GÜRÜLTÜ, KULAKLAR VE ÝÞÝTMENÝN KORUNMASI

10 kiþiden birinde iþitme kaybý vardýr, bu kayýp normal konuþmayý ve anlayabilmeyi etkiler. Aþýrý sese maruz kalma iþitme kaybýnýn en sýk sebebidir.

Gürültü gerçekten kulaklarýmý etkileyebilir mi?

Evet,gürültü tehlikeli olabilir. Eðer ses yeterince yük****e ve uzun sürerse iþitmemize zarar verebilir. Gürültü sonucu meydana gelen hasara iþitme siniri ile ilgili iþitme kaybý ya da sinir kaybý diyoruz. Bu gürültüden baþka faktörlerle de oluþabilir ancak gürültü sebebiyle meydana gelen iþitme kaybýnýn baþka yönden önemi vardýr:azaltýlabilir ve hatta önlenebilir.

Kulaklarýmý iyileþtirebilir miyim?

Hayýr,eðer kulaðýnýzýn yüksek sese alýþtýðýný düþünüyorsanýz bu durum kulaklarýnýza büyük olasýlýkla zarar vermiþtir ve hiç bir tedavi yöntemi yoktur. Ne ilaç, ne cerrahi ne de iþitme aleti kulaðýnýz gerçekten zarar görmüþse gerçekten iþitmenizi düzeltmez.

Kulak nasýl çalýþýr?

Kulaðýn üç ana bölümü vardýr:dýþ kulak, orta kulak, iç kulak. Dýþarýdan görebildiðimiz parça olan dýþ kulak kendi kanalýna açýlýr. Kulak zarý dýþ kulak yolunu orta kulaktan ayýrýr. Orta kulaktaki örs, çekiç ve üzengi kemikçikleri iç kulaða sesin iletilmesine yardýmcý olurlar. Ýç kulakda iþitme ve dengeye hassas hücrelerle, beyine giden iþitme siniri vardýr.

Herhangi bir ses kaynaðý kulaða titreþim veya ses dalgalarý gönderir. Bunlar dýþ kulak yolu vasýtasýyla iletilir ve kulak zarýna çarparak zarýn titreþimini saðlar. Bu titreþimler orta kulaðýn küçük kemikçiklerine iletilir ve kemikçikler yoluyla iç kulaða buradan da iþitme sinirine geçerler. Titreþimler iç kulakda sinir uyarýlarý haline dönüþtürülür ve direkt olarak beyine giderler. Beyne gelen uyarýlar müzik, kapý çarpmasý gibi ses olarak algýlanýr.

Ses çok fazla olduðu zaman iç kulaktaki sinir uçlarýný öldürmeye baþlar. Yüksek sese maruz kalma süresi uzadýkça daha fazla sinir ucu harap olur. Sinir ucu sayýsý azaldýkça da iþitme azalýr. Ölü sinir uçlarýný canlandýrmak mümkün deðildir ve hasar kalýcýdýr.

Sesin zararlý olduðunu nasýl anlayabilirim?

Ýnsanlar gürültüye duyarlýlýklarý açýsýndan farklýdýr. Genel olarak sesinizi duyurmak için baðýrmak zorunda kaldýðýnýz gürültülü ortam, kulaðýnýzý aðrýtan sesler, kulaðýnýzý çýnlatan gürültü veya maruz kaldýktan sonra saðýrlýk yaþattýran sesler iþitmenize zarar verebilir.

Bilimsel olarak ses iki türlü ölçülebilir: þiddet veya sesin yüksekliði desibel (dB) olarak ölçülür. Tizlik ise saniyedeki ses titreþim frekansý olarak ölçülür. Düþük tizlik (tuba gibi derin ses) daha az titreþim yaparken yüksek ses (violin gibi) daha fazla titreþim yapar.

Frekans ve iþitme kaybý arasýnda nasýl iliþki vardýr?

