Eski Jandarma Genel Komutaný Org. Eþref Bitlis'in þehit olduðu esrarengiz uçak kazasýnda olay yerine nöbetçi savcý olarak ilk giden emekli Alb. Hasan Tüysüzoðlu, kaza ile ilgili ilk kez konuþtu: Cüzdanýnda ayetler vardý
Emekli Albay Hakim Hasan Tüysüzoðlu, Eþref Bitlis olayý ve kritik YAÞ'ý BUGÜN'e deðerlendirdi. Gündemi sarsacak üç iddiada bulundu.

"Uçak havada deðil yerde infilak etti.

Soruþturmada bizi devre dýþý býraktýlar

Uçakta tedbirlerin alýnmasýnda sorumluluðu olan komutan Armaðan Kuloðlu terfi etmemesi lazýmdý, terfi etti"

Emekli albay hakim Hasan Tüysüzoðlu, 27 Mayýs 1960 ihtilalinde ortaokul bitirme sýnavlarýna giriyormuþ.12 Mart muhtýrasýnda Ýstanbul Hukuk Fakültesi'ni bitirmiþ genç bir yedek subay. 12 Eylül 1980 ihtilalini de Konya 2. Ordu Askeri Savcýlýðý sýrasýnda yaþamýþ. Önce Adana Sýkýyönetim Mahkemesi'nde, sonra da Konya Sýkýyönetim Mahkemesi'nde görevlendirilmiþ. 28 Þubat sürecinin YAÞ maðdurlarýndan. Hem asker hem de hukukçu. O günleri hüzünle andý. Tüysüzoðlu, 17 Þubat 1993'de eski Jandarma Genel Komutaný Orgeneral Eþref Bitlis'in uçaðý düþtüðünde, olay yerine giden askeri savcý. Tüysüzoðlu ile Bitlis olayýyla ilgili bugüne kadar hiç bilinmeyenleri, bir askeri hakim ve savcýnýn orduda neler yaþadýðýný, bir YAÞ maðdurunun YAÞ kararlarýnýn yargýya açýlmasýna iliþkin düþüncelerini konuþtuk.

** Orgeneral Atilla Iþýk'ýn emekliliðini istemesini nasýl deðerlendiriyorsunuz?

Atilla Iþýk'ýn bilhassa Hasan Iðsýz Paþa'nýn görevlendirilmemesini protesto ettiðini ve ona destek olmak amacýyla hükümeti zor durumda býrakmak için istifa ettiðini düþünüyorum.

** Kurumsal bir baský görmüþ olabilir mi?

Sanmýyorum, "hükümetin adamýymýþ" intibaýný kýrmak için istifa etmiþ olabilir.

** Hükümete yakýn olmasý hainlik mi?

"Bizi tercih etmediler de seni niye tercih ettiler" algýsý ortaya çýkmýþ olabilir. Yaþanan olaylar, muhtýralar, darbe teþebbüsleri var. Genç bir teðmen, ülkenin Cumhurbaþkaný'na "Sayýn Cumhurbaþkaný" diye hitap edebildi.

EMÝR-KOMUTA ÝÇÝNDE

** Hükümete, cumhurbaþkanýna, baþbakana, herhangi bir siyasetçiye yönelik hareketlere karþý bir askeri savcý resen soruþturma baþlatabilir mi?

Askeri savcýlar emir komuta zinciri içinde çalýþýyor. Genelkurmay'da bir savcý, komutanlarýn izni olmadan resen soruþturma açamaz. Açarsa baþý sýkýntýya girer, görev yeri deðiþtirilir. Onun için komutanlarla ters düþmek istemezler. Suya sabuna dokunmama tercih edilir, komutanlýktan emir gelmeden resen soruþturmaya kalkýþmazlar. Aðýr cezalýk suç iþlenmiþse, bunlarla ilgili anýnda harekete geçerler.

IÐSIZ'IN ATANMAMA NEDENÝ...

