Teþekkur: 
Beðeni: 
Balkon ve Bahçede Hangi Sebze Nasýl Yetiþir?
Bahçemiz de , terasýmýz da, balkonumuzda , hangi sebzeyi nasýl yetiþtirebiliriz. Aslýnda hobi bahçemizde tüm sebzeler yetiþir ama en çok tercih edilmesi gerekenler DOMATES, BÝBER,PATLICAN,SAKATALIK, FASULYE, KABAK.
DOMATESAnavataný Güney Amerika olarak bilinir. Önce Avrupa'ya getirilen domatesin ülkemizde yüz yýllýk bir mazisi vardýr. Taze ve iþlenmiþ olarak en çok tüketilen sebze haline gelmiþtir. Seralarda üretim yaygýnlaþtýðýndan bu yana yaz- kýþ tazesi bulunur.
Domates B, C, E, ve k vitaminlerince zengindir. Safra kesesine, baðýrsaklara ve mide suyuna olumlu tesirde bulunana domates, kan basýncýný azaltýr, saðlýðýmýza katkýda bulunur.
Öte yandan yeþil domateste bulunan �solanin� maddesi zehir etkisi ile baþ aðrýsý yapar, sersemlik meydana getirir. Bu yüzden yeþil, olgunlaþmamýþ domates çið yenmemelidir.
Kültüre alýnmaya elveriþli yapýsý ile 2000 den fazla domates çeþidi üretilmiþtir. Bu sayý her yýl artmaktadýr. Sofralýk ve endüstriye uygun çeþitler farklýdýr. Sofralýk cinsler sera ve açýkta yetiþtirilenler olarak ayrýca gruplandýrýlýr.
Sofralýk cinsler ince kabuklu ve eti sulu olup, biftek tabir edilen çok iri cinslerden, kiraz büyüklüðündeki kokteyl domateslere kadar farklý boylardadýr. Sýrýk ve bodur cinsleri mevcuttur. Sýrýk domatesleri daha verimli ve kalitelidir.
Endüstri domatesleri bazen yuvarlak ama genelde yumurta biçimi olur. Kalýn kabuklu, eti nisbeten susuz olup iþlenmeye elveriþlidir. Bodur cinsleri daha yaygýndýr. Salça veya sos yapmak maksadý ile ev bahçelerinde de yetiþtirilebilir.
Domateslerin olgunlaþma zamaný cinslerine ve iklime göre deðiþir. Meyveleri kýrmýzý, pembe, sarý veya turuncu renklerde olabilir.
ÝKLÝM- TOPRAK HAZIRLIÐI
Domates bir ýlýk,sýcak iklim bitkisidir. Bol güneþ ister. Meyvelerinin kýzarabilmesi için uzun ve sýcak günlere ihtiyacý vardýr. Meyve zamaný en uygun ýsý 27 derece civarýdýr. Çoraða dayanýklýdýr. Bitkisi soðuktan korkar.
Her türlü toprakta yetiþebilir. Bol gübreli, süzek ve nemini koruyan topraklarý çok sever.
Toprak fide dikiminden en az 1 ay önce 25-30 cm. derinlikte bellenir. Bol miktarda iyi yanmýþ gübre ilave edilerek güzelce iþlenir. Kolayca sulanabilmesi için karýklar halinde düzenlenir. Sýra usulü dikim yapýlýr. Sýra aralarý 80-100 cm. fide dikim aralýðý ise 35-40 cm. olmalýdýr.
TOHUMDAN FÝDE YETÝÞTÝRME
Domates tohumlarý mart sonlarýnda dýþarý ekilebilir. Drenajý iyi, rüzgardan korunmuþ ve bol güneþ alan bir yer seçilir.Yanmýþ ve elenmiþ bol gübre ve az miktarda ince kum ilavesi ile kazýlýr ve güzelce iþlenir.
Toprak týrmýkla iyice düzeltilir. Tohumlar seyrekçe serpilir. Üzerleri elenmiþ gübre ile 1 cm. Kalýnlýðýnda örtülür. Bir tahta yardýmýyla hafifçe bastýrýlýr. Süzgeçli kova ile sulanýr. Ýlk sulamada suyuna uygun miktarda fungisit katýlýr. Fideler çýkýncaya kadar aþýrýya kaçmadan muntazaman sulanýr.
