Safran (zaferan) : Süsengiller familyasýndan; yurdumuzda da yetiþtirilen, 10-15 cm boyunda, çok yýllýk otsu bir bitkidir. Etli, yuvarlak, kaidesi yassý, 4 cm kadar çapýnda, üstü esmer renkli ve zarýmsý pullarla kaplý, alt tarafýnda da kök parçalarý bulunan bir soðaný vardýr. Yapraklarý uzun ve koyu yeþildir. Çiçekleri mor renklidir. Sonbahar mevsiminde yapraklardan önce açar. Meyvesi kapsül þeklindedir ve sonbahar aylarýnda meydana gelir. Ýçeriðinde; þekerler, organik asitler, krosin ve uçucu yað vardýr. Tepeciklerinden elde edilen toz; renk, tat ve koku verici olarak kullanýlýr.
Faydasý : Vücuda kuvvet verir. Sinirleri uyarýr. Aybaþý gecikmelerinde faydalýdýr. Rahim hareketlerini arttýrýr. Ýþtah açar. Sinir zayýflýðýný giderir. Öksürük, bronþit ve astýmda faydalýdýr. Fazla miktarda kullanýlmamalýdýr. Hamilelerin de kesinlikle kullanmamasý gerekir.
Sakýzaðacý (mastaki) : Antepfýstýðýgiller familyasýndan; Akdeniz kýyýlarýnda yetiþen, 4 m kadar boyunda, sýk dallý, çalý görünümünde, kýþ aylarýnda yaprak dökmeyen bir aðaçtýr. Çiçekleri küçük ve kýrmýzý renklidir. Meyvesi ufak, yuvarlak ve sivri uçludur. Baþlangýçta kýrmýzý renkli iken sonradan siyaha dönüþür. Dal ve gövdesinden sakýz elde edilir.
Faydasý : Midenin düzenli çalýþmasýný saðlar. Tükürük salgýlanmasýný artýrýr. Çene kaslarýný güçlendirir. Diþ etlerini temizler.
Salep (sahlep) : Salepgiller familyasýndan; tel köklü otsu bir bitkidir. Kökünde 2 tane yumru vardýr. Gövdesi, dik ve silindirimsidir. Çiçekleri salkým veya baþak þeklindedir. Kullanýlan yeri köklerindeki yumrularýdýr. Yurdumuzda bir çok çeþidi vadýr. Salep yumrularý müsilaj, glikoz ve uçucu bir yað taþýr.
Faydasý : Göðsü yumuþatýr. Öksürük ve bronþitte faydalýdýr. Kabýzlýðý giderir. Basur memelerinde faydalýdýr. Zihni çalýþma gücünü arttýrýr. Kalbi kuvvetlendirir. Aybaþý kanamalarýnýn düzenli olmasýný saðlar. Baðýrsak solucanlarýnýn düþürülmesine yardýmcý olur. Vücudun ýsýnmasýný saðlar. Cinsel gücü artýrýr.
Sandalaðacý (kalanga) : Sandalgiller familyasýndan; küçük boylu bir aðaçtýr. Hindistan ve Malakka'nýn daðlýk bölgelerinde yetiþir. Yaprak dökmez. Yapraklarý karþýlýklýdýr. Çiçekleri sarýmtýrak kýrmýzýdýr. Meyveleri kiraz büyüklüðünde olup, siyah renklidir. Odunu sarýmtýrak renktedir ve kokuludur. Bu odundan uçucu bir yað olan santal esansý çýkarýlýr. Hekimlikte kullanýlýr.
Faydasý : Ýdraryollarýndaki mikroplarý giderir.
Saparna (smilax) : Zambakgiller familyasýndan; týrmanýcý ve dikenli gövdeli, yeþilimsi çiçekli, çok yýllýk bir bitkidir. Yapraklarý kalp þeklindedir. Çiçekleri þemsiye durumundadýr. Kökünde tanen ve saponin bulunur. Birçok türü vardýr. Yurdumuzda nemçe saparnasý, Anadolu saparnasý bulunur.
