Bilgisayarýnýza Ýlk Yardým ve Yöntemler-1

Donaným sorunlarý, özellikle acemi kullanýcýlarýn korkulu rüyasýdýr. Yazýlým problemleri çoðunlukla birkaç fare týklamasý veya uygun yazýlýmlarla kolayca çözülebilirken, donaným bileþenlerinin neden olduðu sorunlarý tespit etmek bile kolay deðildir. Problemli bileþen veya hatanýn kaynaðý bulununca da sorunu çözmek, herkesin cesaret edebileceði bir iþ deðildir. Bu yazýda en önemli donaným sorunlarý, bunlarýn kaynaklarýný ve nasýl çözülebilecekleri, tek tek donaným bileþenlerini ele alarak açýklanýyor. Sorunun kaynaðýný nerede arayacaðýnýzý bilemiyorsanýz, iþe "Kontrol Etmeniz Gerekenler" baþlýðýný okuyarak baþlayabilirsiniz. Sorunlu bileþeni bulduysanýz, hemen ilgili bileþen için ipuçlarýný okumaya baþlayabilirsiniz.

PC KÝLÝTLENMELERÝNDEKÝ ADIMLAR

Kontrol Etmeniz Gerekenler

Bilgisayarýnýz açýlmadýðýnda veya Windows genel koruma hatasýyla çakýlýp kaldýðýnda, aþaðýdaki kontrol listesi problemin çözümünde size yardýmcý olacaktýr. Maddeleri adým adým gözden geçirin, böylece sistematik bir þekilde problemin kaynaðýný bulabilirsiniz.

1. Kablo ve Kart Kontrolü

PC'nin yerini çok fazla deðiþtiriyorsanýz, kablo veya kartlardan biri kolayca yuvasýndan çýkabilir. Mesela IDE baðlantý kablosunun hafif bir þekilde yerinden çýkmasý, can sýkýcý veri hatalarýna ve kilitlenmelere neden olabilir. Bu yüzden öncelikle tüm kablolarýn ve kartlarýn sýký bir þekilde yuvalarýna takýlý olduðundan emin olun. Ayrýca kasa içindeki tüm parçalarý þöyle bir bastýrýp sarsýn, bu sayede gevþemiþ kontaklar da kendilerine gelecektir.

2. Aygýt Yöneticisi'ne Baþvurun

Aygýt Yöneticisi yardýmýyla tüm PC problemlerinin yüzde 80'inin kaynaðýný tespit edebilirsiniz. Sað fare tuþuyla Bilgisayarým'a týklayýn ve kýsayol menüsünden Özellikler'i seçin. Windows 98/Me'de doðrudan Aygýt Yöneticisi kartýna týklayýn. Windows 2000/XP'de ise Aygýt Yöneticisi "Donaným (Hardware)" altýnda gizlidir. Aygýt Yöneticisi'nde kurulu tüm PC bileþenleri hakkýnda bilgi bulabilirsiniz. Bir aygýtýn yanýnda sarý ünlem iþareti varsa bu þu demektir: Ya yanlýþ bir sürücü yüklüdür, ya ilgili aygýt için herhangi bir sürücü yüklenmemiþtir ya da sürücü düzgün bir þekilde yüklenmemiþtir. Tak ve çalýþtýr (plug&play) uyumlu olmayan aygýtlarda, diðer donaným bileþenleriyle bir kaynak çakýþmasý meydana gelebilir. Bu uyarý donanýmýn arýzalý olduðunu belirtir.

3. Takýlý Kartlarý Sökün

Hatanýn kaynaðýný halen tam olarak tespit edemediyseniz, çoðunlukla çoðu kullanýcýnýn uygulamaktan korkacaðý radikal bir müdahale gereklidir: Anakarta takýlý ve Windows'un açýlmasý için gerekmeyen tüm kartlarý sökün. Sadece ekran kartýnýn bilgisayara takýlý olmasý yeterli olacaktýr. Daha sonra Windows'u alýþýk olduðunuz gibi açýn ve hatanýn yine de ortaya çýkýp çýkmadýðýný kontrol edin. Hata ortadan kalktýysa, söktüðünüz kartlarý sýrayla tek tek tekrar takýn. Taktýðýnýz her bir karttan sonra bilgisayarý yeniden baþlatýn ve sistemin tekrar sorunsuz çalýþýp çalýþmadýðýný kontrol edin.