Fidelerin gerçek yapraklarý 4-5 tane olunca irilerinden baþlayarak bahçývan kaþýðý ile kökleri zedelenmeden sökülür ve asýl yerlerine dikilir. Fide sökmeden önce yerleri hazýr edilmeli, fidelik önceden güzelce sulanmalýdýr. Söküm bittikten sonra kalan fideler tekrar sulanýr.
HAZIR FÝDE NASIL OLMALI
Fide alýnýrken koyu yeþil yapraklý, kalýn ve kýsa saplý,bol köklü ve kök boðumlarý hafif mor olanlar seçilir. Solgun, ince saplý ve aþýrý uzamýþ fideleri almamalýdýr.
Gerek fide ,gerekse tohumlar mutlaka güvenilir bir kaynaktan temin edilmelidir.
Fideleme iþleri daima akþam üstü yapýlmalýdýr.
DÝKÝM VE BAKIM ÝÞLERÝ
Fideler dikim çubuðu yardýmý ile 3/2 si topraða gömülmek suretiyle dikilir. Derhal can suyu verilir.3 gün geçmeden tekrar su verilmez. Domates, meyveleri görünmeden önce fazla sulanmaz. Bir kaç kere çapalanýr. Fidelerin gövdeleri kararýnca ilk çapa yapýlýr. Her çapada boðazlarý biraz daha doldurulur.
Yer domateslerinin boðazlarý çapalama sýrasýnda iyice doldurularak bitkilerin yerden yükselmesi saðlanýr. Çoðu yer cinsleri meyve verdikleri zaman hafif bir destekten memnun olurlar.
Sulama karýklara su doldurularak yapýlýr. Meyveye duran fideleri haftada bir sulamak yeter. Ya da meyve toplandýktan hemen sonra sulanýr. Meyve zamaný arada bir gübre þerbeti vermek verimi çok artýrýr.
BUDAMA
Domateslerin verimli olmasý için budanmasý gerekir.Koltuk alma, doruk alma ve yaprak budamasý yapýlýr. Alt yapraklarýn dibinden çýkan filizler daha küçükken koparýlýr. Böylece fideler 2-3 dal þeklinde büyütülür. Buna koltuk alma denir. Bitkinin aþýrý yeþile kaçmasýný önler ve saðlýklý meyveler büyütür.
Özellikle topraða deðen yapraklar bitki yetiþkin bir hal alýnca kesilmelidir. Bu da bitkinin hava almasýný saðlar ve topraktan gelen mantar hastalýklarýný azaltýr.
Fazla uzayan sýrýk domateslerinin doruk dal uçlarý koparýlabilir. Böylece bitki yan dallar verir.
Bitki fazla uzayýp eðilmeye baþlamadan sýrýklarý dikilir. Fideler zedelenmeden yumuþak baðlarla sýrýða baðlanýr. Bitki uzadýkça bu iþlem tekrarlanýr. Sýrýklar 2 metre boyunda 4-5 cm. Çapýnda olmalý ve topraða iyice gömülmelidir. Aksi halde meyve zamaný yýkýlabilir. Sýrýk uçlarý katranlanarak toprakta çürümesi önlenebilir.
HASTALIKLAR VE ALINACAK TEDBÝRLER
Domatesler en çok yaprak küfü, yaprak yanýðý gibi mantari hastalýklardan etkilenirler. Uzun süreli verim için mevsim sonuna kadar her 2-3 haftada bir uygun bir fungisitle ilaçlama yapýlýr. Hastalýðýn görünmesini beklememelidir.
Böcek türü zararlýlar için ise ancak görüldükleri zaman ilaç yapýlýr.
Hastalýk riskini azaltmak ve verimi yüksek tutmak için diðer sebzeler gibi domates de 3 yýl geçmeden ayný yere ekilmez.
SONBAHARDA DOMATESLER
Sonbaharda ilk soðuklar baþlamadan önce kýzarmamýþ domatesler dallarý ile toplanýr. Mümkünse dallar birbirine baðlanýr ve hevenk halinde asýlarak serin bir yerde kýzarmaya býrakýlýr. Deðilse tepsilere kaðýt serilir ve domatesler birbirine deðmeyecek þekilde yerleþtirilir.
