Bilfen Okullarý öðrencileri, yüzyýlýn deneyi olarak gösterilen ''Büyük Patlama''nýn yapýldýðý Avrupa Nükleer Araþtýrmalar Merkezi'ni (CERN) ziyaret etti.

Bilfen Okullarý'ndan deneye katýlan öðrenciler, Ýsviçre-Fransa sýnýrýndaki Cenevre'de 1954 yýlýnda kurulan ve bugün dünyanýn en büyük yüksek enerji fiziði laboratuvarýnda yerin 100 metre altýnda 27 kilometrelik tünelde kurulan ''Büyük Hadron Çarpýþtýrýcýsý''nda (LHC) yürütülen ATLAS, CMS, LHC ve ALICE deneylerini yerinde izledi.

Öðrenciler ziyaret sýrasýnda, milyarlarca dolarlýk bütçeyle kurulan Uluslararasý Uzay Ýstasyonu'na eklenecek, 12 yýldýr yapýmý süren Alpha Manyetik Spektrometresi'ni de (AMS) yakýndan görme fýrsatýný elde etti. Son teknolojilerle üretilen ve yapýmýnda Türk bilim insanlarýnýn da çalýþtýðý AMS, uzaydaki karanlýk maddenin bulunmasý için ölçümler yapmak için yakýnda ABD'ye, oradan da bu yýlýn sonuna kadar uzaya gönderilecek.

CERN'de görevli Türk bilim insanlarýnýn rehberlik ettiði gezi sýrasýnda dünyanýn en ünlü fizikçileri arasýnda gösterilen CERN Dýþ Ýliþkiler Sorumlusu Dr. John Ellis'le de sohbet imkaný bulan öðrenciler, Ellis'e CERN'e iliþkin sorular yönelttiler.

Bilfen Ýlköðretim Okullarý ve Bilfen Okullarý bünyesindeki Özel Üsküdar Fen Lisesi'nden 15 öðrencinin katýldýðý geziye okulun fizik öðretmenleri, yöneticileri ve bir grup gazeteci de eþlik etti.

-''SONRAKÝ HEDEF NASA''-

Bilfen Ýlköðretim Okullarý Koordinatörü Nurþen Kayatürk, AA muhabirine yaptýðý açýklamada, okullarýnda merak eden ve araþtýran öðrenciler yetiþtirme yolunda gayret gösterdiklerini ifade etti.

''Bizi CERN ziyaretini yapmaya iten sebep de aslýnda öðrencilerimizin meraký. Son dönemde deneye iliþkin o kadar çok makale okudular ki, bunlar sorularýný yanýtlamaya yetmedi ve deneyi yerinde görmek istediler'' diyen Kayatürk, gezilerinde öðrencilerinin CERN'in ünlü bilim insanlarýndan sorularýnýn yanýtlarýný aldýklarýný dile getirdi.

Kayatürk, sonraki yýllarda her yýl 10-15 öðrenciyle birlikte CERN'e eðitim gezilerini sürdürmeyi planladýklarýný da ifade ederek, þöyle konuþtu:

''Öðrencilerimizin CERN ziyaretlerinde edinecekleri bilgi birikimiyle, ileri ki yýllardaki kariyer seçimlerinde Türk bilimine büyük katkýlar vereceðini düþünüyoruz. Bilim ve fen konularýna yatkýn öðrenci grubumuz var. CERN'de görevli Türk bilim insaný Bilge Demirköz, lise yýllarýnda CERN'e ziyaret için geldiðinde (Zamaný geldiðinde ben buraya geleceðim ve CERN'de çalýþacaðým) þeklinde kendine hedef koymuþ. Bugün buraya gelen 15 öðrencimiz de bugünkü ziyaretlerinde ayný hedefi koydular. CERN gezilerine devam edebilirsek Türk bilimi adýna farklý çalýþmalar yapabilir, hatta edebiyat adýna Nobel ödülü deðil, bilim adýna da Nobel ödülü alacak bilim insanlarý yetiþtirebiliriz.''

Kayatürk, 2 bin 500 öðrenci arasýndan geziye katýlacak 15 öðrenciyi seçmenin kendileri için çok zor olduðunu, CERN'in 15 yaþ üzeri öðrenci sýnýrlamasýnýn bulunmasý nedeniyle sýnavlarda fizik baþarýsý yüksek olan öðrencileri seçtiklerine iþaret ederek, ''Ancak 2 binin üzerindeki öðrencimizin aklý bu gezide kaldý. Küçük sýnýflardaki öðrencilerimiz önümüzdeki yýl bu eðitim gezisine katýlmak için hedef koydular ve öðrencilerimiz Fen klubünde çalýþma yapmak için sýraya girdiler'' diye konuþtu.

Kayatürk, ayrýca gelecek yýl Amerikan Ulusal Havacýlýk ve Uzay Dairesi'nde (NASA) incelemelerde bulunmak üzere öðrenci gönderme projelerinin bulunduðunu da ifade etti.

-CERN'DEKÝ TÜRK ARAÞTIRMACILAR NE DÝYOR?-

CERN'de görevli bilim insaný Dr. Erkcan Özcan da öðrencilere ''Büyük Patlama Deneyi''ne iliþkin kapsamlý bir gezi programý düzenlendiðini belirterek, bu kapsamda öðrencilerin deneyde proton çarpýþtýrma sürecinden sonuçlarýn gözlemine uzanan tüm aþamalarýný teker teker gözleme fýrsatýný yakaladýklarýný anlattý.