4. Bellek Modüllerini Sökün

Bilgisayarýnýz nedenini anlayamadýðýnýz bir þekilde kilitlenip kalýyorsa, bunun nedeni belleklerle de ilgili olabilir. PC'nizde birden fazla bellek modülü mevcutsa, sadece bir tanesini takýlý býrakýp diðer modülleri sökün. Yeni anakartlarda bellek modülünü baþka bir RAM yuvasýna takmayý da deneyebilirsiniz.

5. Sabitdiskleri Sökün

PC'nizde iki veya daha çok sabitdisk çalýþýyorsa, bunlarýn arasýnda uyumsuzluklar da çýkabilir. Açýlýþ partition'ýnýn bulunduðu disk dýþýnda tüm disklerin bað- lantýlarýný sökün. Deðiþik diskler birbiriyle uyumlu olmayabilir ve bazý sürücüler sadece master olarak düzgün çalýþabilir.

6. Jumper'lara Dikkat!

Özellikle yeni bir donaným bileþenini monte ederken jumper ayarýný doðru yapmaya dikkat etmelisiniz. Jumper'lar mesela anakartlar üzerinde bulunduðu gibi, sabitdisk veya CD sürücülerinde de mevcuttur ve bunlarýn doðru ayarlanmasý çok önemlidir: Jumper ayarýyla hangi sürücünün "Master" ve hangisinin "Slave" olarak çalýþacaðýný belirlemiþ olursunuz, her IDE kanalýnda sadece bir "Master" ve bir "Slave" sürücünün çalýþabilir olmasý bu sorunu ortaya çýkartýr. Bu ayrým gereklidir, zira IDE denetleyicisi ancak bu þekilde ayný kabloya baðlý iki sürücüyü belirgin bir þekilde adresleyebilir.

CD ve DVD Yazýcý

- Sürücülerin jumper ayarlarý doðru mu?
- Kasa içinde yeterli soðutma saðlanýyor mu?
- Aygýt Yöneticisi'nde DMA modu açýk mý?

Yeni bir sürücü satýn aldýnýz, ancak sürücüyü monte ettikten sonra CD yazýcýnýz veya sürücünüz çalýþmamakta inat ediyor. Bunun nedeni çoðunlukla basit þeylerden kaynaklanýr.

Kablo ve Jumper Kontrolü

Windows sürücülerini doðru olarak tanýmýyorsa, öncelikle güç ve veri kablosunun doðru baðlanýp baðlanmadýðýný kontrol edin. Veri kablosunu takarken kýrmýzýyla iþaretli tarafýn Pin 1'e, yani güç kablosunun hemen yanýna gelmesine dikkat edin. Ayrýca sabitdiski ve yazýcýyý ayný IDE kablosuna (IDE Port 0) baðlamanýzý tavsiye ediyoruz. Bu durumda sabitdiski master ve yazýcýyý slave olarak konfigüre etmeniz gerekiyor. Böylece yazma programýndaki olasý hata mesajlarýnýn önüne geçebilirsiniz. Yavaþ bir yazýcýnýn kendisiyle ayný kabloya baðlý hýzlý bir sabitdiski frenleyeceðine dair eski PC kuralý, yeni anakartlar için artýk geçerli deðil, bunun için endiþelenmenize gerek yok. Slave olarak çalýþan yazýcýnýz eski performansýyla kayýt iþlemlerini gerçekleþtiremiyorsa tekrar ikinci IDE port'una master olarak baðlayabilirsiniz.

Isý Birikimini Engellemek

Yazýcý kasanýn içinde yeterince hava alýp soðutulamazsa, yazma iþlemi yarýda kalabilir ve yazýlabilir CD'nizi çöpe atabilirsiniz. Bu problemin çözümü, yazýcýnýn havalandýrmasý iyiyse, kolay. Sürücüler arasýnda bir yuva boþ býrakýp sürücülerden birini bir alt yuvaya monte etmelisiniz. Sürücüler arasýnda böylece hava akýmý saðlanabilir. Sadece iki tane 5,25'lik sürücü yuvasýna sahipseniz ve arada boþluk býrakma þansýnýz yoksa, yazýcýyý en azýndan sabitdiskin hemen üstüne monte etmeyin. Bunun yerine CD-ROM sürücüyü diskin üzerine monte edin. DMA modunu açmak Bilgisayarýnýz CD yazma iþlemi sýrasýnda internette sörf yaptýðýnýzda kilitlenip kalýyor mu? O zaman sürücüler için DMA modunu etkinleþtirin ve böylece iþlemcinin yükünü azaltýn. "Aygýt Yöneticisi"nde CD yazýcýyý iþaretleyin ve "Özellikler" altýnda "DMA" seçeneðini etkinleþtirin. Bunu diðer tüm sürücüler için uygulayýn. DMA modunu etkinleþtiremiyorsanýz BIOS Setup'ta CD sürücünüz için "Ultra DMA Mode"u "Disabled" olarak aya! rlayýn. VIA chipsetli bir anakartýnýz varsa, en son VIA 4in1 sürücü paketini kurmanýzda da fayda var.