Çabuk olgunlaþmalarý isteniyorsa yakýnlarýna bir kaç elma konur. Bu meyvelerden çýkan ethylen gazý domateslerin kolayca kýzarmasýný saðlayacaktýr.
TOHUM ALMA
Kaliteli domateslerden tohum alýnarak ertesi yýl yetiþtirilebilir. Bunun için mutlaka ilk olgunlaþan domateslerin köke yakýn, düzgün, iri, ve saðlam olanlarý seçilir. Ýþaret konur ve tamamen olgunlaþýp yumuþayýnca koparýlýr ve tohumlarý dikkatle ayrýlýr. Süzgeçte hafifçe yýkanýp bez üzerinde kurutulur. Tamamen kuruyunca ufalanýr biraz toz böcek ilacý serpilerek kaðýt bir torbaya konur. Üzerine cinsi ve özellikleri yazýlýr . Rutubetten uzak bir yerde saklanýr.
Domates tohumu uygun þartlarda 3 yýl tazeliðini korur BÝBERPATLICANBiberin anavataný Güney Amerika�dýr. Dünya çapýnda çok sevilen biber ülkemize Osmanlý zamanýnda gelmiþtir. Zamanla en çok yetiþtirip tükettiðimiz sebzelerden biri haline gelmiþtir A, B veC vitaminlerince zengindir.Özellikle yeþil biber en fazla C vitamini taþýyan sebzelerdendir.
Taze ve toz halinde çok miktarda tüketilir. Biberin salça, sos ve yemeklik olarak kullanýlan pek çok farklý çeþidi vardýr.
Patlýcangiller ailesindendir. Sýcak iklimlerde çok yýllýk ,ülkemizde ise bir yýllýk bir sebzedir. Bitki boyu 1m. ye kadar varýrken kökü 75 cm. derine gider. Meyvesi sarý,turuncu, kýrmýzý ve mor ve yeþil renklerde olabilir.Acý ve tatlý olmak üzere iki türlüdür. Acý lezzeti ilaç yapýmýnda geniþ olarak kullanýlan �capsicin� adlý madde verir.
DÝKÝM VE BAKIM ÝÞLERÝ
Biber tohumu þubat-mart aylarýnda oda ýsýsýnda çimlendirilir. Fideler biraz büyüyünce serin bir yere alýnýr. Asýl yerine dikilmeden önce dýþarýya alýþtýrýlmalýdýr.
Bahçeye dikim iklime göre nisan sonu veya mayýs baþýnda olabilir.
Toprak ve iklim özellikleri domatesteki gibidir.
Biber 30-40 cm. Ara ile dikilir. Sýra aralarý 70 cm olmalýdýr.
Baþka bir usul çift sýra dikimdir. Evlekler biraz geniþ hazýrlanýr. Biber fideleri üçgen þeklinde eþit olarak 35-40 cm. ara ile çift sýra dikilir. Fideler karþýlýklý gelmez. Her fidenin karþýsý boþluk olur. Evlek aralarý yine 70 cm. Býrakýlýr. Bu þekilde daha fazla ürün alýndýðý tecrübemle sabittir.
KÖK ÇÜRÜKLÜÐÜ
Bazý yerlerde biberlere musallat olan en önemli hastalýktýr. Ýlaçla önlenmeyen kök çürüklüðü bitkileri tamamen yok edebilir.Bitki meyveleri üzerinde iken birden solar ve ölür. Söküldüðü zaman köke yakýn sapýn beyazladýðý köklerin ise kahverengi ve yumuþak bir hal aldýðý görülür. Bu hastalýðýn görüldüðü yerlerde fideler 60-70 cm. Ara ile hazýrlanmýþ sýrtlara dikilir.Sýrtlarýn yüksekliði 25-30 cm olmalý, çapa sýrasýnda bu yükseklik korunmalýdýr.
Sulama sýrasýnda gövdelere kesinlikle su deðdirmeden sýra aralarýna su verilerek yapýlmalýdýr. Fidelerin yüzde doksaný bu þekilde kurtarýlabilir.
