Hýzla yayýlan viral hepatit (bulaþýcý sarýlýk) virüsü, dünya genelinde insan saðlýðýný ciddi boyutta tehdit etmeye baþladý.

Ölümcül hastalýk olarak bilinen AIDS’ten bile tehlikeli olduðu artýk gizlenmeyen viral hepatit’in pençesinde sadece Türkiye’de 4,6 milyon insan yaþýyor. Bu hastalýða kapýlanlarýn 4 milyonunu hepatit-B, 600 binini ise hepatit-C hastalarý oluþturuyor.
Erken teþhis edildiðinde tedavi edilebilir bir hastalýk olan viral hepatit, tedavi edilmediði takdirde siroz ve karaciðer kanserine sebep olurken, Dünya Saðlýk Örgütü (WHO), virüsü, ‘sigaradan sonra 2. en önemli kanserojen’ tehdit olarak görüyor.

Ülkemizde bugüne kadar tespit edilen AIDS’li sayýsýnýn 2 bini geçmediðini hatýrlatan uzmanlar, insanlýk açýsýndan viral hepatitin daha büyük bir tehdit olduðu görüþünde birleþiyor. Tehlikenin boyutuna dikkat çekmek isteyen Viral Hepatitle Savaþým Derneði de toplumu bilgilendirmek için kollarý sývadý. Halkýn hepatit tehdidine karþý savunmasýz olduðunu gören dernek, ülke genelinde çeþitli kampanyalar düzenliyor. ‘Sinsi C = Hepatit C’ adý altýnda halka açýk toplantýlar organize eden dernek, insanlarýn sýklýkla gittiði, berberde, diþçide, ortak paylaþýlan mekânlarda temizlik yöntemlerine riayet edip aþý yaptýrdýklarý takdirde hepatit virüsünden korunulabileceðini belirtiyor. Etkinliklerde, vatandaþlarýn gerekli hijyen þartlarýna uymamasý halinde týraþ býçaðý, dövme, akupunktur, sünnet ve kulak deldirme gibi sosyal faaliyetler sýrasýnda hastalýðýn insanlar arasýnda hýzla yayýlma imkaný bulduðu anlatýlýyor.

Bugüne kadar dünyada 2 milyar insan hepatit B virüsü ile enfekte oldu. Bunlardan 350-400 milyon kiþi virüse baðlý kronik hepatit-B ile halen hayatýný sürdürmeye çalýþýyor. Dünya genelinde bu virüs yüzünden her yýl 500 bin ile 1 milyon 200 bin kiþi de hayatýný kaybediyor. Türkiye’de de her üç kiþiden biri (20-30 milyon) hayatýnýn belli bir döneminde hepatit virüsü ile temas etmiþ. Halen 4 milyon kiþi hepatit-B, 600 bin kiþi de Hepatit-C hastalýðýnýn pençesinde. Her yýl ortalama 90 bin çocuk da viral hepatit virüsü kaparak karaciðer kanseri ve siroza yakalanýyor. Bunlardan 23 bini hayatýný kaybederken, özellikle kýrsal kesimdeki insanlarýn hastalýk konusunda bilinçsizliði tehlikenin boyutunu artýrýyor.

Halk arasýnda ‘sarýlýk’ olarak bilinen hastalýktan býçakla kan akýtarak kurtulunulacaðý sanýlýyor. Ancak bu yöntemlerle hastalýktan kurtulmak bir yana virüs diðer insanlara da bulaþýyor, hayatýný kaybedenlerin sayýsý artýyor. Hastalýðýn ilerlemesi halinde tedavi maliyetleri de altýndan kalkýlmaz hale geliyor, karaciðer nakli þart oluyor. Böyle bir operasyonun maliyeti ise 80-100 bin dolarý buluyor.

Viral Hepatitle Savaþým Derneði Genel Sekreteri ve Ankara Üniversitesi Týp Fakültesi Ýnfeksiyon Hastalýklarý Anabilim Dalý Öðretim Üyesi Prof. Dr. Ýsmail Balýk, henüz aþýsý bulunmayan hepatit-C’nin tedavisinde en önemli unsurun erken teþhis olduðuna dikkat çekiyor. Hastalýðýn ilk evresinin hiçbir belirti göstermeden yýllarca sürebileceðini belirten Balýk, “En önemli belirtisi hafif ateþ, kas ve eklem aðrýsý ile mide bulantýsýdýr. Bu belirtileri kusma, iþtah kaybý, karýn aðrýsý, ishal ve gözlerde sararma izler. Erken teþhis edildiðinde tedavi edilebilen bir hastalýk olan hepatit-C, tedavi edilmediði durumlarda hastayý ölüme kadar götürebilir.” diyor.

Toplumun viral hepatit konusunda çok bilinçsiz olduðunun altýný çizen Prof. Balýk, “Toplumumuzda hijyenden söz etmek çok zor. Bu sebeple öncelikle ilköðretimden üniversiteye kadar öðrenciler hastalýk hakkýnda bilinçlendirilmeli.” diyor.