Ses Kartlarý

- Kablolar baðlý mý?
- Sürücüler sorunsuz çalýþýyor mu?
- Kaynaklar paylaþtýrýlmýþ mý?

Ses kartlarý kendilerine özgü sorunlara sahiptir.Homurdanýp rahatsýz edici sesler çýkarýrlar. Ya kablolarý yanlýþ baðlanmýþtýr ya da baþka kartlarla sorunlar çýkartýp onlarýn düzgün çalýþmasýna engel olurlar. Elbette tüm bunlarýn çözümü var.

Kablolama ve Mixer Kontrolü

Karttan herhangi bir þekilde ses çýkmýyorsa, Windows altýnda mixer (karýþtýrýcý) ayarlarýný ve kablolamayý kontrol etmelisiniz. Çoðunlukla Windows ayarlarýnda bazý giriþler veya çýkýþlar etkinleþtirilmemiþ veya sesleri kýsýlýp (mute) iptal edilmiþlerdir. Ayrýca bazý önemli giriþleri standart görünümde göremeyebilirsiniz. Bunlarý görünür yapmak için görev çubuðundaki hoparlör simgesine çift týklayýn. Açýlan pencerede Seçenekler menüsünden Özellikler'i seçin. Þimdi pencerenin alt bölümündeki tüm seçenekleri önlerine bir onay iþareti koyarak etkinleþtirin. Tamam düðmesine týkladýðýnýzda yeni ayarlar geçerli olacaktýr.

Windows Aygýt Yöneticisi

Bir diðer kontrol merkezi de hemen herkesin bildiði Aygýt Yöneticisi'dir (Device Manager). Burada, iþletim sisteminin ses kartý sürücülerini düzgün bir þekilde yükleyip yüklemediðini görebilirsiniz. Ses kartý kaydýnýn yanýndaki küçük, sarý bir ünlem iþareti, bir problem olduðuna iþaret eder. Bu durumda aygýt kaydýna çift týklayýn ve bir sonraki pencerede Kaynaklar sekmesine girin. Windows burada ses kartýnýn sistemdeki baþka hangi bileþenlerle çakýþtýðýný gösterir. Sürücü problemi olduðuna dair bir baþka iþaret de sað alttaki görev çubuðundaki hoparlör simgesinin görünmemesidir.

Kaynak Çakýþmalarýnýn Çözümü

Bir kaynak çakýþmasý söz konusuysa, ses kartýnýn donaným ayarlarý, baþka bir bileþeninkiyle çakýþýyor demektir. Burada çözüm için birden fazla olasýlýk söz konusu: Kartlarý baþka PCI yuvalarýna takarak, Windows'un kaynaklarý yeniden daðýtmasý saðlanabilir. Bu iþlem sorunu çözmüyorsa Aygýt Yöneticisi'nde kaynak daðýtýmý için otomatik yapýlandýrma ayarlarýnýn kullanýlmasý iptal edilebilir. Bunun mümkün olabilmesi için de özellikle yeni PC'lerde bazen BIOS'tan ACPI güç fonksiyonunun iptal edilmesi gerekebilir. Daha sonra Windows'un Aygýt Yöneticisi'nde Windows adresini ve Interrupt'ý (IRQ) kendiniz seçebilirsiniz.


Ses Kesintilerini Düzeltmek

Ses kartlarýnýn diðer tipik bir problemi de ses çalýnýrken kýsa takýlmalarýn, atlamalarýn, rahatsýz edici dip gürültülerinin meydana gelmesidir. Kýsa takýlmalarda ve rahatsýz edici gürültülerde, tekrar sürücü kurulumunu ve kaynak daðýtýmýný kontrol etmeniz tavsiye edilir. Her þey yolundaysa, bir sonraki adým olan BIOS Setup'ta sýra: Burada PCI ayarlarýyla oynamayý deneyin.

Sabitdiskler

- Jumper'lar düzgün takýlmýþ mý?
- Diskteki hatalarý düzelttiniz mi?
- Disk yeniden bölümlenmiþ mi?