Faydasý : Terletir. Kaný temizler. Cilt hastalýklarýnda faydalýdýr. Frengide kullanýlýr.
Sarý Ballýbaba (Lamium Galeobdolon) : Sarý Ballýbaba, nemli ormanlarda ve çukurlarda, çalýlýklarýn arasýnda, çitlerin ve duvarlarýn dibinde, moloz yýðýnlarýnda, gölgeli ve nemli bölgelerde ve ýsýrgan otunun bulunduðu yerlerde yetiþir. Nisan ve Mayýs'ta çiçeklenir. Çok yýllýk köksapý, dikine 50 cm uzunluðunda filizler çýkarýr. Karþýlýklý olan yapraklarý, ýsýrganotunun yapraklarýna benzer. Yapraklarýn hemen altýndaki küme halindeki çiçekler, açýk aðýzlarý andýrýrlar.
Faydasý : Dölyataðý ve adet görme düzensizliklerinde günde 2 bardak sarý ballýbaba çayý içilmelidir. Ayrýca, kan temizleyici etkisi vardýr. Sinirsel uykusuzluklarda ve tüm kadýn hastalýklarýnda baþarýyla kullanýlabilir. Sürekli kadýn hastalýðý çekenler ve genç kýzlar, bu çayý özellikle deðerlendirmelidirler. Sarý ballýbabanýn hem yapraklarý hem de çiçekleri bu gibi hastalýklarda kullanýlýr. Özellikle iþeme zorluklarýnda, iþemedeki yanmalarda, aðýr böbrek hastalýklarýnda ve kalp ödemlerinde çok

baþarýlýdýr. Sarý ballýbabanýn yapraklarý, sindirim düzensizliklerinde, sýraca ve temriyelerde kullanýlýr. Bu gibi durumlarda, öðleden önce 1 bardak çay içilmelidir. Çýbanlarda ve varislerde bu çayla kompres yapýlmalýdýr. Sarý ballýbaba, yaþlý kiþilerde görülen mesane felcine karþý özellikle önerilir. Ayrýca, mesane üþütmesine ve böbrek iltihabýna karþý da kullanýlabilir. Bitkinin kaynama suyu ile hazýrlanan oturma banyosu da çok rahatlatýcýdýr. Ýyileþtirilemeyen böbrek büzülmelerinde ve yapay böbreðe baðlanmaya mecbur olan hastalara, sarý ballýbaba, altýnbaþak ve yoðurtotu (yapýþkanotu) eþit karýþým çayý çok büyük yararlar saðlar.
Sarýot (düðünçiçeði) : Centiyangiller familyasýndan; gök yeþili renginde bir bitkidir. Nemli kumsallarda yetiþir. Sapý ince, yapraklarý dipten çifter çifter bitiþiktir. Çiçekleri sarýdýr. Karadeniz bölgesinde bulunur.
Faydasý : Ateþi düþürür. Asabi aðrýlarý dindirir. Romatizmada faydalýdýr.
Sarýsabýr (azvay) : Zambakgiller familyasýndan 180 kadar türü bulunan ve tropikal bölgelerde yetiþen bir bitkidir. Bazan sapsýz küçük bitkiler, bazan da dallý budaklý aðaçlar halinde bulunur. Yapraklarý kalýn ve etli olup, rozet þeklindedir. Çiçekleri yeþilimsi, sarý veya donuk kýrmýzýdýr. Çoðu zaman üç renklidir. Yapraklarý kesildiði zaman acý bir su çýkar. Pankima denilen bu su; hekimlikte kullanýlýr. Yurdumuzda da bulunur.
