Bahar Yorgunluðu nasýl atlatýlýr?




Anadolu Saðlýk Merkezi’nden Dahiliye Uzmaný Prof.Dr. Birsel Kavaklý, bahar yorgunluðu ile ilgili sorularý yanýtladý.

Bahar yorgunluðu nedir? Belirtileri nelerdir?

Bahar yorgunluðu, hemen herkesin mevsim dönüþlerinde hissedebildiði bir takým ruhsal ve bedensel belirtilere verilen genel isim olarak ele alýnýyor.

Havalarýn ýsýnmasýyla birlikte birçoðumuz için yataktan kalkmak çok daha zor bir hal alýrken gündelik iþleri yaparken daha isteksiz olabiliyoruz. Bu durumu genellikle deðiþen hava koþullarýna baðlasak da, uzun süren yorgunluklarýn ciddiye alýnmasý, altta yatan baþka bir sorunun da geçiþtirilmesini engellemiþ oluyor.

Bazý dönemlerde yeterli besin alýnmamasý, vitamin ve minerallerin eksik kalmasý, tiroit bezinin çalýþma düzensizlikleri, tansiyon - kalp - enfeksiyon hastalýklarý, sigaranýn fazla kullanýlmasý yorgunluk belirtilerini artýran unsurlar olarak sýralanýyor.

Bahar aylarýnda yorgunluk neden artýyor?

Bahar aylarýnda havadaki elektrik yükü artýyor. Pozitif ve negatif yüklü iyonlarýn artmasý da insan biyoritminde olumlu ya da olumsuz etkiler yaratýyor.

Pozitif iyonlar insaný daha zinde hissettirirken, negatif iyonlarýn artmasý insanýn kendini daha halsiz hissetmesine ve yorgunluk belirtilerinin ortaya çýkmasýnda etkili oluyor. Ayrýca bahar aylarýnda, aslýnda vücudumuz daha aktif olmamýzý saðlayacak hormonlar salgýlanmasýna karþýn eðer ortada vitamin eksikliði, beslenme bozukluðu varsa, vücut buna ayný uyumu gösteremiyor ve yorgunluk hissi artýyor.

Ayrýca bu aylarda neþeli ve enerjik olunmasýnýn da temel nedenlerinden biri yine hormonlar. Bazý hormonlar karanlýk ortamlarda daha fazla salgýlanýrken, bazý hormonlar ise insan metabolizmasý gereði güneþ ýþýðý gördüðünde daha fazla salgýlanýyor.

Yazýn güneþin fazla görüldüðü dönemlerde ise depresyondan çýkýþý kolaylaþtýracak, daha neþeli hale getirecek hormonlar salgýlanýyor.

Ancak kiþinin ruhsal yapýsý da bu durumdan ne kadar etkileneceðinde belirleyici oluyor. Örneðin eðer kiþi depresif bir yapýya sahipse herkesin neþelendiði bir ortamda kendini daha depresif hissedebiliyor.

Yorgunluktan korunmak için neler yapýlabilir?

Yorgunluðu gidermek için vitamin ve besin destek ürünlerinin alýmý büyük önem taþýyor. Mümkün olduðu kadar sadece bahar aylarýnda deðil, kýþ aylarýnda da eksik olan vitaminlerin alýnmasý bahar yorgunluðunu fazla hissetmeden o dönemin geçirilmesini saðlar. Özellikle B ve C vitaminleri, potasyum ve çinko içeren besinler önemlidir. Yeterli düzeyde karbonhidrat alýmý yorgunluktan korunmada önemlidir. Vücut enerjisinin yüzde 50-60’ý karbonhidratlardan saðlanmaktadýr.

Rafine edilmemiþ karbonhidratlarýn tüketimine aðýrlýk vermeliyiz. Bunlar taze meyve ve sebzelerde, tam buðday ekmeði ve tahýllarda bulunan karbonhidratlardýr. Protein, dokularýmýzýn temel taþý olduðundan diyetimizde yeterli düzeyde proteine yer verilmeli.

