Stalin, Türkiye'den toprak istemiþ
![]()
ABD ve Ýngiltere’nin Ýkinci Dünya Savaþý sýrasýnda Moskova yönetimiyle yaptýðý müzakerelerin tutanaklarý, "Stalin liderliðindeki Sovyetlerin o dönemde Türkiye’den Kars ve Ardahan’ý talep ettiðini ve Boðazlar’da üs istediðini" bizzat Stalin’in aðzýndan net biçimde ortaya koyuyor.
Belgeler ayrýca, Stalin’in dünyanýn çeþitli ülkelerinden Ermenileri SSCB’ye getirttiðini ve onlarý, iþgal etmek istediði Doðu Anadolu’ya yerleþtirmeyi amaçladýðýný, Doðu Anadolu’yu iþgaline haklý zemin oluþturma çabasý içerisinde SSCB’ye getirttiði Ermenileri kullanmaya çalýþtýðýný gösteriyor.
Nazilere karþý müttefik olan ABD, Ýngiltere ve SSCB arasýnda 16-26 Aralýk 1945’te Moskova’da düzenlenen dýþiþleri bakanlarý konferansýnýn tutanaklarý, Sovyetlerin Türkiye’ye yönelik toprak ve üs taleplerinin en yetkili aðýzdan, bizzat Stalin tarafýndan dile getirildiðini belgeliyor.
Sovyetlerin Türkiye’den toprak ve üs iddialarýnýn varlýðý bugüne kadar biliniyordu ancak Türkiye’ye verilen notalarda diplomatik ve belirsiz bir üslup kullanýldýðý, talepler ayrýca bir propaganda savaþý biçiminde Sovyet gazetelerince veya Sovyet akademisyenlerince dile getirildiði için, tartýþmaya çok açýktý.
Ancak Stalin’in bu talepleri bu kadar açýklýkla ortaya koyduðu bilinmiyordu.
Batý’nýn açýkça Türkiye’nin yanýnda yer almasýnýn da yardýmýyla planý baþarýsýzlýða uðrayan Stalin’in ölümünden sonra Sovyet hükümeti, 30 Mayýs 19’te Ankara’ya yeni bir nota vererek, "Sovyetler Birliðinin Türkiye’ye karþý hiçbir toprak iddiasýnda olmadýðýný beyan ederiz" demiþ ve "belirsiz kalmýþ bir konuyu netleþtirmiþ" izlenimi yaratmaya çalýþarak, aslýnda Stalin’in net biçimde dile getirdiði iddialarýndan geri adým atmýþtý.
MOSKOVA KONFERANSI
Tutanaklara göre, Moskova konferansý sýrasýnda Ýngiliz ve Sovyet heyeti arasýnda 19 Aralýk 1945 tarihinde, saat 19.10’da Kremlin Sarayý’nda bir görüþme yapýldý.
Stalin, beraberinde Dýþiþleri Bakaný Vyacheslav Molotov olduðu halde, Ýngiltere Dýþiþleri Bakaný Ernest Bevin ve beraberindekileri kabul etti.
Ýngiltere heyeti, bu görüþmenin tutanaklarýný, ertesi gün Amerikan heyetine de verdi ve tutanaklarý içeren belge, 740.00119 Council/12-1745 kayýt numarasý altýnda Amerikan arþivlerine girdi.
Bu belge, ABD Dýþiþleri Bakanlýðýnýn belgelerinin tasnif edildiði, "Foreign relations of the United States: diplomatic papers" adlý yayýn (FRUS begeleri) içerisinde kamuoyuna açýldý.
Stalin-Bevin arasýnda yapýlan bu görüþmenin tutanaðýna göre, toplantýda önce Bakü petrolleri ve Ýran konuþuluyor, sonra Türkiye ele alýnýyor.
Türkiye konusunu Bevin açýyor ve Stalin’e, "Türkiye ile ilgili sorun nedir?" diye soruyor, "Terim yanlýþ anlaþýlabilir ama bir ’sinir savaþýnýn’ sürdüðünü gösteren belirtiler var" diye devam ediyor. Bevin, "Biz Türkiye’nin müttefikiyiz ve bu sorunu anlamak istiyoruz" ifadesini kullanýyor.