Faydasý : Kabýzlýðý giderir. Mide hastalýklarýnda faydalýdýr. Vücudu kuvvetlendirir. Yanýklarýn sebep olduðu sancýlarý keser. Sirke ile karýþtýrýlýp, saç diplerine sürülürse, dökülmelerini önler. Tavsiye edilen miktardan fazla kullanýlmamalýdýr. Mesane ve rahim hastalýklarýndan þikayet edenlerin de kesinlikle kullanmamasý gerekir.
Sarmaþýk (hedera) : Sarmaþýkgiller familyasýndan; týrmanýcý yeþil odunsu bir bitkidir. Meyvesi etli, yuvarlak ve üzümsüdür. Yurdumuzda; adi sarmaþýk ve kafkas sarmaþýðý olmka üzere 2 çeþidi vardýr. Yaprak ve meyvelerinde heederin denilen zehirli bir madde vardýr.
Faydasý : Haricen yaralarýn tedavisinde kullanýlýr.
Sarmýsak (tüm) : Zambakgiller familyasýndan; bütün kýsýmlarý keskin kokulu, 30-100 cm yüksekliðinde, otsu bir bitkidir. Toprak altýnda iri bir soðaný vardýr. Çiçekleri beyazýmsý pembedir. Yapraklarý uzun, yassý, paralel damarlý ve sivri uçlu olup, gövdeyi sarmýþtýr. Soðaný özel kokulu uçucu bir yað, þekerler, A, B, C, P vitaminleri içerir. Yaðýnda alliin denilen bir madde vardýr.
Faydasý : Yüksek tansiyonu düþürür. Ýþtah açar. Solunum ve hazým sistemindeki mikroplarý öldürür. Grip, tifo ve difteri gibi salgýn hastalýklar sýrasýnda faydalýdýr. Hazmý kolaylaþtýrýr. Kabýzlýðý giderir. Baðýrsak solucanlarýnýn düþürülmesine yardýmcý olur. Kaný temizler. Kalp adalelerini kuvvetlendirir. Böbreklerin normal çalýþmasýný saðlar. Karýnda ve bacaklarda toplanan suyun boþalmasýnda yardýmcý olur. Romatizma ve mafsal iltihaplarýnda faydalýdýr. Damar sertliðini önler. Ateþi düþürür. Arpacýk ve basur memelerinde faydalýdýr. Zehirlenmelerde kullanýlýr. Ýdrar tutukluðunu giderir. Zehirli hayvan sokmasýnda da faydalýdýr. Saçlarýn uzamasýna da yardýmcý olur.
Sarýmsak otu (alliarie) : Turpgiller familyasýndan; dik saplý, küçük beyaz çiçekli bir bitkidir. Oluþturulduðu zaman sarýmsak kokusu verir. Hemen hemen her yerde bulunur.
Faydasý : Temriye uyuz ve yaralarýn tedavisinde kullanýlýr.
Sassafras (bois de sassafras) : Defnegiller familyasýndan bir aðaçtýr. Biri Amerika'da diðeri de Çin'de olmak üzere iki türü vardýr. Köklerinden, lavantacýlýkta kullanýlan sagrol esansý elde edilir. Kurutularak toz haline getirilen yapraklarý baharat olarak kullanýlýr.
Faydasý : Sassafrasýn kökleri terletici olarak kullanýlýr.
Semizotu (semizebe) : Semizotugiller familyasýndan; bir yýllýk otsu bir bitkidir. Gövdesi toprak üzerine yatýk, yapraklarý sapsýz ve etlidir. Yenilen kýsmý, küçük, yuvarlak yeþil yapraklarý ve körpe saplarýdýr. C vitamini ve Demir bakýmýnda zengindir. Ýçeriðinde kuzukulaðý asidi bulunduðundan tadý biraz mayhoþtur.
Faydasý : Mide ve baðýrsak kanamalarýnda ve kanlý idrarda faydalýdýr. Kaný temizler. Vücuda serinlik verir. Þeker hastalarýnýn susuzluðunu giderir. Ýdrar söktürür. Kabýzlýðý giderir. Zayýflamaya faydalýdýr. Dalak hastalýklarýnda þikayetleri geçirir. Uykusuzluk, sinirlilik ve zihin yorgunluðunda faydalýdýr. Lapasý, yanýk ve apsede rahatlýk verir.