Frekans saniyedeki devir veya Hertz (Hz) olarak ölçülür sesin tizliði ne kadar yük****e frekansý o kadar fazladýr. Genel olarak en iyi duyan çocuklar büyük kilise orgunun en düþük notasý olan 20 Hertz’lik sesten köpek havlama sesinin en tizliði olan 20.000 Hertz’lik sese kadar sesleri ayýrt edebilir . Ýnsan konuþmasý 500 - 2.000 Hz arasýnda deðiþir ve pek çok insana çok yüksek veya çok alçak frekanslý seslerden daha gürültülü gelir. Duyma kaybý baþlayýnca yüksek frekanslar daha önce kaybedilir. Bu da iþitme kayýplý insanlarýn bayan ve çocuklarýn yüksek tizlik seslerini neden daha zor duyduklarýný açýklar.

Yüksek frekanslardaki duyma kaybý ses bozulmasýna yol açar. Böylece ses duyulmasýna raðmen anlaþýlamaz. Ayrýca iþitme kayýplý hastalar benzer duyulan kelimeler arasýndaki farký ayýrt edemezler çünkü bu sessiz harfler diðer sessizlere ve sesli harflere nazaran daha yüksek frekans aralýðýna sahiptirler.

Desibel Nedir?

Sesin þiddeti desibel (dB) olarak ölçülür. Yelpaze insan kulaðýnýn duyabileceði en silik sesten (0dB) roketin havalanma sesine (180dB) kadar deðiþir. dB logaritmik bir ifadedir, bu yüzden dB þiddetinde 10 ünitelik artýþ bir alttakinin 10 katý fazlasý anlamýna gelir; yani 20 dB, 10 dB’in 10 katý ve 30dB de 10 dB’in 100 katýdýr.



Örnek





(Ortalama)



0



Ýnsan kulaðýnýn duyabileceði en silik ses



30



Fýsýldama sessiz kütüphane ortamý



60



Normal konuþma,daktilo, dikiþ makinesi



90



Çimen biçme makinesi, kamyon trafiði (günlük 8 saat maksimum maruz kalma süresidir.)



100



Demir testeresi,havalý delici,kar aracý (korumasýz maksimum 2 saat maruz kalma süresidir.)



115



Rock konseri, oto kornasý (korumasýz max.15 dakika maruz kalma süresidir.)

140



Jet motoru (gürültü aðrý yaratýr ve geçici saðýrlýk oluþturur)





Duymamý etkilemeksizin dB ne kadar yükseðe çýkabilir?

Pek çok uzman 85 dB’ den daha fazla sese maruz kalmanýn zararlý olduðu konusunda hem fikirdir .

Duyduðum gürültüye maruz kalma süresinin iþitmedeki hasarla iliþkisi var mýdýr?

Vardýr. Yüksek sese ne kadar uzun süre maruz kalýrsanýz o kadar hasar geliþir. Ayrýca sesin kaynaðýna ne kadar yakýnsanýz hasar o kadar fazla olur. Her silah sesi yakýn çevredeki herkesin kulaðýna zarar verebilir. Daha büyük ve topçu sýnýfý silahlar en kötüsüdür çünkü en fazla gürültüyü bunlar çýkarýr. Ancak patlama yakýnýnýzda olursa küçük silahlar bile iþitmenize zarar verebilir. Ateþli silah kullanan biri kulaklýk kullanmýyorsa iþitme kaybý riskiyle karþý karþýyadýr. Son çalýþmalar gençlerde iþitme kaybý sýklýðýnýn arttýðýný göstermektedir. Yüksek sesle dinlenen rock müziði ve kulaklýklý taþýnabilir radyo-teyp (Walkman) kullanýmýndaki artýþ gençlerdeki iþitme kaybýndan sorumlu olabilir.

Gürültü iþitmem dýþýnda baþka bir zarar verebilir mi?

Kulak çýnlamasý gürültüye maruz kalma sonrasý görülür ve sýklýkla kalýcýdýr. Bazý insanlar yüksek sese sinirlilik reaksiyonu gösterirler ayrýca kalp hýzý ve kan basýncý veya mide asidinde artma görülebilir. Çok yüksek ses güç görevleri yerine getirmeyi dikkati daðýtmak suretiyle azaltýr.

Kim iþitme koruyucusu kullanmalýdýr?