Bu konuda iki sorunun bulunduðu karþýlýðýný veren Stalin, birincisinin Boðazlar olduðunu, ikinci olarak ise "Kars ve Ardahan’ý Sovyet sýnýrlarý içerisine katmak istediklerini" söylüyor.
Ýngiltere Dýþiþleri Bakaný Bevin, "Boðazlar’da bir Sovyet üssü kurulmasý konusunda konuþmalar olmuþtu" deyince, Stalin bunu teyit ediyor ve "Boðazlar’da üs istediklerini, bu isteklerinin sürdüðünü" ifade ediyor.
Kars ve Ardahan ile ilgili olarak da Stalin, buralarýn, "Türkiye’nin ele geçirdiði topraklar" olduðunu iddia ediyor, "Bu durum düzeltilsin, 1921 öncesi sýnýra geri dönülsün" diyor.
1870’ten itibaren Çarlýk Rusyasýnýn denetimine giren Kars ve
Ardahan, Kurtuluþ Savaþý sonrasý Atatürk ve Lenin yönetimlerinin mutabakatý sonucu 1921 Kars ve Moskova antlaþmalarýyla geri alýnmýþtý.
Stalin dönemindeki Sovyet yönetimi ise "1921’de zayýftýk, Türkiye bundan faydalandý, bu haksýzlýk giderilsin" iddiasýný ortaya attý.
STALÝN-BEVIN GÖRÜÞMESÝNÝN METNÝ
Stalin-Bevin görüþmesinin tutanaklarý, "United States Department of State / FRUS: diplomatic papers, 1945. General: political and economic matters Volume II (1945)" adlý cildin 688-691’inci sayfalarýnda yer alýyor.
Türkiye açýsýndan büyük bir tarihi belge niteliðindeki bu tutanaklarýn ilgili kýsmý þu þekilde:
"Sayýn Bevin, Baþkomutan Stalin’e baþka bir soru yöneltmek istediðini söyledi. Türkiye ile ilgili sorun nedir? Terimin yanlýþ anlaþýlmasýný istemediðini belirterek, bir sinir savaþýnýn devam ettiði görünümünün var olduðunu söyledi. Türk-Sovyet sýnýrýna iliþkin bir sorun olduðu izlenimine sahip olduðunu, Majestelerinin Hükümetinin (Ýngiltere Hükümeti) Türkiye’nin müttefiki olduðunu ve bu sorunu anlamayý çok arzu ettiðini belirtti.
Baþkomutan Stalin, iki sorun bulunduðu yanýtýný verdi.
Birincisi, Boðazlar. Montrö Sözleþmesine göre, savaþ durumu olup olmadýðýný takdir etme ve buna göre Boðazlarý kapatýp kapatmama, kontrol altýnda tutma hakký Türkiye’ye býrakýldý. Bu durum Rusya açýsýndan güçlük oluþturuyor çünkü Türkiye böylece Sovyetler üzerinde isterse baský kurma hakkýna sahip oluyor. Dolayýsýyla Sovyet Hükümeti, Boðazlarýn serbestliðini korumak istiyor.
Ýkincisi, Türkiye’de Gürcülerin ve Ermenilerin yerleþik olduðu ancak Türkiye’nin ele geçirdiði topraklar var. Bu durumun düzeltilmesi, en azýndan Çarlar zamanýnda var olan sýnýra geri dönülmesi gerekiyor çünkü Gürcüler ve Ermenilerin iddialarý var. (Ancak) Türkiye’ye karþý savaþ gibi bir þeyden söz etmek saçma olur.
Baþkomutan Stalin, Sayýn Bevin’in, bu sorunun nasýl çözümleneceði sorusuna karþýlýk, bu sorunun, (Sovyetlerin) ya Türkiye ile ya da Müttefiklerle (ABD ve Ýngiltere) yapacaðý görüþmelerle çözümlenmesi gerektiðini belirtti.
Sayýn Bevin’in, Sovyet Hükümetinin tam olarak ne istediði sorusuna karþýlýk olarak Baþkomutan Stalin, söz konusu bölgelerde Gürcülere ve Ermenilere ait kýsýmlarý geri alma arzusunda olduðunu, 1921 Antlaþmasý öncesinde var olan sýnýra geri dönülmesini istendiðini söyledi.
