Diz Eklemindeki Menisküs Yýrtýklarý



Günümüzde spor faaliyetleri ve fiziksel form hedefleyen egzersizler raðbet gördükçe diz yaralanmalarý da her yaþtaki insanlarda gittikçe daha sýk görülmektedir. Diz eklemi vücuttaki en büyük eklemdir.

Diz eklemi 3 kemikten oluþmaktadýr. Yukarýda uyluk(femur) kýrýðý aþaðýda bacak(tibia) kemiði ve öndeki parça diz kapaðý(patella) kemiðidir. Diz eklemi fleksiyon ve ekstansiyona

izin veren menteþe tipi eklem olmasýna raðmen,hareket esnasýnda rotator eklem fonksiyonu da gösterir.

Eklem yüzleri birbirlerine çok uygun olmadýðý için eklem yardýmcý dokularla güçlendirilmiþtir. Bunlar diz eklemi baðlarý (Ligamentler) ve çukur þeklindeki kýkýrdaklar (Menisküsler)dir.

ANATOMÝ:

Her dizde iç ve dýþ olmak üzere iki adet fibrokartilajinöz yapýda bulunan menisküsler

vardýr. Menisküsler yarým ay þeklinde, periferik kýsýmlarýnýn koveks ve kalýn içe doðru incelerek seyreder (enlemesine kesitlerde) üçgen biçiminde olup tibia eklem yüzünün 3/2 örtecek þekilde yerleþir.

Menisküsler kompresyona direnç gösterecek biçimde yoðun sýký örgü þeklinde kollajen lifleri bulunan elastikiyeti olan ve önemli görevleri üstlenmiþ yapýlardýr. Menisküslerin þok abzorbe edici görevi, eklem kýkýrdaklarýnýn beslenmesine yardýmcý diz stabilitesini saðlar ve yükün daha geniþ bir alana daðýlmasýný ve eklem kýkýrdaklarýnýn yüksek basýnçtan korunmasýný saðlar.

ETYOPATOLOJÝ:

Menisküs yýrtýklarý her yaþta görülebilmektedir. Ancak oluþ mekanizmalarý farklýdýr. Genç insanlarda menisküs dokusu saðlam olduðundan ciddi travmalar sonucu yýrtýlýrlar. Menisküs yýrtýðýna neden olan travma ve zorlamalarýn kapsül, yan ve çapraz baðlarda yaralanmalara neden olduðu unutulmamalýdýr. Ýleri yaþlarda menisküs dejenerasyondan dolayý zayýflar ve çok basit diz hareketlerinde bile yýrtýlabilir. Ýç menisküsün daha geniþ kalýn olmasý ve medial yan baða sýkýca yapýþmýþ olmasýndan dolayý daha hareketli olan dýþ menisküse göre 5-7 kat daha sýk olarak yaralanýr ve yýrtýlýr.

Menisküs yýrtýklarý yýrtýk biçimine göre sýnýflandýrýlmýþtýr;

1-)Uzunlamasýna yýrtýklar; menisküs kenarýna paraleldir, kýsmi veya tam olabilir.

2-)Enlemesine yýrtýklar;menisküsün superior ve inferior yüzlerinin ayrýlmasý þeklinde olur.

3-)Oblik yýrtýklar

4-)Radial (perifere dikey) yýrtýklar

5-)Deðiþik tip yýrtýklar(flep þeklinde, kova sapý þeklinde, papaðan ibiði þeklinde, karýþýk veya dejeneratif menisküs yýrtýklarý)

Menisküste damarlý kýsým periferde olduðu için iyileþme ancak bu bölgede olur.Bu nedenle son yýllarda artroskopik cerrahinin geliþmesiyle periferik menisküs yýrtýklarýnýn onarýmý baþvurulan onarým yöntemlerinden biri olmuþtur.

KLÝNÝK BULGU VE BELÝRTÝLERÝ:

Menisküs yýrtýklarýnýn büyük çoðunluðunda aðrý, þiþlik ve kitlenme gibi üç ana belirti vardýr.Aðrý en önemli belirtidir ve sýklýkla yýrtýk olan menisküs tarafýnda eklem hizasýnda olur.Merdivende ve çömelirken aðrý artar kitlenme yýrtýk olan menisküs parçasýnýn eklem aralýðýna sýkýþmasý ile olur ve bükülen diz uzun süre açýlamaz.