Servi (selvi) : Servigiller familyasýndan; genellikle kýþ aylarýnda yaprak dökmeyen bir aðaçtýr. Birçok çeþidi vardýr. Adi servi 20-30 m kadar boy alabilen, sütun þeklinde bir servi türüdür. Kabuklarý ince ve düzgün, uzun çatlaklýdýr. Yapraklarý koyu yeþil renklidir. Sürüngenlerinin ucunda, 3 cm kadar çapýnda, esmer renkli kozalaðý vardýr. Dal ve yapraklarýndan elde edilen uçucu yaðýn içeriðinde, tanen ve servi kafurusu vardýr. Hekimlikte kozalalar kullanýlýr.
Faydasý : Ýshali keser. Kanamalarý durdurur. Þeker hastalýðýnda da faydalýdýr. Saçlarý kuvvetlendirmekte ve diþ aðrýlarýný dindirmekte de kullanýlýr.
Sýðýrkuyruðu (verbascum) : Sýracagiller familyasýndan; yüksek boylu, bir veya iki yýllýk otsu bir bitkidir. Yurdumuzda 200 kadar türü vardýr. Sýk tüylüdür. Yapraklarý tabanýnda toplanmýþtýr. Çiçekleri çok çabuk dökülür. Sarý veya kýrmýzýmsý renktedirler. Büyüksýðýrkuyruðu denilen türünün içeriðinde; þeker, sabit ve uçucu yað, müsilaj, reçine, saponin ve renkli maddeler vardýr.
Faydasý : Göðsü yumuþatýr. Balgam söktürür. Bronþitte faydalýdýr.
Sýracaotu (scrophuiaria) : Sýracagiller familyasýndan; pis kokulu, çok yýllýk otsu bir bitkidir. Boðumlu sýracaotu ve köpeksýracaotu en yaygýn olan türlerdir.
Faydasý : Lapasý sýraca tedavisinde kullanýlýr.
Sinameki (cassia) : Baklagiller familyasýndan; bütün sýcak bölgelerde yetiþen, sarý çiçekli otsu veya aðaçsý bir bitkidir. 400'den fazla türü vardýr. Çiçekleri, yapraklarýnýn dibinden çýkar. Uzun salkým þeklindedirler. Meyvesi, baklaya benzer. Basýk silindirimsi, odunsu ve sert kabukludur.
Faydasý : Kuvvetli müshildir. Kolit ve spastik kabýzlýkta kullanýlmaz. Bulantý ve kusma yapabilir. Sütlü kahveyle içilmesi daha kolaydýr.
Sinirliyaprakotu (sinirotu) : Sinirotugiller familyasýndan; bir veya çok yýllýk otsu bir bitkidir. Birçok yabani türü vardýr.
Faydasý : Ýdrar söktürür. Yaralarý iyileþtirir. Cerahatý boþaltýr. Nasýrlarýn sökülmesinde kullanýlýr.
Soðan (basaliye) : Zambakgiller familyasýndan; yumrumsu ve yeþil yapraklarý kullanýlan keskin kokulu, acý bir otsu bitkidir. Bileþiminde uçucu ve sabit yað, þekerler, fermentler ve amino asitler vardýr.