Bunun dýþýnda hastalýklara dayanýklý bir bitkidir. Pek ilaç istemez.
Fideler tutunca çapa iþleri baþlar. Biber sýkça çapalanýr ve boðazlarý doldurulur. Meyveye duruncaya kadar fazla sulanmaz. Meyve zamaný her ürün toplamadan sonra doyasýya su verilir. Arada gübre þerbeti verilmesi verimi çok artýrýr.
Biber bir kere yetiþtikten sonra soðuktan korkmaz. Kýþ soðuklarýna kadar sürekli meyve verir.
Anavataný hindistan olan patlýcan çok eski bir kültür bitkisidir. Orta ve uzak doðuda binlerce yýldýr tüketilir. Zamanla batý ülkelerinde de çok sevilen bir besin haline gelmiþtir. Ülkemizde çok sevilen patlýcan üretiminde dünyada birinci sýrayý almaktayýz. Sayýlamayacak kadar çok çeþitteki yemeklerinin yaný sýra turþu ve reçeli de yapýlýr.
Esasen tropik bir bitki olan patlýcan sýcak iklimlerde bir kaç yýl yaþar. Ancak ülkemizde yýllýk bir bitki olarak yetiþtirilir. Sýcak, güneþli ve rutubetli ortamlarý sever. Kumlu ve humusça zengin,süzek topraklarda çok iyi yetiþir. Killi ve aðýr topraklar uygun deðildir. Gübreyi çok sever. Bol su ister. Ýyi sulanmayan patlýcanlar acý olur ve çabucak çekirdeklenir. Patlýcanýn kökü 75 cm. Derine boyu ise 1,5 metreye ulaþabilir.
DÝKÝM VE BAKIM ÝÞLERÝ
Patlýcan fideleri bol gübre ile birlikte kazýlmýþ ve iyi iþlenmiþ topraða dikilir. Derhal cansuyu verilir. Toprak karýk veya tabla þeklinde hazýrlanýr.Sýra üstü 50 cm. Sýra aralarý 80- 100 cm. olmalýdýr.
Fideler tutuncaya kadar sulanýr. Sonrasýnda meyveye duruncaya kadar çok gerekmedikçe sulanmaz.. Bu arada sýk sýk çapalanýr ve büyüdükçe boðazlarý doldurulur. Patlýcan çapayý çok sever. Fidelerin doruklarý alýnarak bitkinin yanlardan dallanmasý saðlanýr. En alt birkaç yapraðýn dibinden çýkan filizlerde koparýlarak koltuk budamasý yapýlýr.
Meyve zamaný her ürün toplamadan sonra doyasýya su verilmelidir. Arada bir gübre þerbeti verilirse meyve verimi çok artar.
TOHUM-FÝDE
Patlýcan tohumu ancak sýcakta çimlenir. Tohumlar þubat �mart aylarýnda oda ýsýsýnda çimlendirilir. Fideler çýkýnca daha serin ve aydýnlýk bir yere alýnýr. Bahçeye dikilmeden önce yavaþ yavaþ açýk havaya alýþtýrýlmalýdýr.
Hazýr fide alýnacaksa mutlaka güvenilir bir yerden temin edilmelidir. Fideler kalýn, morumsu saplý, bol köklü ve gerçek yapraklarý mevcut, yani geliþkin olmalýdýr. Patlýcan fidesi biraz zor tutar. Yetiþme zamaný soðuklardan çok zarar görür. Havalar iyice ýsýnmadan dikim yapýlmamalýdýr.
Hastalýklara dayanýklýdýr fazla ilaç istemez. Böcek musallat olursa her gün elle toplanmalýdýr.
Çiçek zaman ilaç yapýlýrsa döllenmeyi önleyerek meyve kaybý yapabilir.
Hiç olmazsa üç yýl ayný yere patlýcan ekilmemelidir.
Meyveler saplarý býçakla kesilerek toplanýr.
TOHUM ALMA
Tohum alýnmak istenirse ilk üründen düzgün ve kaliteli bir patlýcan iþaretlenir. Sonbahara kadar üzerinde býrakýlýr. Daha sonra dilimlenerek su dolu bir kaba konur. Suya çýkan tohumlar süzülerek kurutulur.