CERN'e uzun yýllardýr benzer yaþ gruplarýnda dünyanýn pek çok ülkesinden gelen öðrencilere kendisinin de rehberlik ettiðine iþaret eden Özcan, Bilfen öðrencilerinin fizik alanýnda Amerikalý bir bilim okulundan sonra gördüðü en iyi grup olduðunu söyledi.

CERN'de görevli Türk bilim insaný Doç. Dr. Bilge Demirköz de Bilfen öðrencilerinin CERN'e gelmesinden duyduðu memnuniyeti ifade ederek, ''Pýrýl pýrýl gençlerin yetiþmesi ve bu gençlerin Türkiye'nin bilim geleceðine katký vermesinden kendi adýma çok mutluyum'' dedi.

Demirköz, Bilfen öðrenci grubunun Türkiye'den gelen ilk büyük öðrenci heyeti olduðunu da ifade ederek, bu gezilerin artarak sürmesi temennisinde bulundu.

-AMS'Ý UZAYA GÝTMEDEN ÖNCE GÖRME FIRSATI-

Öðrenciler ziyaret sýrasýnda, milyarlarca dolarlýk bütçeyle kurulan Uluslararasý Uzay Ýstasyonu'na eklenecek ve uzaydaki karanlýk maddenin bulunmasý için yaklaþýk 12 yýlýn sonunda tamamlanma aþamasýna gelen Alpha Manyetik Spektrometresi'ni (AMS) de yakýndan görme fýrsatýný elde etti. Bu yýl sonuna kadar tamamlanýp ABD'ye, oradan da uzaya gönderilecek AMS'nin yapýmýný izlemek öðrencilerde ayrý bir heyecan yarattý.

AMS'in yapýmýnda yýllarca görev yapan Demirköz, öðrencilere projeye iliþkin bilgi verirken, spektrometrenin ilk aþamasýnýn 1988'de uzaya gönderildiðini ve 10 gün uzayda kaldýðýný belirterek, bu sürede bilim dünyasýnýn uzaydaki kozmik ýþýnlara iliþkin en önemli verileri topladýðýný anlattý.

Yapýmýna yaklaþýk 12 yýl önce baþlanan AMS'nin ise 20 yýl boyunca uzayda kalacaðýný bildiren Demirköz, þu bilgileri verdi:

''Amacýmýz uzaydaki karanlýk maddenin izini bulmak. Karanlýk madde dediðimiz madde uzayda var ve biliyoruz ki yer çekimi ile etkileþen ancak bizim bildiðimiz normal maddeyle etkileþmeyen bir madde. Hatta galaksileri de bir arada tutan bu karanlýk madde. Biz bakýyoruz ki galaksilerde ýþýyan maddede bir þey eksik. Burada görünmeyen bir þey olduðu anlamýna geliyor. Bana sorarsanýz size bu maddenin ne olduðunu söyleyemem ama bildiðimiz konu, bu maddenin karanlýk madde olduðu.

Karanlýk maddenin izlerini kozmik ýþýnlarda uzaydan gelen yüksek enerjili parçacýklarda bulmak mümkün olacak. Buradaki amacýmýz da onlarý iyi ölçerek o izi bulabilmek.''

Uzayda kozmik ýþýnlarýn ölçümlerin yapýlmasý için küçük çapta bir detektörün bulunduðunu aktaran Demirköz, bunun bir uydu olarak üretildiðini, ancak yakýnda ABD'ye oradan da bu yýlýn sonuna doðru uzaya gönderilmesi beklenen AMS'nin çok daha ileri teknolojilerde ölçümler yapacaðýný söyledi.

Bilfen Üsküdar Fen Lisesi'nden 2000 yýlýnda mezun olan ve bugün CERN'deki CAST deneyinde çalýþan Türk bilim insaný Cenk Yýldýz, mezun olduðu okuldan gelen geleceðin genç bilim adamlarýna kendi çalýþtýðý dedektör hakkýnda bilgi verdi.

Boðaziçi Üniversitesi'nde doktora eðitimini sürdüren Yýldýz, deneyde sorumlu olduðu öðrencileri bilgilendirdi.

-''TÜRKÝYE'NÝN CERN ÜYELÝÐÝ''-

Öðrenciler, gezileri kapsamýnda Türkiye'nin Cenevre'deki Birleþmiþ Milletler Nezdinde Daimi Temsilcisi Büyükelçi Ahmet Üzümcü'nün konutunu da ziyaret etti.

Burada dünyanýn en önemli fizikçileri arasýnda gösterilen CERN Dýþ Ýliþkiler Sorumlusu Dr. John Ellis'le biraya gelme fýrsatýný yakalayan öðrenciler, Ellis'e CERN'e iliþkin çeþitli sorular yöneltti. Ellis de CERN'de yürütülen eðitim programlarýna iliþkin bilgi verdi ve Türk öðretmenlerin de bu eðitimlere katýlabileceðini belirtti.

Ellis, gazetecilerin sorularý üzerine CERN'den Türkiye'ye Temmuz ayýnda bir heyetin giderek Türkiye'nin CERN'e üyelik iþlemlerini görüþmeye baþlayacaðýný bildirdi.

Türkiye'nin CERN'e katýlmak isteyen bir kaç ülkeden biri olduðuna iþaret eden Ellis, ''Ben konuþmalarýmda artýk Türkiye eðer CERN'e üye olursa deðil, artýk Türkiye CERN'e üye olduðunda demek istiyorum'' dedi.