullanýlamaz.
Madde 30: Bu bildirgenin hiçbir unsuru, içinde açýklanan hak ve özgürlüklerin bir devlet, topluluk ya da bireyce ortadan kaldýrýlmasýný amaçlayan bir etkinlik ya da giriþime hak verir biçimde yorumlanamaz.