SalatalýkAnavataný Hindistan olan hýyar çok eskiden beri yetiþtirilen geleneksel sebzelerimizdendir. Sýcak ve rutubeti sever. Seralarda kolayca yetiþtiði için yýl boyu eksik olmaz. Hýyar yetiþme süresi kýsa olmasý bakýmýndan yaz aylarýnýn kýsa sürdüðü soðuk iklimlerde bile yetiþtirilebilir.
Sofralýk ve turþuluk çeþitleri ayrýdýr.
Korniþon denen turþuluk cinslerin kabuklarý kabarcýklý ve hafif dikenli, eti daha susuz ve serttir.
Sofralýk cinsler çok çeþitlidir. Ev bahçeleri için hibrid çeþitler daha uygundur. Bu cinsler virüs hastalýklarýna dayanýklýdýr. Döllenmeden her çiçekten bir meyve verdiði için az sayýda bitkiden çok verim alýnýr. Yalnýz her yýl taze tohum satýn alýnmalýdýr.
ÝKLÝM -TOPRAK
Sýcak-ýlýman iklim bitkisidir. Hýyar için rüzgardan korunmuþ güneþli bir yer ayrýlmalýdýr. Ancak gün içinde birkaç saat gölgeden rahatsýz olmaz.Gevþek, süzek ve humuslu toprakta iyi yetiþir. Gübreyi çok sever.
DÝKÝM VE BAKIM ÝÞLERÝ
Hýyar tohum halinde veya saksýda yetiþtirildikten sonra fide olarak bahçeye dikilebilir.
Saksýlara mart ayýnda tohum ekilir ve ýlýk bir yerde tutulur. Her saksýda tek fide büyütülür. Havalar ýsýnmaya baþlayýnca fideler yavaþ yavaþ dýþarý alýþtýrýlýr. Ýklim durumuna göre nisan sonundan itibaren dýþarý ekilebilir.
Toprak bolca yanmýþ gübre ile beraber çok iyi iþlenmeli, toprak güzelce ufalanmalýdýr.
Ýþlenmiþ ve hazýrlanmýþ toprak 1 metre geniþliðinde evleklere ayrýlýr.Ýçerisine 50 cm. aralýklarla çift sýra ocaklar açýlýr. Ocaklara tekrar ikiþer avuç yanmýþ gübre atýlýr ve çapa ile topraða karýþtýrýlýr.
Tohumla ekimde her çukura 2 cm. derinlikte 3-4 tohum ekilir ve toprak hafifçe bastýrýlýr. Sulamak gerekmez. Fideler çýkýnca en kuvvetli 1-2 fide býrakýlýr, kalaný sökülür.
Saksý içindeki fideler ise topraklarý döktürülmeden çýkarýlarak çukurlara dikilir ve dikkatle sulanýr. Fideler 7-8 cm olunca ilk çapa yapýlýr. Kýlcal köklerin zarar görmemesi için fazla derin yapýlmamalýdýr. Sonraki çapalarda fidelerin boðazlarý hafifçe doldurulur. Fideler 6-7 yapraklý olunca tepe filizi koparýlarak bitkinin yan dallar vermesi saðlanýr.
Hýyar yerde yetiþtirildiði takdirde meyveleri çamurlanabilir veya dallarýna basýlýrsa acýlaþmasý kaçýnýlmazdýr. Çardakta yetiþtirmek en iyisidir. Böylece hem yer kaybý olmaz hem de bitki daha verimli olur.
Bitkiler uzamaya baþlayýnca sýrýklarla 2 m. yüksekliðinde geçici bir çardak yapýlýr ve ipler gerilerek fidelerin bunlara sarmasý saðlanýr.
Hýyar meyve dökmeye baþlamadan önce fazla sulanmaz. Meyve zamaný ise düzenli olarak sulanmalý, topraðý daima nemli olmalýdýr. 2-3 günde bir sabah veya akþam sulanýr. Arada bir verilecek gübre þerbeti verimi çok artýrýr.