Sayýn Bevin, bu bölgelerin Rusya’nýn elinde uzun süreliðine kalmamýþ olduðunu söyledi.
Baþkomutan Stalin bunu onayladý, ancak Gürcülerle Ermenilerin bu topraklarda her zaman var olduðunu belirtti.
Sayýn Bevin, Baþkomutan’ýn (Stalin) Boðazlar konusunda tam olarak ne istediðini sordu. Daha önce Boðazlar’da bir Sovyet üssünün bulunmasý yolunda konuþmalar bulunduðunu belirtti.
Baþkomutan Stalin, bu yöndeki isteklerinin (Boðazlar’da Sovyet üssü)
hala devam ettiðini belirtti."
ÝNGÝLTERE’DEN TÜRKÝYE’YE DESTEK
Bevin, Stalin’in tehditleri karþýsýnda Türkiye’nin yanýnda yer alacaklarýnýn iþaretini de verdi.
Belgelere göre, ABD Dýþiþleri Bakaný James Francis Byrnes ile Moskova’da baþ baþa bir görüþmesi sýrasýnda Bevin, "Sovyet politikasý rahatsýz edici" diyor.
Bevin, Amerikalý muhatabýna, "Majestelerinin hükümeti (Ýngiltere Hükümeti), Rusya’nýn Türkiye’ye yönelik tehditleri karþýsýnda tarafsýz kalamaz, Türkiye’nin yanýnda yer alacaktýr. Sovyetlerin Boðazlar’da üs ve Kars-Ardahan talepleriyle mutabýk olmamýz mümkün deðil" diyor.
ERMENÝLERÝN KULLANILMAYA ÇALIÞILMASI
Stalin, 1945 yýlýndan itibaren planýný aþama aþama uygulamaya baþlýyor ve iþgal etmeyi planladýðý Türk topraklarýna Ermenileri yerleþtirmek için, dünyanýn çeþitli ülkelerinden Ermenileri, Ýkinci Dünya Savaþýnýn hemen sonrasýndaki yýllarda, SSCB’ye getirtmeye baþlýyor.
STALÝN, ERMENÝLERÝ KULLANIYOR
SSCB lideri Stalin, iþgal etmeyi planladýðý Türk topraklarýna yerleþtirmek, iþgale gerekçe olarak kullanmak için dünyanýn çeþitli ülkelerinden Ermenileri, Ýkinci Dünya Savaþýnýn hemen sonrasýndaki yýllarda, SSCB’ye getirtti.
Sovyet yönetimi önce bu politikanýn hukuki zeminini hazýrladý ve SSCB topraklarýna ayak basan her Ermeni’yi, o andan itibaren Sovyet yurttaþý saydý.
ABD Dýþiþleri Bakanlýðýnýn belgelerinin tasnif edildiði, "Foreign relations of the United States: diplomatic papers" adlý yayýn olan FRUS 1947 cilt IV’teki bir nota göre, SSCB Yüksek Sovyet Prezidyumu 19 Ekim 1946’da aldýðý kararda, "Sovyet Hükümetinin belirlediði politika
çerçevesinde gelmeleri þartýyla diðer ülkelerden gelen tüm Ermenilerin, SSCB topraklarýna ayak basmalarýndan itibaren doðrudan SSCB vatandaþý sayýlmalarýný" kabul etti.
Getirilen bu Ermenilerin, yine ABD Dýþiþleri Bakanlýðý belgelerine göre, "Stalin’in Türkiye’den toprak ilhak etmesinde gerekçe olarak kullanýlmalarý" planlanýyordu.
ABD’nin Ankara Büyükelçisi Edwin C. Wilson, 19 Aralýk 1945’te Washington’a gönderdiði bir mesajda (FRUS, 1945, cilt VIII), bu durum açýkça belirtiliyor. Büyükelçi, Ermenilerin SSCB’ye götürülmelerinin, "bunlarýn ileride ilhak edilmesi planlanan Türk topraklarýna yerleþtirilmesi planýnýn bir parçasý olduðunu" belirtiyor.