Mevsim meyve ve sebzeleri de daha az kimyasal maddeye maruz kaldýðý için daha saðlýklýdýrlar. Bu nedenle sebze ve meyvelerin mevsiminde tüketilmesi önem taþýyor.

Enerjimizi doðru kullanmanýn da yorgunluk giderilmesinde faydasý var mýdýr?

Yorgunlukla baþ edebilmek için öncelikle enerjinin doðru kullanýlmasýnýn öðrenilmesi gereklidir. Çalýþma ve dinlenme periyotlarýmýzý ayarlamalýyýz. Kýsa ve sýk dinlenme aralýklarý yorgunluðun ortaya çýkmasýný önleyebilir.

Çalýþýrken vücut mekaniklerini doðru kullanarak kas aðrýlarýný engelleyebiliriz. Çalýþma ortamýnýn iyi havalandýðýndan emin olmalýyýz. Çok sýcak veya çok soðuk ortamlar vücudumuzda ekstra bir stres yaratýr.

Vücudun susuz kalmasý yorgunluðu artýrýr mý?

Vücudun çok hafif düzeyde susuz kalmasýnýn dahi metabolizmayý yavaþlattýðýný hatýrlatan Dr. Yaprak Ataker, günde en az 8-10 bardak su içilmesi ve kahve ile çayýn mümkün olduðunca az tüketilmesi gerekiyor.

Düzenli egzersiz olarak neler yapýlabilir?

Düzenli egzersiz ile metabolizma hýzlanýr ve dinlenmiþ duruma göre daha fazla enerji oluþumu saðlanýr. Kalp damar sisteminin ve solunumun düzenlenmesini, dokulara yeterli düzeyle oksijen taþýnýmýný saðlar. Özellikle aerobik tipte olan yürüyüþ, koþu, bisiklet, yüzme, dans gibi egzersizler tercih edilmelidir.

Sürekli yorgunluk hissi ne gibi hastalýklarýn belirtisi olabilir?

Yorgunluk, vücudumuzun fiziksel çalýþmaya, psikolojik strese, uykusuzluða verdiði fizyolojik bir cevap olarak tanýmlanýyor. Yorgunluk fizyolojik bir cevap olabildiði gibi bazý hastalýklarýn ön belirtisi olarak da ortaya çýkabiliyor. Bu nedenle yorgunluk uzun sürdüðünde mutlaka altta yatan nedenlerin araþtýrýlmasý gerekiyor.

Kansýzlýk, enfeksiyonlar, baðýþýklýk sistemi hastalýklarý, tümörler, yeme bozukluklarý, tiroit hastalýklarý, kronik yorgunluk sendromu, fibromiyalji, uyku bozukluklarý, stres, depresyon gibi sebepler yorgunluk için araþtýrýlmasý gereken sorunlar arasýnda geliyor.

Ne zaman doktora baþvurmak gerekir?

Yorgunluk uzuyor ve kiþinin gündelik iþlevlerini bozuyorsa, ya da okul veya iþyerindeki performansýný engelliyorsa artýk onu bahar yorgunluðu diye geçiþtirmemek gerekiyor.

Elbette bu durumun ortaya çýkmasýnda mevsimlerin, ýþýðýn, ýsýnýn rolü var. Ama bahar yorgunluðu diye geçiþtirildiði takdirde tedavisi gecikebilecek bazý psikiyatrik durumlar da var. Sadece psikiyatrik deðil, hem bedensel hem ruhsal belirtilerle giden baþka durumlarý da unutmamak gerekli.

Uzun süren yorgunluklarda, en baþta depresyon, daha sonra, kaygý bozukluklarý, demans, eþzamanlý alkol ve/veya madde kullanýmý, birincil uyku bozukluklarý, yeme bozukluklarý, hatta þizofreninin bile tanýlar arasýnda düþünülüp dýþlanmasý gerekiyor.

Bir de, toplumda daha az bilinen, esas olarak fonksiyonel bedensel belirtilerle giden, eskiden “nevrasteni” tanýsý altýnda ele alýnan bazý rahatsýzlýklar var. Bunlarýn baþýnda da fibromiyalji ve kronik yorgunluk sendromu geliyor.