Dakikada 7000'in üzerindeki dönüþ sayýsý, kafalarýn milyonlarca defa disk yüzeyi üzerinde gidip gelmesi, sabitdisklerin ne kadar hýzlý çalýþtýklarýnýn bir göstergesi. Ancak diskler sorun çýkardýðýnda durum çok daha vahim olabilir, zira en önemli verileriniz kaybolma tehlikesiyle karþý karþýyadýr.

Jumper ve Kablolama Kontrolü

BIOS diskinizi tanýmýyorsa öncelikle diskin kablo baðlantýlarýný ve jumper ayarlarýný kontrol etmelisiniz. Uzun süreli çalýþma ve ýsýnýn düzgün bir þekilde atýlmamasýndan dolayý diskiniz bozulabilir. Bunun ilk iþareti diskten gelen garip týkýrtý þeklindeki seslerle kendini belli eder. Böyle durumlarda disk çalýþmayabilir ve rahatsýz edici sesler çýkartýr. Büyük ihtimalle diskin kafasý bozulmuþtur ve böyle bir durumda maalesef diskin uzun bir garanti süresine sahip olmasýný ummaktan baþka yapabileceðiniz pek bir þey yoktur...

Disk Üzerindeki Hatalarý Bulmak

Sabitdisk analizindeki ilk ve en basit adýmlardan biri, disk bölümlerinin Scandisk programýyla kontrol edilmesidir. Ýþletim sistemi artýk çalýþmýyorsa, programýn DOS versiyonunu da (Windows 98 veya Me CD'sinde bulunabilir) kullanabilirsiniz. Scandisk hatayý düzeltemiyorsa, yapabileceðiniz tek þey, diski formatlamak, hatta yeniden bölümlemek olacaktýr. Burada da deðiþik Windows sürümlerinin boot edebilir kurulum CD'leri size yardýmcý olacaktýr.

Disk Hatalarýný Düzeltmek

Veri (dizin) yapýsýndaki hatalarda Microsoft'un yardýmcý sistem araçlarý pek de baþarýlý deðiller. Boþ, geniþletilmiþ disk bölümlerinde partition'lama programý Fdisk, GoBack gibi programlarda da olduðu gibi, pek bir iþe yaramýyor. Bunlar diskin Master Boot Record'una (MBR) kendilerini kaydediyorlar ve BIOS'taki sabitdisk geometrisini deðiþtiriyorlar. Fdisk, diskleri bölümlemede bir iþe yaramadýðýnda, ya Low-Level formatlama (ilgili araçlarý disk üreticilerinin web sayfalarýnda bulabilirsiniz) ya da Linux sizlere yardýmcý olabilir. Bir Linux kurulum CD'sinden (mesela Suse) boot edin. Ayný iþ için bir Linux açýlýþ disketi de kullanabilirsiniz. Sistem açýldýktan sonra diski bölümleyebilirsiniz. Linux text modunda kendinizi "root" olarak tanýtýn (þifre girmeden). dd if=/dev/zero of=/dev/hdx bs=1k count=1 satýrýný girerek diskin partition tablosunu güvenilir bir þekilde silebilirsiniz. "hdx" ifadesindeki "x" harfi yerine ilgili diskin sürücü harfini girmelisiniz. Linux'ta hda vey! a hdb birinci IDE kanalýndaki Master veya Slave sürücü için, hdc veya hdd de ikinci IDE kanalýndaki sürücüyü ifade etmek için kullanýlýr, bunlara dikkat edin! Bu iþlemden sonra boþ diski yeniden bölümlemeniz gerekir. Bunun için tekrar FDISK DOS programýný kullanabilirsiniz. Burada mutlaka birincil (primary) ve etkin bir disk bölümü oluþturmaya dikkat edin.

Ekran Kartlarý

- Monitör kablosunu kontrol ettiniz mi?
- En yeni sürücüler kurulu mu?
- DirectX ve programlar için tüm güncellemeler kurulu mu?

Düzgün çalýþan bir ekran kartý olmadan, bilgisayarýnýzda öncelikle hiçbir þey çalýþmaz, en kötü durumda da ekranýnýz kararýp kalýr.

Kablo ve Monitör Kontrolü

Ekran kartý problemlerinde yapýlacak ilk iþ, öncelikle ekran kartýný monitöre baðlayan VGA kablosunun kontrolüdür. Kablo baðlantýlarýnda bir sorun yoksa ve ekranýnýza halen görüntü gelmiyorsa, en iyi çözüm yolu deneme ve yanýlma yöntemidir: Ya bilgisayarýnýzý çalýþan baþka bir monitörle ya da monitörünüzü çalýþan baþka bir bilgisayarla açmayý deneyin. Böylece problemin nereden kaynaklandýðýný tam olarak bilebilirsiniz. Ekran kartý çalýþmasýna raðmen görüntü vermeyen bir monitörün teknik servise gitmesi ve tamir edilmesi gerekebilir. Sorun ekran kartýndaysa ya yuvasýndan çýkmýþtýr ya da gerçekten deðiþtirilmesi gerekiyordur.