Hýyar mantar hastalýklarýna çok çabuk tutulur. Tedbir olarak fide zamanýndan itibaren her 2 haftada bir mantar ilacý yapýlýr. Özellikle fazla yaðýþ olduðunda hemen peþinden ilaç yapýlmasý çok iyi olur.
Sonbaharý ýlýk geçen yerlerde turfanda hýyar yetiþtirmek için aðustos baþlarýnda yeniden tohum ekilebilir.
FASULYE (Phaselus vulgaris)
Fasulye anavataný olan Amerika kýtasýndan dünyaya yayýlmýþtýr. Ülkemizde birkaç yüzyýldan beri sevilerek tüketilir. Amatör bahçelerde daha çok taze tüketim maksadýyla yetiþtirilir. Binlerce çeþidi olan fasulye sýrýk ve oturak olarak iki ana grupta toplanýr. Çeþitli yörelere, hatta farklý ülkelere has yüzlerce fasulye çeþidi vardýr.
BODUR FASULYE (Oturak veya yer fasulyesi)
Oturak fasulye erken ürün verir. Çok lezzetli türleri vardýr.Sýrýk gerektirmediði için pratiktir. Rüzgar alan bahçelerde yetiþtirilebilir. Fakat verimi sýrýk fasulyesine göre oldukça düþüktür. Hasat zamaný kýsa sürer. Devamlý ürün alabilmek için mevsim boyunca birkaç kere ekilmesi gerekir.
SIRIK FASULYESÝ
Sarmaþýk türü bu fasulye cinsi 2-3 metre boylanabilir. Büyüme sýrasýnda saðlam sýrýklara sardýrýlýr. Bol ürün verir. Hasat zamaný bodur cinslere göre daha uzun sürer. Rüzgar almayan yerlerde daha iyi yetiþir.
ÝKLÝM-TOPRAK
Ilýk, sýcak iklim bitkisi olmakla beraber hasat süresi kýsa olduðu için soðuk iklimlerde de yetiþtirilebilir. Böyle yerlerde soðuklar tamamen geçince ekilir, yaz bitmeden bolca ürün alma imkaný olur. Sýcak iklimlerde ise yýl boyunca defalarca ekilebilir.
Fasulye organik maddelerce zengin, çabuk ýsýnan,killi, kumlu ve geçirgen topraklarý sever. Sert, aðýr ve kireçli topraklarda iyi yetiþmez.
TOHUM
Fasulye tohumu alýnýrken maksada uygun olmasýna dikkat edilmelidir. Barbunya gibi bazý cinslerin hem tazesi hem de kurusu yenebilirken, kuru fasulye cinslerinin çoðu taze haldeyken son derece kýlçýklý veya parþömenli olup taze tüketilmeye elveriþli deðildir.
Halk arasýnda kýrk günlük fasulye olarak bilinen bir cins çok çabuk hasada gelir. Ýlkbaharda turfanda yetiþtirmeye elveriþlidir. Oturak fasulyeler de erkencidir.Güz fasulyeleri ise erken ekilse dahi oldukça geç ürün verirler.
Bu yüzden tohumlar güvenilir yerlerden temin edilmelidir. Fasulye mümkünse bir defada deðil, mevsim boyunca fasýlalar halinde ekilir. Erken ilkbaharda, yaza doðru ve yaz sonlarýnda üç kerede ekilirse bahçeden uzun zaman körpe ürün alýnabilir.
TOPRAK HAZIRLIÐI VE TOHUM EKÝMÝ
Fasulye ekilecek alan metrekare baþýna bir kova iyice yanmýþ çiftlik gübresi ile güzelce kazýlýr ve iþlenir. Toprak hazýrlýðý 1-1,5 ay önce yapýlmalýdýr. Ekimden önce sýralar (karýk) hazýrlanýr. Tohum ekimini sýra üzerine yapmak bakým ve sulama açýsýndan daha kullanýþlý olacaktýr. Sýrýk fasulyelerinde her sýra arasý 70 cm olmalýdýr.Sýra üzerlerine 30-40 cm ara ile açýlan ocaklara yarýmþar kürek gübre atýlýr ve çapa ile karýþtýrýlýr. Her çukura kaliteli 4-5 tohum atýlýr. Ekim derinliði de 4-5 cm olmalýdýr.
