Kanada’nýn Toronto kentinde aslýnda son yýllarýn en ilginç zirvelerinden ikisi gerçekleþti.

Ýran’la ilgili nükleer sorun, Avrupa borç krizi, Çin ve Yuan sorunsalý, Ýsrail-Gazze meselesi kesin çözüm için adýmlar beklerken, olayýn kilit aktörleri bir binanýn içerisinde toplandý.
Þaka gibi. Birileri kapýyý kilitlese ve “Liste halinde sorunlarý kapýnýn altýndan atýyorum. Çözüm için elinden geleni yapmayan, güneþe hasret kalýr” deseydi, belki de küresel gündem bir anda boþluða düþebilirdi. Muhtemelen herkes neyi problem etsek diye kara kara düþünüyor olurdu.
Elbette, bunun yerine liderler, kapýyý kilitleyenin sabrýný sonuna kadar zorlayýp o arada dünya kupasý maçlarýný seyrederek vakit geçirmeyi tercih etmezse.

Þaka bir yana Baþbakan Recep Tayyip Erdoðan’ýn sözlerine bakýlýrsa bu önemli sorunlardan ikisi (Ýran sorunu ve Ýsrail meselesi), Erdoðan’ýn deyimiyle “Bölge barýþýnda yeni bir dönem açacak” kadar iyi diyaloglarla sonuçlanmýþ. Baþbakan’ýn sözlerini veri kabul edip bu konuya hiç bulaþmýyoruz.

MERKEL’ÝN ATI BÝR BOY FARKLA FÝNÝÞ GÖRDÜ
Peki ya diðer sorunlar? Ýran ve Ýsrail sorunlarýyla ilgili atýlacak adýmlar belki bölge barýþýný güllük gülistanlýk hale getirebilir. Fakat ortada çok daha ciddi bir problem var: Avrupa barýþý. Türkiye’nin coðrafya olarak kýyýsýndan yakaladýðý Avrupa’daki barýþ bizi alâkadar etmiyor mu diye düþünmeden edemiyor insan. Çünkü G8 ve G20 zirvelerinde aslýnda en önemli gündem maddelerinden birini de Avrupa’nýn çýð etkisiyle büyüyen borç sorunu oluþturuyordu.

Zirveden önce her lider, zirvenin o dev ve meþhur masasýna kendi çözümünü çoktan yollamýþtý. ABD Baþkaný Barack Obama, kendi ülkesinde gerçekleþtirmek zorunda kaldýðý finansal reformu Truva Atý’na yerleþtirip Toronto’ya göndermiþti. Alman Þansölye Angela Merkel’in Truva Atý’nýn içinde ise Almanya’da belki de koltuðunu sallayacak olan müthiþ bütçe kesintisi vardý.
Zirve baþladý ve bu çözümlerin sahipleri de çözüm masasýna oturdu. Sonuç: Merkel’in atý bir boy farkla finiþi gördü. Obama’nýn atý ise yarýþý erken terk etti.
Zirve öncesinde konuþulan, krizlere hazýrlýk için bankalara kriz vergisi getirilmesi uygulamasý masada kaldý. Ayrýca alýnan (ya da belki alýnamayan demek daha doðru) kararlara göre, krizin baþlangýç noktasý olan “Batmak için çok büyük” sorununun nasýl çözüleceði muamma olmayý bundan sonra da sürdürecek.
2011 yýlýna kadar ortak muhasebe kurallarýnýn benimsenmesi meselesi baþka bahara kaldý.
Hatta ABD’nin ikide bir çýkýp temcit pilavý gibi gündeme getirdiði Çin’in aþýrý deðersiz Yuan meselesinin lafýnýn bile edilmesine izin verilmedi. Sebep mi? O daha da ilginç. Çin’in Yuan konusunda esnek bir sisteme geçmesi sonrasýnda Yuan aslýnda hýzla deðer kazandý. Fakat Çin’li yetkililer, “Ýyi örnek bile olsa bu konuyu konuþmak istemiyoruz” demiþler. Bu yüzden zirve bir Yuan zirvesi de olamadý.