Ekran Kartý Sürücüleri

Boot sýrasýnda bilgisayarýn BIOS'u görülüyorsa, bu durumda ekran kartýnýn ya da monitörün DOS modunda görevlerini yerine getirdikleri anlaþýlýr. Tökezlemeye neden olacak bir sonraki etken, yanlýþ konfigüre edilmiþ bir ekran kartý sürücüsüdür. Burada en çok karþýlaþýlan durum, ekran kartýnýn yanlýþ olarak tanýtýlmasý ve ekran tazeleme hýzýnýn (******* rate), monitörün kaldýramayacaðý kadar yüksek bir deðere ayarlanmýþ olmasýdýr. Böyle bir durumda boot iþlemi görünür, ancak ekran kartýnýn Windows sürücüsü devreye girdiðinde, monitör kararýp kalýr. Bu durumda bilgisayarýnýzý kapatýn ve Güvenli Kip'te tekrar açýn. Windows 95/98 veya Me'de Windows baþlatýlýyor... yazýsý göründüðünde [F8] tuþuna basýn. Windows NT, 2000 veya XP'de [F8] tuþuna bastýktan sonra menüden yine Güvenli Kip'in (safe mode) seçilmesi gerekiyor. Windows açýldýktan sonra sað fare tuþuyla masaüstüne týklayýn ve Özellikler'i seçin. Görüntü Özellikleri penceresinde Ayarlar altýnda Standart VGA baðdaþtýrýcýsý'ný s! eçin. Bilgisayarý yeniden baþlattýktan sonra en azýndan normal Windows arayüzüne ulaþýrsýnýz, burada daha sonra bilgisayarýnýz için uygun ekran kartý sürücüsünü kurabilirsiniz.

Sürücü, DirectX ve Oyun Güncellemeleri

Windows gösteriminde bir sorun yoksa, yeni yüklediðiniz 3D oyun her açýlýþta bir hata mesajýyla açýlmýyorsa, ne yapmalý? Böyle bir durumda, ancak yazýlým güncelleþtirmeleri sorunu çözebilir. Sorunsuz bir 3D ***fi için þu dört bileþenin en güncel konumda olmasý gerekir:

Ekran kartý sürücüsü: Düzenli aralýklarla mutlaka ekran kartý üreticinizin web sitesini ziyaret edin ve doðrudan bu adresten kart modeliniz için en yeni sürücüyü download edip sisteminize kurun.

DirectX sürümü: Microsoft tarafýndan geliþtirilen multimedia arabirimi de sürekli olarak güncelleniyor. En yeni sürümü Bu Linki Görmeniz Ýçin SupersatForuma Uye Olmanýz Gerekmektedir. web sitesinden veya eCHIP'te "Basic Kit" bölümünde bulabilirsiniz.

Chipset sürücüleri: Anakartýnýzýn chipseti, ekran kartýnýn sistemin diðer bileþenleriyle koordinasyonunu saðlar. Bu nedenle bu sürücüler de mümkün olduðunca en güncel durumda olmalýdýr. Özellikle VIA chipsetli anakartlarda ve eski iþletim sistemlerinde VIA 4in1 sürücü paketinin yüklenmesi gerekiyor.

3D oyunun kendisi: Oyun üreticileri, mevcut donanýmlarýn özelliklerinden sonuna kadar faydalanmaya çalýþýyorlar ve çoðunlukla çýkardýklarý güncellemelerle ("patch/update"), oyun piyasaya çýktýktan sonra karþýlaþýlan uyumluluk sorunlarýný gidermeyi amaçlýyorlar. Ayrýca programlama aþamasýnda gözden kaçan birçok önemli hata da bu yamalarla ortadan kaldýrýlýyor.