Eðer gürültülü bir ortamda çalýþmak zorundaysanýz koruyucu kullanmalýsýnýz. Ayrýca bu koruyucular; güçlü elektrikli aletler, gürültülü bahçe aletleri veya ateþli silah kullanýrken de giyilmelidir.

Ýþ sýrasýnda gürültüye maruz kalma ile ilgili kanunlar nelerdir?

Pek çok insanda devamlý 85 dB üzerinde gürültüye maruz kalma anlamlý þekilde iþitme kaybýna yol açar ve daha yüksek sesler bu hasarý arttýrýr. Korunmamýþ kulaklar için izin verilen maruz kalma süresi ortalama gürültü seviyesinde her 5dB artýþ için yarýsý kadar azaltýlmalýdýr. Örneðin 90dB için maruz kalma süresi 8 saat, 95 dB için 4 saat ve 100 dB için 2saat olmalýdýr. Ýzin verilen en yüksek gürültü seviyesi korunmuþ kulak için günde 15 dakika ve 115 dB’dir.140 dB üzerindeki gürültü kabul edilemez.

ABD’de mesleki güvenlik ve saðlýk birliði yönetimi 1983 yýlý iþitme koruma kanununda gürültülü çalýþma ortamlarýnda iþitme koruma programý uygulamayý istemektedir. Bu ise ortalama 85 dB veya daha fazla gürültüye maruz kalan yaklaþýk 5milyon çalýþanda yýllýk iþitme testi yapmayý kapsar. Ýdeal olarak gürültülü makine ve çalýþma ortamlarý daha az gürültülü aletlerle donatýlmalý veya çalýþma saatleri azaltýlmalýdýr. Ancak bunun maliyeti pahalýdýr. Alternatif olarak kiþisel iþitme korumalarý ortalama 90 dB’den yüksek gürültüde kullanýlmalýdýr. Gürültü ölçümleri iþitme korumasý ihtiyacýný gösterirse iþveren en az kulak týkacý ve bir tip de kulak susturucusunu ücretsiz olarak çalýþanlarýna vermek zorundadýr. Yýllýk iþitme testleri yüksek frekanslarda 10 dB veya daha fazla iþitme kaybýný gösterirse çalýþan bilgilendirilmeli ve gürültü 8 saat için 85 dB’den fazla ise iþitme korumalarý kullanmalýdýr. Ýþitmede daha fazla kayýp ve/veya kulak hastalýðý ihtimali KBB uzmanýna görünmeyi gerektirir.

Ýþitme koruyucularý nedir ve ne kadar etkilidir?

Ýþitme koruyucu aletleri kulak zarýna ulaþan sesin þiddetini azaltýrlar. 2 formu vardýr: kulak týkacý ve kulak maskesi.

Kulak týkacý dýþ kulak yoluna uyan küçük aletlerdir. Etkili olmalarý için total olarak kulak kanalýný týkamalarý gerekir. Çeþitli tip ve ebatlarda olabilirler. Kulakta tutamayan kiþiler için baþ bandý ile kullanýlabilirler.

Kulak maskesi kulaðý kaplayacak þekilde oturur ve kulak kanalýnýn tüm çevresini bloke eder. Bunlar uyumlu bantlarla yerlerinde tutulur. Gözlük çevresini ve uzun saç çevresini kapatmazlar ve ayarlanabilir baþ bandý kulak mas***i yerinde tutmak için yeterlidir. Kulak týkaçlarý rahat bir þekilde yerleþtirilmeli ve böylece kulak kanalý tamamen kapanmalýdýr. Ýyi uymayan kirli veya yýrtýlmýþ týkaçlar kanalý kapatmaz ve rahatsýz edebilir. Uygun, iyi oturmuþ týkaçlar sesi 15-30 dB azaltabilir. Ýyi týkaçlar ve maskeler sesin azaltýlmasýnda eþittirler ancak týkaçlar düþük; susturucular yüksek frekanslarda etkilidirler. Týkaç ve susturucularýn birlikte kullanýmý tek baþlarýna kullanýma nazaran 10-15 dB daha fazla koruma saðlar. 105 dB’den yüksek sesler için beraber kullaným düþünülmelidir.