Oturak fasulyelerde sýra aralarý 50-60 cm býrakýlýr. Sýra üzerlerine tohumlar 10 cm ara ile tek tek ekilir.
Sýrýk fasulye daha çok gübre ister. Bunlara yer fasulyelerinden 2 kat fazla gübre verilmelidir.
BAKIM ÝÞLERÝ
Fasulyeler çimlenip, gerçek yapraklarý görününce çapa iþleri baþlar. Her çapalamada fidelerin boðazlarý doldurulur. Ýki çapa yeterli olur. Kol vermeye baþlayýnca sýrýk fasulyelere 2-3 metre uzunlukta saðlam sýrýklar çakýlýr.
SULAMA
Fasulye çiçeðe duruncaya kadar fazla sulanmaz. Yine de aþýrý sýcak ve kurak havalarda fideler susuz býrakýlmamalýdýr. Çiçeklenen ve meyveye duran fasulyeler artýk düzenli sulanýr. Kökü kurumadan her 4-5 günde bir doyunca su verilir. Her ürün toplandýktan sonra mutlaka sulanýr. Ýki haftada bir sulama sýrasýnda gübre þerbeti verilirse verimi çok artar.
HASTALIK VE ZARARLILAR
Hastalýklarý önlemek için her yýl ayný yere ekim yapýlmaz. Münavebe için bir yýl domates, ertesi yýl lahana, karnabahar gibi kýþ sebzeleri, üçüncü yýl fasulye ekilebilir.Hastalýklara dayanýklý ve ilaçlý tohum kullanýlýr. Yaprak bitlerine karþý ev yapýmý ilaçlar kullanýlabilir. Mantar hastalýklarýna karþý gerekirse bakýrlý ilaçlar kullanýlýr.
KABAK
Lezzetleri ve kullaným alanlarý farklý cinsleri vardýr. Çeþitli tatlý ve yemekler yapýlan kýþ kabaklarýnda bol miktarda A vitamini bulunur. Sakýz kabaðý gibi körpe yenen cinsler ise hazmý kolay ve düþük kalorili oluþu ile perhiz ve diyet listelerinde sýkça kullanýlýr.
Kabak cinslerinde iklim ve toprak istekleri benzer özellikler gösterir. Ilýk ve sýcak iklimleri sever. Soðukta çabucak bozulur. Humusça zengin, gevþek ve hafif kumlu topraklarda çok güzel yetiþir.
SAKIZ KABAÐI VE BENZER TÜRLER
Yazýn dýþarýda, kýþ aylarýnda ise seralarda yetiþtirildiði için yýl boyunca körpe olarak tüketilir. Uzunca, cinsine göre beyaz, koyu yeþil veya çizgili olabilir.
EKÝM VE BAKIM ÝÞLERÝ
Kabak tohumlarý soðuklar geçtikten sonra doðruca dýþarý ekilebilir. Erken ürün alýnmasý isteniyorsa plastik torba veya saksýlara erkenden ekilir ve ýlýk bir yerde çimlendirilir. Fideler havalar ýsýnýnca dýþarý ekilir. (Ýstanbul þartlarýnda tohumlar mart ayýnda içeri, nisan sonlarýnda ise dýþarý ekilebilir.) Dýþarýya fazla erken ekimlerde tohumlar çürür, çýkabilen fideler soðuklardan çok zarar görür.
Bol güneþli ve rüzgar almayan bir yer seçilir. Toprak bol gübre ile beraber derince kazýlýr ve iþlenir. Bir metre aralýklý sýralar hazýrlanýr. Her sýranýn üzerine birer metre ara ile 30�ar cm geniþlik ve derinlikte çukurlar açýlýr. Üst toprak bir tarafa ayrýlýr. Bu toprak bir kürek gübre ile karýþtýrýlýr ve tekrar çukura boþaltýlýr. Çukura 2-3 cm derinlikte 3-4 tohum ekilir. Tohumlar filizlenince en kuvvetli tek fide býrakýlýr, diðerleri sökülür. Fideler 2-3 gerçek yaprak çýkarýnca dikkatle çapalanýr. Bir süre sonra ikinci çapa yapýlýr. Her seferinde fidelerin boðazlarý doldurulur. Sakýz kabaðýna iki çapa yeter. Fideler lüzum oldukça aþýrýya kaçmadan sulanýr.