3D Oyunlara ve Benchmarklara Optimizasyon

Windows 2000 ve XP altýnda yaygýn olarak kullanýlan Nvidia sürücülerinin kendilerine özgü bir sorunu var: 3D modunda sadece 60 Hz'le ile çalýþýyorlar. Bu problem için birçok çözüm yolu var. Mesela bu ayki eCHIP'te de bulabileceðiniz NVReffix aracý sorunu çözebiliyor. Ayrýca DirectX oyunlarýnda, Dxdiag32 yardýmcý aracýný, acil durumlar için çalýþtýrabilirsiniz. Bu aracý sabitdiskte C:WINDOWSSYSTEM32 dizininde bulabilirsiniz. Programda More sekmesine girin. Burada altta "Click this button to override DirectDraw's ******* rate (for advanced users only):" seçeneðini göreceksiniz. Burada standart deðer yerine Override düðmesine týklayarak istediðiniz baþka bir deðeri seçin, mesela 85 Hz.

Anakartlar

- CPU yuvasýna düzgün takýlý mý?
- Bellek modülleri ve kartlar yuvalarýna tam olarak oturmuþ mu?
- Kasanýn power düðmesi anakartýn pin'lerine düzgün takýlý mý?

Yeni anakartýn üzerine inþa ettiðiniz sistemin montajý bitti, ancak güç düðmesine bastýktan sonra ekranda hiçbir açýlýþ belirtisi yok. Burada sorunun kaynaðý birçok nedene dayanabilir: Pin'lere takýlan küçük kablolardan bozuk bir iþlemciye kadar...

BIOS Ayarlarý Optimizasyonu

Bu tip sorunlarda akla gelebilecek senaryolardan biri, iþlemcinin bilerek veya bilmeyerek overclock edilmiþ olarak çalýþtýrýlmaya zorlanmasýdýr. Böyle bir durumda sistem açýlmýyorsa çoðunlukla BIOS'u reset'lemek iþe yarayabilir. Böylece tüm ön ayarlar standart deðerlere (orijinal fabrika çýkýþ ayarlarý) düþürülür ve sistem açýlýr. Bunun için gerekli kontaklarý anakart üzerinde, gümüþ renkli, 5 voltluk pilin yakýnlarýnda bulabilirsiniz. "J-Bat" veya "BIOS Rst." gibi isimler alan bu kontak, bazý anakartlarda jumper halinde bulunur. BIOS'u silmek için önce bu jumper'ý "1-2" durumundan yaklaþýk on saniye için Pin "2-3" durumuna ve daha sonra tekrar eski haline getirin. Bu noktada herhangi bir jumper yoksa, bunun yerine sadece iki boþ lehim kontaðý bulunur. Bu iki noktayý bir metal parçasýyla köprüleyin, mesela tornavida ucuyla iki noktaya ayný anda deðecek þekilde on saniye boyunca dokunun.

Dikkat! Bu müdahaleden önce sistemi komple kapatýn. Ayný müdahaleyi, yüksek bellek zamanlamalarý (RAM Timing) veya baþarýsýz overclocking denemeleri sonrasýnda, sistemin açýlmamasý durumlarýnda da uygulamanýz gerekebilir. Anakartýnýz üzerinde BIOS'u reset'lemek için jumper veya lehim kontaklarý bulunmuyorsa, bu ayarlarý dip-switch'ler yardýmýyla yapmanýz gerekebilir. Bu durumda kombinasyonu Default veya Auto olarak ayarlamalýsýnýz. Bunun için gerekli switch konumlarý doðrudan anakart üzerinde veya kitapçýðýnda yazar. Yeni Athlon anakartlarda çoðunlukla "FSB 100-133" adýnda bir jumper veya switch bulunur. FSB, Frontside Bus'ýn kýsaltmasýdýr ve bellek ile iþlemci arasýndaki çalýþma frekansýný ifade eder. 100 MHz FSB hýzýnda çalýþan RAM veya CPU'lar kullanýyorsanýz bunu da anakart üzerinde uygun olarak ayarlamanýz gerekiyor.

CPU Fanýnýn Kontrolü

Ekranýn karanlýk kalmasýnýn bir nedeni de bazen CPU fanýdýr. Bazý fanlar çok yüksek güç çekerler ve anakartýn/güç kaynaðýnýn iflas etmesine neden olurlar. Bazý anakartlar da fandan düzgün bir "Tacho" sinyali beklerler ve daha sonra açýlýrlar, bunun nedeni faný çalýþmayan bir iþlemciyi yanýp kül olmaktan korumaktýr. Ancak maalesef, her fan bu sinyali düzgün bir þekilde, anakarta göndermeyi baþaramýyor. Bu tip anakartlarýn en popülerleri Abit üreticisinin KT133x chipsetli anakartlarý. Bu anakartlar dakikada 1500 dönüþlü (rpm) yavaþ fanlarda bile hemen çalýþmayý kesiyorlar. Bu durumda yapabileceðiniz tek þey, BIOS güncellemesi ile sorunu çözmeye çalýþmaktýr.