Niçin sadece pamuk ile kulaklarýmý kapatamam?

Kulak toplarý ve kaðýt doku týpalarý sesi sadece 7 dB azaltýr.

Ýþitme koruyucularýnýn ortak problemleri nelerdir?

Ýþitme koruyucusu kullanan iþçilerden yarýsý koruyucularýn ses azaltma potansiyellerinin yarýsýný kullanýrlar çünkü bu gereçleri devamlý kullanmazlar veya bu aletler tam olarak kulaða uymaz. 8 saatlik bir süre devamlý takýlýrsa 30 dB’lik ses azalmasý saðlayan bu koruyucu gürültüde 1 saat çýkarýlýrsa sadece 9 dB’lik saðlar. Bu desibeller logaritmik yelpaze ile ölçülmeleri sonucudur ve her 10dB artýþta ses enerjisinde 10 kat artýþ görülür. Korunmamýþ kulakla iþçi koruyucu kullanmaya nazaran 1000 kat daha fazla ses enerjisine maruz kalýr. Ek olarak sese maruz kalma toplamsaldýr. Bunun için evdeki gürültü veya partideki gürültü toplanarak hesaplanýr. Ýþ yerinde maksimum izin verilebilen gürültünün ardýndan gürültülü müziðe maruz kalma günlük güvenlik limitini aþar. Týkaç veya susturucu devamlý kullanýlsa bile eðer kulak derisi ve koruyucu biraz aralýk varsa fazla iþe yaramazlar.

Ýþitme koruyucularý kullanýrken sesimizi daha fazla ve derinden duyarsýnýz. Bu koruyucularýn iyi yerleþtirildiðini gösteren yararlý bir bulgudur.

Ýþitme koruyucularý kullanýrken diðer insanlarý veya makine problemlerini duyabilir miyim?

Güneþ gözlükleri nasýl parlak ýþýkta görmeye yardýmcý olursa iþitme koruyucularý çok gürültülü yerlerde konuþmayý anlamayý arttýrýr. Sessiz bir ortamda normal duyan iþitme koruyucusu takan insanlar düzenli konuþmalarý anlayabilirler.

Ýþitme koruyucularý iþitmesi bozuk veya dil anlamasý kötü olanlarda normal anlamayý çok az azaltýrlar. Ancak hafif iþitme kayýplý kiþilerin kulak týkaç ve susturucularý takmalarý daha fazla iç kulak hasarýnýn önlenmesi açýsýndan önemlidir.

Ýþitme koruyucularýnýn iþçilerin bozuk bir makine sesini anlayabilme kabiliyetini düþürdüðü tartýþýlmýþtýr. Ancak pek çok iþçi daha fazla seste de uyum saðlayabilir ve böylece problemleri tesbit edebilirler.

Ýþitmemdeki hasar eski ise bunu nasýl anlayabilirim?

Ýþitme kaybý uzun yýllar süresince oluþur. Yavaþ, ilerleyici ve aðrýsýz olduðu için fark edilmeyebilirler. Fark edebildiðiniz kulakta çýnlama veya baþka seslerdir. Bu da uzun süreli olarak iþitme sinirine zarar veren gürültüye maruz kalma sonucunda geliþir. Veya insanlarýn söylediklerini anlama güçlüðü çekilebilir. Özellikle gürültülü bir ortamdayken insanlar mýrýldanýyor gibi gelebilir. Bu yüksek frekans iþitme kaybýnýn baþlangýcý olabilir ve iþitme testi bunu tesbit edebilir. Eðer bu bulgulardan herhangi biri varsa kulakta kulak kiri veya kulak enfeksiyonu gibi düzeltilebilir hastalýklarýnýz olabilir. Ancak gürültüye baðlý iþitme kaybý da olabilir.

Her durumda iþinizi þansa býrakmayýn. Gürültüye baðlý iþitme kaybý kalýcýdýr. Eðer iþitme kaybýndan þüpheleniyorsanýz bir KBB uzmanýna görünün. Doktor iþitme problemini teþhis eder ve en iyi tedavi yolunu önerir.