Menisküs yýrtýðý olan dizde sýklýkla sývý birikmesi de olur.Hasta bunu dizinde þiþme ve dolgunluk hissi olarak algýlar.Duyarlýlýk eklem aralýðý boyunca bulunabilir, bu menisküsün periferik yapýþma yerlerindeki yýrtýlma veya zorlanmalarý gösterir.

TANI:

Tanýya anamnez, fizik muayene, menisküse yönelik özel testler, radyo-diagnostik yöntemler ve artroskopiyle ulaþýr hastanýn hikayesi yaralanmanýn oluþ þekli ve zamaný,travmanýn þiddeti, þikayetleri, muayene bulgularý ve özel testler (mcmurray,Apley testleri) ile menisküs yýrtýðýndan þüphelenilebilir. Düz röntgen grafilerinde menisküsler görülmez ancak dizdeki baþka anormallikleri görme açýsýndan çekilmesi önerilir. En iyi taný aracý manyetik rezonanstýr(MRI) Menisküs yýrtýklarýný yüzde 80-93 arasýnda gösterir,ayrýca beraberinde diðer eklem yapýlarýda görülür. Eðer bunlarla taný konulamazsa artroskopi ile dizin içine bakýlarak taný kesin olarak konulabilir.

TEDAVÝ:

Konservatif tedavi: Akut bir diz travmasýný takiben,dizdeki patolojilerin tanýsý konulana kadar ki ilk tedavi kanservatif olmalýdýr.Öncelikle ekstremite yükten arýndýrýlarak,istirahata alýnýr.

Semptomik tedavi medikal olarak anti enflamatuvar ve analjezik ilaçlarla saðlanýr. Akut belirtilerin azalmasýndan sonra diz eklemi dikkatlice muayene edilir ve bulgulara göre tedavisinin gidiþi saptanýr. Ýlk tedavi yaralanmanýn þiddetine baðlý olarak ortalama 10 ila 20 gün sürdürülür. Bu süre sonrasýnda yük verilir. Bundan sonraki aþamada dizde lokalize palpasyon aðrýsý devam ediyor ancak bað sistemi saðlamsa kitlenme ve hidroartroz yoksa konservatif tedaviye devam edilir. Dize elastik bandaj veya dizlik sarýlýr. Hastanýn sportif aktivitelerine ara vermesi söylenir ve progressif quadriceps egzersizlerine devam edilerek hasta izlenir.

Cerrahi Tedavi:

1-) Ýlk tedaviyi takiben tekrarlayýcý aðrý ve süregeren effüzyonlar ve de kilitlenme gibi septomlar günlük veya sportif yaþamý engellemeye baþladýðý anda menisküse yönelik cerrahi tedavide maximum menisküslerin korunmasýný hedefleyen menisküslerin cerrahi olarak çýkarýlmasý yani menisektomiler, menisküsün bütünü çýkarýlmasýný içeren total menisektomiler veya yanlýz yýrtýk parçanýn çýkarýlmasýný içeren parsiyel menisektomiler þeklinde yapýlýr.

2-) Pereferik yýrtýklarda yýrtýðýn dikiþlerle tespit edilerek menisküs tamirleri menisküs tedavilerindeki son aþama menisküs transplantasyonlarýdýr. Daha önce menisküsü alýnmýþ hastalarda gelecekte karþýlaþýlacak dejeneratif deðiþiklikleri önlemek ve diz stabilitesine olan katkýlarýna tekrar kazanabilmek için alternatif bir yöntemdir. Son yýllarda giderek uygulama alaný bulan transplantasyonda ilke, kadavradan alýnan menisküs dokusunun transplante edildiði yeni dizde de canlýlýðýný sürdürmektedir.

ARTROSKOPÝ:

Tüm dünyada büyük eklem yaralanmalarýnýn taný ve tedavilerinde çok sýk kullanýlan bir yöntemdir. Hastaya zarar vermeyen minor cerrahi bir iþlemdir. Artroskopi teknik olarak çok

küçük ameliyat kesileri yardýmýyla eklem içerisine yerleþtirilen kurþun kalemden daha ince aletler ile ve fiberoptik kamera yardýmýyla monitör ekranýndan eklem içerisinin net bir þekilde görüntülenmesi esasýna dayanýr. Eklemin saðlamlýðýný temin eden yapýlara bir zarar verilmediðinden hastalarýmýz artroskopi sonrasý çok kýsa sürede eski iþlerine ve aktivitelerine dönebilmektedir.

Ameliyat sonu cilde dikiþ atýlmaz. Hastalarýn büyük çoðunluðu ayný gün içinde taburcu edilebilmektedir.