Güç Canavarlarýnýn Tespiti

Fanlar ve sürücüler çalýþýyor, ancak ekran yine de açýlmýyorsa, sistem bileþenlerinden biri çok fazla güç çekiyor olabilir. Özellikle ülkemizde satýlan kasalar çok zayýf güç kaynaklarýna sahipler. Güç canavarlýðý için bir numaralý zanlý ekran kartlarýdýr, özellikle TNT2 veya GeForce chipsetli olanlar. Bunlar, sistem açýlýrken anakartýn kondansatörlerinin sunabileceðinden çok daha fazla güç talep edebilirler. Böyle bir durumda ilk açýlýþta fazla güç çekmeyen bir ekran kartýný sisteme monte etmek yardýmcý olabilir. Normal bir PCI veya AGP kartý iþinizi görebilir. Böylece ilk açýlýþtan sonra kondansatörler dolup ikinci açýlýþ için 3D canavarlara ýsýnmýþ olurlar. Bu da bir iþe yaramazsa, köþeye sýkýþmaya baþladýnýz demektir. Son olarak sistemin ilk açýlýþý için gerekli olmayan tüm kartlarý ve diðer parçalarý sökmeyi deneyebilirsiniz. Yani fanlý CPU, basit bir ekran kartý ve bir bellek modülü açýlýþ için yeterli olacaktýr. Eðer sisteminiz buna raðmen açýlmýyorsa, kalan parçalarda! n biri bozuk demektir. Bu durumda bileþenleri adým adým ele alarak sorunlu parçayý tespit edebilir ve deðiþtirebilirsiniz.

Kasalar

- Fan çalýþýyor mu?
- Güç kaynaðýnda sorun var mý?
- Anakart ve sürücüler arasýndaki kablolar güç kaynaðý fanýnýn hava akýmýna engel oluyor mu?

Can sýkýcý problemlerin baþýnda devamlý kilitlenmeler gelir. Çoðunlukla belli bir iþlemle sistemin kilitlenmesi arasýnda bir baðlantý hemen kurulabilir.

Temel Sorun: Güç Kaynaðý

Güç kaynaðýndan kaynaklanan hatalarýn sayýsý pek de az deðildir, ama sorunun bundan kaynaklandýðýný tespit etmek de kolay deðildir. Güç kaynaðýnýzýn yeterli gücü saðlamasý gerektiðini söylemeye bile gerek yok sanýrýz. 250 watt'lýk ucuz güç kaynaklarý, Athlon C ve GeForce3 ekran kartlarýnýn gerektirdiði gücü karþýlamakta zorlanýrlar. Böyle bir durumda bilgisayarýnýz açýlmaz, sadece güç kaynaðý fanýnýn çalýþtýðýný, çýkardýðý seslerden anlarsýnýz. Deneyimli kullanýcýlar böyle bir durumda güç kaynaðýnýn içinde bir sigortanýn yanýp yanmadýðýný kontrol ederler. Bu sigortanýn deðiþtirilmesi bazen problemi çözebilir.