Çok sýk sulanan kabaklar yeþile kaçar ve meyve verimi düþük olur. Kabaðýn su isteði sabah saatlerinde yapraklarýnýn pörsük halde oluþundan anlaþýlýr. Bu durumda doyasýya su verilir.
Amatör bahçelerde yetiþtirilen 3-4 ocak kabak bir ailenin ihtiyacýný bol bol karþýlar. Bol verim için kaliteli ve taze tohum kullanýlmalýdýr.
Kabaklar istenilen büyüklüðe ulaþýnca saplarý býçakla kesilerek toplanýr.
YENÝ ÜRÜN
Ýlkbaharda ekilen kabaklar yaz sonlarýna doðru verimi düþer. Bitkileri bozulmaya yüz tutar. Taze ürün için temmuz sonlarýnda yeniden kabak tohumu ekilir. Sýcaklarda çabucak olgunlaþan fideler sonbahar boyunca körpe meyveler verir.
HASTALIKLARLA MÜCADELE
Kabak mantar hastalýklarýna karþý eðilimlidir. Külleme, pas gibi hastalýklar kabak bitkisini sýk sýk rahatsýz eder. Yapraklar bozulur, meyvelerde þekil ve renk bozukluðu, üzerinde kabarcýklar görülür. Verim çok azalýr. Tedbir için bitkiler henüz fide halinde iken mantar ilacý (fungicide) ile ilaçlanýr. Ýþlem her 3 haftada bir tekrarlandýðý takdirde bitki uzun ve verimli bir mevsim geçirir.Bu arada, fideler büyürken yabani ot mücadelesi yapýlýr. Sonralarý bozuk ve hastalýklý yapraklar vakit geçirmeden temizlenir. Kabakta böcek ilacý kullanmaya lüzum yoktur.
BAL KABAÐI
Bakým ve yetiþtirme özellikleri sakýz kabaðýna benzer. Aradaki farklar:
Sýralar en az 2,5 metre aralýklarla hazýrlanýr. Sýra üzerine 1�er metre ara ile açýlan çukurlarýn geniþlik ve derinliði 40- 45 cm olmalý, gübre miktarý da daha fazla tutulmalýdýr. Balkabaðý gibi kýþlýk cinsler meyve tuttuktan sonra fazla sulanmaz.
Kýþlýk kabaklarýn olgunlaþtýðýný anlamak için týrnak ucu ile hafifçe kabuðuna bastýrýlýr. Batmýyorsa koparýlmaya hazýr demektir. Ürün lüzumundan erken koparýlýrsa çok dayanmaz, çürür. Fazla geç kalýndýðý taktirde soðuklar zarar verebilir. Kabak bitkiden býçakla kesilerek ayrýlýr. Taþýnýrken vs. sapýnýn kopmamasýna dikkat edilir. Aksi halde kabak çürüyebilir. Toplanan kabaklar 1-2 hafta dýþarýda kuru bir yerde bekletilir. Bu zaman zarfýnda kabaklarýn kabuklarý saðlamlaþýr, yaralý yerleri tamir olur. Balkabaðý fazla soðuk olmayan rutubetsiz bir yerde depolanýr.
KABAK ÇÝÇEÐÝ
Bazý yörelerde kabak çiçeðinden çok lezzetli dolmalar yapýlýr. Dolma için sabah erkenden çiçekler henüz açýkken toplanýr. Her tür kabaðýn çiçeði kullanýlabilir. Meyvesiz çiçeklerin toplanmasýna dikkat edilmelidir.
SÜS KABAKLARI
Çok ilginç renk ve þekillerde minyatür kabaklar çardaklara sarýlarak yetiþtirilir. meyveleri iyice olgunlaþtýktan sonra koparýlýr. Bir süre dýþarýda bekletilir. Daha sonra iç mekanlarda süs ve dekor malzemesi olarak kullanýlýr.
Alýntý
Yer imleri