Faydasý : Ýdrar söktürür. Vücutta biriken zararlý maddeleri ve suyu atar. Romatizma, mafsal iltihabý, idrar tutukluðu, damar sertliðinde faydalýdýr. Böbreklerdeki kum ve taþlarýn dökülmesine yardýmcý olur. Zayýflamayý saðlar. Böbrek aðrýsýný dindirir. Zihin yorgunluðunu dindirir. Baygýnlýðý geçirir. Prostat bezinin hastalanmasýný önler. Ýktidarsýzlýkta faydalýdýr. Cinsel gücü artýrýr. Egzama ve diðer cilt hastalýklarýnda faydalýdýr. Öksürük söktürür, bronþlarý temizler. Astým nöbeti, akciðer hastalýklarý, grip ve soðuk algýnlýðýnda faydalýdýr. Kandaki þeker seviyesini düþürür. Þeker hastalarýnda faydalýdýr. Kolera ve veremde baðýrsak solucanlarýnýn düþürülmesine yardýmcý olur. Ýhtiyarlamayý geciktirir. Ýþtah açar. Kalbi kuvvetlendirir. Koroner damarlarý geniþletir. Cerahatlerin boþalmasýna yardýmcý olur. Dolama ve arpacýkta da faydalýdýr.
Solucanotu (tanacetum vulgare) : Bileþikgiller familyasýndan; Karadeniz ve Doðu Anadolu Bölgesinde doðal olarak yetiþen bir bitkidir. Taze bitkinin çiçekleri kullanýlýr.
Faydasý : Baðýrsak solucanlarýný düþürür.
Soyafasulyesi (soja hispida) : Baklagiller familyasýndan; 1 - 1,5 m boyunda, bir yýllýk otsu bir tarým bitkisidir. Çiçekleri menekþe sarýsý rengindedir. Tohumu küre þeklinde, üzeri pürtüksüzdür. Bir yanýnda siyah leke vardýr. Besleme gücü yüksek bir gýdadýr.
Faydasý : Vücudun geliiþmesini saðlar. Þeker hastalarý için faydalýdýr. Sinirlerin ve adalelerin güçlenmesini saðlar. Zihin yorgunluðunda faydalýdýr. Nekahat devresinin kýsalmasýný saðlar. Guatr olanlar kullanmamalýdýr.
Söðüt (bid) : Söðütgiller familyasýndan; genellikle su kenarlarýnda yetiþen boylu veya bodur bir aðaçtýr. Kýþýn yaprak döker. Yaprak dökmeyenleri enderdir. Meyveleri kapsül þeklindedir. Yurdumuzda 35 kadar türü vardýr.

Dal kabuklarýnýn içeriðinde salisin glikozidi ve tanen vardýr. Ev ilaçlarýnda kullanýlýr.
Faydasý : Ateþi düþürür. Ýshali keser. Kanamayý dindirir. Mikroplarý öldürür. Ýþtah açar. Vücuda kuvvet verir. Romatizma aðrýlarýný dindirir. Mesane taþlarýnýn düþürülmesine yardýmcý olur. Uykusuzluðu giderir. Sinirleri yatýþtýrýr. Aybaþý kanamalarýný düzenler.
Sumak (somak) : Antepfýstýðýgiller familyasýndan; kýþýn yaprak döken veya her mevsimde yeþil kalan bir aðaçcýktýr. Meyvesi mercimeðe benzer. 150 kadar türü vardýr. Birçoðu zehirlidir. Yurdumuzda derici sumaðý ve boyacý sumaðý doðal olarak yetiþir. Kokulu sumaðýn tentür halindeki þekli idrar tutamama hastalýðýnda faydalýdýr.
Faydasý : Hazmý kolaylaþtýrýr. Hazýmsýzlýðý ve iþtahsýzlýðý giderir. Ýshali keser. Kandaki þeker miktarýný düþürür. Fazlasý kabýzlýk yapar. Tansiyonu yüksek olanlar kullanmamalýdýrlar.
Susam (sesanum indicum) : Susamgiller familyasýndan; sýcak bölgelerde yetiþen, bir yýllýk, yað veren otsu bir bitkidir. Çiçekleri beyaz veya kýrmýzý, sarýyla karýþýk alacalý beyazdýr. Meyvesi kapsül þeklindedir. Tohumlarý esmer veya sarý renklidir. Tohumlarýndan susamyaðý çýkarýlýr. Tahin helvasý yapýmýnda da kullanýlýr. Ev ilaçlarýnda; yapraklarý ve yaðý kullanýlýr.
