134 YIL ÖNCE BÖYLE BATMIÞTIK! Dünya ekonomik krizle boðuþuyor. Sanayi bakaný coþkudan bahsediyor..Ýlginç. Ýnsanlar bunlara inanabiliyor. Hayret etmemek elde deðil. Bakýn geçmiþte Türkiye, önemli ekonomik kriz yaþadý. Yakýn tarihte 1994 ve2001 krizleri geliyor. Ancak 134 yýl önce 1875'te meydana gelen krizledevlet iflas etmiþti. 19. yüzyýlda Osmanlý Ýmparatorluðu'nun ekonomisi iyice kötüleþmiþti.Ekonomik durumu düzeltmek için bir çýkýþ arandýðý esnada Ýngiltere elçisiCanning'in, Abdülmecid'e sunduðu reform planýnda, dýþarýdan borçlanmahararetle tavsiye ediliyordu. Avrupa'da sermaye fazlasý vardý.1850'de Osmanlý maliyesi aylýklarýödeyemeyecek duruma gelince, Sadrazam Reþid Paþa ve diðer devlet ilerigelenleri dýþarýdan borç almak için harekete geçtiler. Bu duruma karþýçýkan padiþahýn eniþtesi Fethi Paþa, Abdülmecid'i borç almaktanvazgeçirdiyse de, borç antlaþmasý imzalandýðý için Osmanlý Ýmparatorluðumukavelenin feshi için 2 milyon 200 bin frank tazminat ödedi. Osmanlý Ýmparatorluðu, Rusya ile Kýrým Savaþý'na girdiðinde, bu savaþýngetirdiði parasal yükü karþýlamak için, 1854 yýlýnda savaþ esnasýnda,tarihinde ilk defa Londra ve Paris'teki Palmer ve Goldschimid isimli ikibanka grubundan 3 milyon sterlin borç alýndý. Bu paranýn 700 bin sterlinine bankacýlýk masraflarý ve borcun ilk taksitiolarak el konulmuþtu. Kalan miktarýn tamamýna yakýný ise Kýrým harbi içinharcandý. Ýlk borcu alan Abdülmecid, bu konuda þunlarý söyler; "Borçalmamak için çok çalýþtým. Lakin durum bizi borç almaya mecbur etti. Bununödenmesi gelirlerin artmasý ile bu da ülkenin imarý ile olur". Alýnan ilk borç savaþ için harcandýðýndan, bir müddet sonra hem borcuödemek, hem de diðer ihtiyaçlar için yeniden borç alýnmak zorunda kalýndý.1855 yýlýndaki 5 milyon sterlinlik bu borç oldukça olumlu þartlar altýndaalýnmýþtý. Ýngiltere ve Fransa, Osmanlý’yý borçlanmaya alýþtýrmayaçalýþýyorlardý. Alýnan bu borçlarý bir süre sonra Ýngiltere ve Fransa'nýn,Osmanlý maliyesini denetleme istekleri izledi. Takip eden yýllardaborçlanma artarak devam etti. Dýþarýdan borç alýnmasý Osmanlý devlet adamlarýna hem kolay bir yol olarakgörünüyor, hem de alýþkanlýk hâline geliyordu. Alýnan borçlarýn yarýsýemisyon kaybýna uðradýðýndan devletin eline yukarýda zikredilenmiktarlarýn sadece yarýsý ulaþmýþtý. Faiz ödemeleri ve diðer masraflarçýktýktan sonra devlet kasasýna ulaþan miktar, borç alýnan paranýn yüzde33’dür. Ayrýca alýnan borçlar verimli olarak kullanýlamamýþtýr. Bu yüzden vadesigelen borçlarý ödemek için yeni kaynaklar meydana getirilemediðinden,tekrar tekrar borç alýnmýþ ve borçlar artarak devam etmiþtir.Ýmparatorluk, bu borç yükünü daha fazla taþýyamadý ve sonunda ilk borçalýþýndan 21 yýl sonra, 1875'- de resmi bir bildiri yayýnlayarak 5 yýlsüre ile borç taksitlerinin sadece yarýsýný ödeyebileceðini ilân etti. Bu devletin iflasýnýn da ilânýydý. Osmanlý hükümeti vaat ettiði yarýmödemeleri de yapamadý ve 1876 Nisaný'nda borçlarýn ödenmesini tamamendurdurdu. Avrupa kamuoyu borçlarýn ödenmemesi yüzünden 1877-1878Osmanlý-Rus savaþýnda Osmanlý'ya karþý bir tavýr alarak, Rusya karþýsýndayalnýz býraktý. Ýkinci Abdülhamid kendisinden önce yapýlan hatalarý düzeltmek için büyükçaba harcadý. Sultan, yabancý devletlere borçlar indirilmediði takdirdehiç kimsenin eline bir þey geçmeyeceðini, elinde tahvil bulunan binlerceAvrupalýnýn her þeyini kaybedeceðini söyledi. Avrupalýlar borçlardaindirimi kabul etti. Görüþmeler sonucunda 1881'de Düyûn-ý Umûmiye kurulduve maliyesi yabancý kontrolüne girdi. Düyûn-ý Umûmiye komisyonu Ýngiltere, Fransa, Almanya, Hollanda, Ýtalya,Avusturya- Macaristan ve Osmanlý Ýmparatorluðu'ndan birer üye ile Galatabankerlerinin bir temsilcisinden oluþtu. Komisyon birçok gelirkaynaklýðýný doðrudan denetim altýna aldý. Düyûn-ý Umûmiye idaresi, ilk baþta Sirkeci'de idi. 1897'de Caðaloðlu'ndakendisi için yaptýrýlan büyük binaya (bugünkü Ýstanbul Erkek Lisesi)taþýndý. Ýstanbul'daki genel müdürlüðe baðlý olarak Ýmparatorluðun önemliþehir ve bölgelerinde baþmüdürlükler açýldý. Bu idarenin kurulmasýndansonra Avrupa sanayi çevreleri, Osmanlý Ýmparatorluðu'na gelerek, ülkedekibirçok yerde (Zonguldak kömür madenleri, Bursa Ýpek sanayi, alkollü içkiüretimi, elektrik, havagazý, su þirketleri) üretimi ellerine geçirdiler. Peki ya þimdiki Türkiye nasýl? Stratejik kuruluþlar yabancýlara neden veniçin satýldý acaba! Yeraltý ve yerüstü maden yataklarýnýn, limanlarýn, devasa sanayikuruluþlarýn yabancýlara devredilmesi neyin habercisi? Terör, Umraniye davasý ile toplum meþgul edilirken, birileri kim adýna neamaçla ülkenin servetlerini yüzyýl sonra tekrar yabancýlara devrederacaba? Hiç bu soruyu soruyor musunuz? Günün Sözü: Emir almak istemiyorsan, borçlu yaþama.
alýntý.