Hepatitli doktor bir yýlda saðlýðýna kavuþtu

Sakarya’da halen doktorluk görevini sürdüren K.S. de viral hepatite yakalananlardan. Önce buna inanamayan doktor, zamanla durumunu kabullenmiþ ve bundan kurtulmanýn yollarýný aramýþ. Virüsün kendisine, ameliyat ettiði bir hastadan geçtiðini düþünen K.S., zor günler geçirdiðini söylüyor. Hepatit-B taþýyýcýlýðý sürecinden hepatit-D hastalýðýna yakalanan ve ancak bir yýllýk zorlu bir tedavi sürecinin ardýndan saðlýðýna kavuþan doktor K.S. yaþadýklarýný þöyle özetliyor: “Çok zor anlar yaþadým. Kendimi çok halsiz ve bitkin hissediyordum. Aklýma hepatit virüsü kapacaðým gelmezdi. Bir hekim olarak bu hastalýða yakalanmak beni epeyce üzdü. Bir süre hastalarýmdan uzak kaldým. Bünyem tedaviye olumlu cevap verdi. Saðlýðýma kavuþtuktan sonra mesleðime devam etme kararý aldým.

Çocuklarýmý öpüp koklayamýyorum

Hepatit-B taþýyýcýsý olduðunu öðrendiðinde dünyasý baþýna yýkýlan ev hanýmý S.N., virüsü nasýl kaptýðýný bilmiyor. ‘Birkaç basamak merdiveni çýkarken bile yoruluyorum.’ þikâyetiyle doktora giden 2 çocuk annesi N.S., yaþadýðý zor günleri þöyle anlattý: “Doktor ‘hepatit-B taþýyýcýsýsýn’ dediðinde, nasýl bir hastalýk olduðunu bilmiyordum. Ancak doktorun söylerken yüz ifadesinden iyi bir þey olmadýðýný anladým. Üzüntüden doktorun o anda bana ne dediðini bile hatýrlamýyorum. Hemen çocuklarýma aþý yaptýrdýk, epey süre çocuklarýmdan uzak durdum. Onlarý öpmemeye, sevmemeye çalýþtým. Bu bana çok zor geldi. Þu anda bu hastalýðýn sadece virüsünü taþýyorum. Ýleride karaciðer kanseri olmaktan korkuyorum. Keþke daha önce aþý yaptýrsaydým.”

Hastalýðýn belirtileri

Viral hepatit halsizlik, iþtahsýzlýk, mide bulantýsý, karnýn sað üst kadranýnda aðrý, derinin ve gözakýnýn sararmasý ve idrarýn koyulaþmasý belirtileri veriyor. Bulaþýcý sarýlýk genellikle 4-6 haftalýk bir hastalýk seyri izliyor. B, C ve D virüsleri ile oluþan bulaþýcý sarýlýklar kronikleþebiliyor. Bu oran, B virüsü için yüzde 10, C virüsü için yüzde 80 dolayýnda bulunuyor. D virüsü hepatitinde de kronikleþme oraný oldukça yüksek.

Hastalýk nasýl bulaþýyor?

Hepatit-A: Yiyecek ve su yoluyla bulaþýyor.

Hepatit-B: Kanla, vücut sývýlarýyla bulaþýyor ve anneden çocuða geçiyor. Virüs, vücuda girdikten sonra ortalama 17 haftada ortaya çýkýyor.

Hepatit-C: Kanla, vücut sývýlarýyla bulaþýyor ve anneden çocuða geçiyor. Aþýsý yok.

Hepatit-D: Sadece hepatit-B taþýyýcýsý ve hastasý olanlarda görülüyor. Ortaya çýkma süresi 2-8 hafta. Kanla, virüslü kanýn bulaþtýðý enjektör, iðneler ve cinsel temasla geçiyor. Belirtileri de hepatit-B gibi.

Hepatit-E: Dýþký ve aðýz yoluyla bulaþýyor. Belirtileri hepatit-B gibi. Kronikleþmiyor, ama aþýsý yok.

Hepatit-G: Kan yoluyla bulaþýyor.

Korunmanýn en güvenli yolu; aþý

Hepatit-B’den en önemli korunma yolu aþý. Aþýlar güvenle yapýlabilir ve yan tesiri yoktur. Aþýnýn içinde bulunan madde aslýnda virüsün bir parçasýnýn “rekombinan” teknikle yani laboratuvar ortamýnda suni olarak üretilmiþ þeklidir. Bu madde vücuda girdiðinde çoðalmaz ve enfeksiyon yapmaz, özgün antikorlar üretilir. Bu antikorlar vücuda virüs girdiðinde virüsü hemen tanýyarak yok ederler. 3 doz hepatit-B aþýsý yaptýrarak, çocuklarýnýzý ve kendinizi hepatit-B’den koruyabilirsiniz. Anne adayý hepatit-B’li ise ilk aþý doðumu izleyen 12 saat içerisinde, ikinci aþýnýn 1-2 aylýkken, üçüncü aþýnýn ise 6 aylýkken yapýlmasý gerekir. Diðer bebeklerde ise ilk doz doðumdan hemen sonra veya 2 ay içerisinde, ikinci doz 1-4 aylýkken, üçüncü doz ise 6-18 aylýkken yapýlabilir.

Zaman