Faydasý : Yaðý, safra taþlarýnýn düþürülmesinde faydalýdýr. Karaciðer hastalýklarýnda kullanýlýr. Kabýzlýðý giderir. Cinsel gücü artýrýr. Karýn aðrýsýný giderir. Nefes darlýðý ve bronþitte faydalýdýr.
Suteresi (sezab) : Turpgiller familyasýndan; akarsu kenarlarýnda yetiþen çok yýllýk otsu bir bitkidir. Gövdesi yeþil renkli, köþeli, parlak ve yatýktýr. Boyu 30-40 cm kadardýr. Kökü çoktur. Çiçekleri beyazdýr. Ýçeriðinde; kükürtlü bir glikozit, sabit yað, A, C, D vitaminleri ve mirozin vardýr. Ev ilaçlarýnda usaresi kullanýlýr. Salata olarak da yenir.
Faydasý : Sinirleri yatýþtýrýr. Ýdrar söktürür. Vücudu kuvvetlendirir. Ýþtah açar. Skorbüt tedavisinde faydalýdýr. Cinsel gücü artýrýr.
Suyosunu (alga) : Tatlý bitkiler þubesinden; genellikle suda yaþayan klorofilli bitkidir. Yeþil, esmer, kýrmýzý ve mavi su yosunlarý diye sýnýflara ayrýlýr ve deðiþik alanlarda kullanýlýrlar. Soda, potas ve iyot elde edilir. Tarým, sanayi ve týpta kullanýlýr. Bazý memleketlerde de besin olarak yenir.
Faydasý : Fistüllü yaralarý geniþletmek için cerrahide kullanýlýr. Dýþtan tatbik edildiðinde zayýflatýcý özelliði de vardýr.
Süsen (iris) : Süsengiller familyasýndan; Nisan - Haziran aylarý arasýnda türlü renklerde ve güzel kokulu çiçekler açan, 30-80 cm boyunda, çok yýllýk soðanlý otsu bir bitkidir. Çiçekleri dallarýn ucunda baþak þeklindedir. Dýþ kýsýmlarý soyulup, kurutulduktan sonra menekþe kökü diye kullanýlýr. Ýçeriðinde uçucu yað, sabit yað, müsilaj, niþasta, tanen, þeker, iridin ve reçineli maddeler vardýr. Yurdumuzda 20 kadar türü vardýr.
Faydasý : Az miktarda kullanýldýðý takdirde astým ve bronþitte faydalýdýr. Göðsü yumuþatýr. Balgam söktürür. Yüksek dozda kullanýldýðý takdirde kusturucudur. Mide ve baðýrsak gazlarýný giderir. Vücutta biriken suyu boþaltýr. Kadýnlarda görülen beyaz akýntýyý keser. Haricen kullanýldýðý takdirde yaralarý iyileþtirir.
Sütleðen (euphorbia) : Sütleðengiller familyasýndan; süt gibi beyaz ve zehirli bir özsuyu taþýyan, bir veya çok yýllýk, otsu veya odunsu bir bitkidir. Yurdumuzda 60 kadar çeþidi vardýr. Önerilen miktardan fazla kullanýlmamalýdýr.
Faydasý : Kuvvetli müshildir. Kabýzlýðý giderir. Sýtma ve sarýlýkta da kulanýlýr.
Sütotu (polygala) : Sütotugiller familyasýndan; bir veya çok yýllýk, odusu veya otsu bir bitkidir. Çiçekleri kýrmýzý, beyaz veya mavidir. Yurdumuzda polygala supina ve polygala anatolica denilen türleri vardýr. Kökü kullanýlýr. Kokusu bulantý vericidir.
Faydasý : Bronþitte faydalýdýr. Balgam söktürür. Göðsü yumuþatýr. Ýdrarý çoðaltýr. Anne sütünü çoðaltýr. Yüksek dozda kullanýlacak olursa kusturur.