KRÝZ YENÝ BAÞLIYOR
Sonuçta alýnan tek ortak karar tasarruf: 2013 yýlýna kadar tüm ülkeler bütçe açýklarýný yarý yarýya indirecek.
Ýþin ilginç tarafý bu karar, Türkiye’yi en az zirvede yer alan ülkeler kadar yakýndan ilgilendiriyor.
Bu noktada ne kadarlýk bir açýktan bahsedildiðine çok iyi bakmak gerekiyor. Bahsi geçen G20 ülkelerinin toplam bütçe açýklarý 2009 sonu itibariyle yaklaþýk olarak 3.2 trilyon dolarý buluyor. 2013 yýlýna kadar ise basit hesapla dünya ekonomisi yýlda ortalama yüzde 3 büyüse, oluþacak olan açýk miktarý, diðer koþullar sabit varsayýlýrsa, 3.6 trilyon dolarý geçecek. Yani alýnan karar 2013 yýlýna kadar bütçe açýklarýnýn yaklaþýk olarak 1.8 trilyon dolar azaltýlacaðý anlamýna geliyor. G20 ülkelerinden en büyük 8’inin bütçe açýðýnda yapmasý gereken kesinti 1.5 trilyon dolarý geçiyor.
Yani aslýnda ekonomik kriz deðilse de Avrupa ve geliþmiþ batý ülkeleri için sosyal bir kriz þimdi baþlýyor. Ýndirilecek giderler içerisinde Yunanistan, Ýspanya, Ýngiltere gibi örneklerde görüldüðü gibi ücret indirimleri, sosyal harcamalarda yapýlacak ciddi kesintiler en önemli kalemler olacak. Batý halklarýnýn son zamanlarda zaten aðýr bir darbe almýþ olan yaþam standartlarýný azaltacak önlemler paketleri birbiri ardýna gelecek. Tabi eðer hiçbir ülke para politikalarýyla bütçe açýklarýný fiktif (yani suni) bir þekilde azaltma cinliðine gitmeyi düþünmüyorsa. Ýspanya, Yunanistan, Ýngiltere, Fransa, Ýtalya’da zaten yükselmeye baþlayan sosyal tepkiler, coðrafyanýn geneline yayýlmanýn eþiðinde. Yani artýk müreffeh batý ülkelerinin tepesinde bir Demokles Kýlýcý sallanýyor.

TÜRKLER’ÝN KRÝZLE ÝMTÝHANI
Peki bu senaryo Türkiye’yi neden ilgilendiriyor? Aslýnda bu sorunun cevabý çok açýk. Türkiye’nin en büyük ihracat pazarý yangýn yerine dönmüþ durumda. Son alýnan karar, artýk küllerin de süpürüleceðinin çok açýk bir ifadesi. Yani Türkiye’nin önümüzdeki 5 yýlda hýzlý büyüme gibi bir derdi olacaksa, bu büyümesine Avrupa’dan pek hayýr gelmeyeceði G20 zirvesiyle tescillendi. Ekonomi yönetimi bunun çoktan farkýna vardýðý için de Avrupa’ya alternatif pazar yaratmanýn telaþlý giriþimlerini gerçekleþtiriyor. Birçok konuda da mesafe alýnmýþ durumda. Özellikle Afrika ve Orta Doðu pazarýyla ilgili atýlan adýmlar hemen sonuç vermeye baþladý. Bu bölgelerden gelen sipariþler hemen yüklenip gönderilmeye baþlandý bile.
Fakat bir ülkenin ihracat yapýsýný pat diye deðiþtirmesinin imkansýz olduðunu sanýrým anlatmaya gerek yok. Yani G20 zirvesinde verilen “Bütçe açýðý yarý yarýya kesilecek, kes!” komutu, Türkiye için de biraz acý verici olacak. Yani Türkiye’nin de bugüne kadar çok fazla hissetmediði krizin, ihracat yapýsý mucizevi bir þekilde deðiþmezse bundan sonra daha hissedilir hale gelmesi kimseyi þaþýrtmasýn.

BU ÝÞ BORSALARIN HÝÇ HOÞUNA GÝTMEYECEK
Bu kararlarýn tartýþmasýz bir sonucu daha olacak ki, bu kýsmý yatýrým yapanlarý ilgilendiriyor. Bugünkü borsa atmosferiyle, harcamalarýn yarý yarýya kýsýldýðý, tüketimin dibe vuracaðý bir borsa atmosferi ayný olmayacak. Yani ekonomiler ne kadar küçülecekse, borsalarda da en az o kadar küçülme yaþanacaðýna þimdiden alýþmak gerekiyor. En az ekonomilerdeki küçülme kadar diyorum çünkü borsa hýzlý büyüme ortamýnda, büyüme beklentisinden çok daha fazlasýný satýn alýr. Ayný þeyler küçülme dönemleri için de geçerlidir. Yani borsalar beklenen küçülmeden fazlasýný satýþ için bahane olarak kullanabilir. Bugünden tezi yok, dikkatli olmakta fayda var