Dikkat! Elektrik ve elektronik bilginiz yoksa, burada anlatacaklarýmýzý kesinlikle uygulamayýn, bilen bir arkadaþýnýzdan yardým isteyin, ya da en iyisi iþi uzmanýna býrakýp bir elektronikçinin yolunu tutun. Ayrýca asla bozuk bir sigortayý tel köprüyle deðiþtirmeye kalkýþmayýn. Daha yüksek güç deðerine veya farklý taþýyýcýlýða sahip bir sigorta da asla kullanmayýn. Deðiþtirilen sigortanýn ayný yapýda olmasý gerekiyor. Güç kaynaðýný parçalayýp içini açmaya cesaret edemiyorsanýz, yeni bir güç kaynaðý satýn almaktan baþka çareniz yok. Paranýzý boþa harcamayacaðýnýzdan emin olmak için önce bir arkadaþýnýzdan ödünç aldýðýnýz çalýþýr durumdaki bir güç kaynaðýný kendi kasanýza monte edin ve sorunun gerçekten güç kaynaðýnýzdan mý kaynaklandýðýný tespit edin. Özellikle Athlon PC'ler ve güçlü bir ekran kartý için güç kaynaðýnýn 5 voltta 30 amper, 3,3 voltta ise 15 amper güç saðlamasý gerekiyor. Bu deðerleri güç kaynaðýnýn üzerine yapýþtýrýlmýþ etiket açýklamasýnda görebilirsiniz. Ayrýca yeni bir güç kaynaðý satýn aldýðýnýzda mutlaka P4 güç fiþi olan (P4 uyumlu) bir model tercih edin. Bu ek fiþ 12 voltluk hatta daha fazla güç saðlýyor ve ilk olarak Intel tarafýndan Pentium 4'ün beslenmesi için geliþtirilmiþti. Günümüzde bu ek güç beslemesinden faydalanan Socket A anakartlar da mevcut. Arkadaþýnýzdan ödünç aldýðýnýz bir güç kaynaðý, nedenini bir türlü bulamadýðýnýz kilitlenmelerin ve problemlerin de çözümü olabilir. Böylece güç kaynaðýnýzýn yeterli gücü saðlayýp saðlamadýðýný tespit edebilirsiniz. Eskimiþ güç kaynaklarý problemlere neden olabilir. Aslýnda güç kaynaklarý çok dayanýklý cihazlardýr, ama yine de zamanla eskiyip bozulabilirler. Örneðin, PC'nizi ne kadar sýk açýp kapatýrsanýz, güç kaynaðý da o kadar çabuk eskir. Güç kaynaðý içindeki güç transistorlarý gibi bazý parçalar, bu süreçten etkilenmeden geçebilirken, bazý hassas parçalar yüksek sýcaklýklara uzun süre dayanamazlar. Güç kaynaðý, bazý pasif parçalarýnýn çalýþmamasýna raðmen, çalýþmaya devam edebilir. Anakartýnýz, bu etkileri stabil olmayan voltajlar ve filtrelenmemiþ dalgalanmalar þeklinde hisseder. Sonuçta, anakarta zarar verebilecek hatalar ve sistem kilitlenmeleri ortaya çýkar, bu sorunlarýn kaynaðý da güç kayna! ðýndan baþka hemen her yerde zahmetli bir þekilde aranýr.

Hava Akýmýnýn Kontrolü

Bazý kasalarda güç kaynaðý 180 derece ters monte edilmiþtir ve ikinci fan faydasýz bir þekilde güç kaynaðýnýn üstündeki havayý çeker. Vidalarýný sökerek, güç kaynaðýný ters çevirip, öyle monte etmeyi deneyin. Ancak kasanýn yapýsý yüzünden güç kaynaðýný ters takmak mümkün olmayabilir, böyle bir durumda kasayý deðiþtirmeniz gerekir.Ya da en azýndan, kalan parçalarýn sorunsuz çalýþmasýný saðlamalýsýnýz. Özellikle ikinci faný olmayan güç kaynaklarýnda, kasanýn soðutulmasý ve böylece ekran kartý ve iþlemcinin soðutulmasý, güç kaynaðý ile sürücü kafesleri arasýndaki dar açýklýktan yeterince serin hava gelmesine baðlýdýr. Eðer bu aralýkta kablolar daðýnýk bir þekilde hava akýmýna engel oluyorsa, iþlemci ve ekran kartý yeterince iyi soðutulamaz. Bu yüzden kablolarý düzgün bir þekilde baðlamak ve kablolarý salata halini almayacak þekilde birbiriyle baðlamak mantýklý olacaktýr. ATAPI sürücülerin baðlanmasý için sunulan yuvarlak kablolar, normal kablolara göre çok da pahalý deðiller **! a buna raðmen daha pratik bir kullanýmýn yaný sýra daha aerodinamik bir yapýya sahipler.

Toz ve Kirleri Temizlemek

Tüm bu kontrollerde güç kaynaðýnýn havalandýrma deliklerinin çevresinde biriken toz ve kir dikkatinizi çekmiþ olmalý. Bilgisayarýnýz ne kadar eskiyse, o kadar tozlanýp kirlenmiþtir. Tozlu ve kirli bilgisayar da tozu ve kiri kadar sorun yaratýr. Özellikle güç kaynaðýndaki tozlanma, sadece kötü görünmeye neden olmakla kalmaz, ayný zamanda belli bir kirlilik derecesinden sonra, aygýtýn bozulmasýna bile neden olabilir. Bu durumda bu kirliliði temizlemeniz gerekir. Güç kaynaðýný dikkatli bir þekilde açýn ve uygun, yumuþak bir fýrçayla içini temizleyin. Elektrikli bir süpürgenin hortumunu, fýrçanýn yakýnýnda dikkatli bir þekilde gezdirirseniz, açýða çýkan tozun evinizi tozlatmasýna da engel olabilirsiniz.

alýntý.