Büyükelçinin mesajýna göre, yalnýz ABD, Avrupa ve Orta Doðu ülkelerinden deðil, Türkiye’den de Ermenilerin SSCB’ye götürülmesine çalýþýlýyor.
Büyükelçi, Ýstanbul’daki SSCB Baþkonsolosluðuna yaklaþýk 200 Ermeni’nin baþvurduðunu belirttiði (22 Aralýk’taki mesajýnda ise baþvurunun 1500 dolayýnda olduðunu belirtiyor) mesajýnda, þöyle diyor:
"Sovyet planýnýn, çok sayýda Ermeni’yi Ermenistan Sovyet Cumhuriyetine getirmek ve orada (bunlarýn) yaþamalarý için yeterli toprak bulamayacaklarýndan hareketle Türkiye’nin doðu bölgelerini ilhak taleplerine zemin hazýrlamak olduðu tahmin ediliyor." Yine ayný ciltteki bir baþka belgeye göre, ABD Dýþiþleri Bakanlýðý 21 Aralýk 1945’te Avrupa ve ABD’deki diplomatik misyonlarýna (Ankara, Moskova, Londra, Paris, Beyrut, Þam, Kahire ve Baðdat) þu mesajý geçiyor:
"Türkiye ve Ýran gibi ülkelerdeki Sovyet Konsolosluklarý, Sovyet Ermenistanýna gitmek isteyen Ermeni kökenlileri kaydetmeye baþlamýþtýr.
Bilgilere göre (Sovyet Ermenistaný) çok fazla nüfusu kaldýracak durumda deðildir. Böylece yaratýlan suni nüfus sorunuyla Türkiye’nin doðu topraklarýna yönelik taleplere (muhtemelen) güç kazandýrýlmak (zemin hazýrlanmak) istenmektedir."
HÝKAYENÝN SONU: GETÝRÝLEN ERMENÝLER ÝÞLERÝ BÝTÝNCE SÝBÝRYA’YA
Dünyanýn çeþitli ülkelerinden SSCB’ye getirilen Ermeniler, iþgal planlarýnýn suya düþmesinden sonra bu kez SSCB yönetimi tarafýndan sorun olarak görülmeye baþlanýyor.
ABD’de yayýmlanan "Cold War International History Project Bulletin" adlý derginin "14/15 - Winter 2003-Spring 2004" no’lu sayýsýnda yer alan bir belgeye göre, getirilen Ermeniler Türkiye’ye yerleþtirilemeyince, Moskova yönetimi tarafýndan, "bunlar Batý ülkelerinden geldi, aralarýnda casus olabilir" gerekçesiyle Sibirya’ya sürülüyor.
" Bu Linki Görmeniz Ýçin SupersatForuma Uye Olmanýz Gerekmektedir. " adresinden ulaþýlabilen bu bültenin 403’üncü sayfasýnda, Ermenistan Sovyet Cumhuriyeti Komünist Partisi Sekreteri Grigori Arutinov’un, Stalin’e gönderdiði, 22 Mayýs 1947 tarihli bir mesaj yer alýyor. Bu mesajda, SSCB’den gelen Ermenilerin sayýsýnýn 50 bin 945 olduðu belirtiliyor.
Ermenistan Devlet Arþivlerinin bugünkü Müdürü Karen Haçatriyan’ýn saðladýðý belirtilen bu belgede, gelenlerin güç koþullar altýnda kaldýklarý, içlerinde geri dönmek isteyenlerin bulunduðu, hatta 21’inin sýnýrdan Türkiye’ye kaçtýðý kaydediliyor. 400’üncü sayfada yer alan deðerlendirmede de Batý’nýn Türkiye’nin yanýnda yer almasýndan ötürü iþgalin suya düþmesi üzerine, gelen Ermenilerin binlercesinin, Sibirya’ya, Kazakistan’a sürgüne gönderildiði belirtiliyor.
Böylece on binlerce sivil Ermeni bir kez daha, büyük bir ülkenin, büyük politikalarýnda oyuncak gibi kullanýlýyor, planlarýn devri geçince de Sibirya’ya gönderilerek, bir kenara atýlmak isteniyor.


Teþekkur:
Beðeni:
Alýntý

Yer imleri