** Komutanýn izin verdiði ölçüde hukuk iþliyor yani.

Mesela, Dursun Çiçek'in üstünden emir almadan böyle bir planý kaleme almasý mümkün deðil. Hasan Iðsýz'ýn atamasýnda yaþanan sýkýntýlardan birisinin de bu olduðunu düþünüyorum. Çiçek'in komutanlarýndan emir almadan bu planý hazýrladýðýný söylemek inandýrýcýlýktan uzak. Ben inanmýyorum, kimi inandýracaklarsa inandýrsýnlar.

** Bir askeri savcý kendi kendine general hakkýnda soruþturma yapabilir mi?

Ben de bir generalin suç iþlediðine kanaat getirdim, bunun için soruþturmaya yetkili makama intikal ettirdim. Ancak komutana yazabilirim, o da soruþturma emri için Genelkurmay Baþkanlýðý'na ulaþtýrýr. Genelkurmay Baþkaný izin vermezse hiçbir þey yapýlamaz.

** Türkiye günlerdir Yüksek Askeri Þûra Toplantýsý'ný tartýþýyor, bu noktaya gelinmeden tedbir alýnamaz mýydý?

Milli Savunma Bakaný'nýn 926 Sayýlý Askeri Personel Kanunu'nun 65. maddesi uyarýnca hakkýnda iddianame yazýlan ve 5 sene ile daha yukarý hapis cezasý gerektiren askeri personeli derhal açýða almasý gerekiyor. Bu uygulanmadý. Mesela, Saldýray Berk, görevinden dolayý, çaðrýldýðý halde savcýlýða, mahkemeye gitmedi. Açýða alýnmýþ olsaydý böyle olmazdý.

** Açýða alma nasýl gerçekleþiyor?

Milli Savunma Bakanlýðý, Askeri Adalet Ýþleri Baþkanlýðý'na bir yazý yazarak açýða alma emrini hazýrlattýrabilir. Milli Savunma Bakaný imzalar, açýða alýnan personelin bir üst makamýna bildirir.

** Askeri Adalet Ýþleri Baþkanlýðý'nýn baþýnda bir albay bulunuyor, böyle bir yazý yazmazsa ne olacak?

Görevinden alýnýr.

** Milli Savunma Bakaný bir kuvvet komutanýnýn açýða alýnmasýný isteyebilir mi?

Kuvvet komutanýnýn açýða alýnmasý da bakan imzasýyla gerçekleþebilir.

TOPLU ÝSTÝFA KANUNA AYKIRI

** Sizce bu kriz nasýl aþýlýr?

Þu anda bu görevleri yürüten kiþiler görevlerinin baþýnda, 30 Aðustos'a kadar zaman var, halledilmeyecek bir mesele deðil. Bir albay, Baþbakan ve Milli Savunma Bakaný karþý çýksa dahi þûra üyelerinin görüþüyle generalliðe terfi edebilir. Baþbakan da icra makamý olarak bunu uygulamak durumundadýr, ancak Genelkurmay Baþkanlýðý ve kuvvet komutanlarýnýn atamasýnda durum böyle deðil.

** Bütün generaller istifa ederse ne olur?

Türk tarihinde bazý olaylarý yaþadýk, cihan savaþýmýzda yüzbaþýlarýn alaylarý, tümenleri idare ettiðini gördük. Allah o günleri bir daha göstermesin. Böyle bir davranýþ içine girip ül***i zorda býrakacaklarýný düþünmüyorum. Toplu istifa olmaz diye Askeri Ceza Kanunu'nda müeyyide var. Toplu olarak istifa edilmez. Disiplin cezasý verilebilir, idare istifalarý kabul etmeyebilir.

ÇUBUKLU KARÞI ÇIKTI

** Türkiye referandum sürecine gidiyor, deðiþikliklerden bir tanesi de YAÞ kararlarýnýn yargýya götürülmesi.

Ben 125. madde maðduruyum. 125. madde nedeniyle Silahlý Kuvvetler'den ayrýlýþýmýzý yargýya taþýyamadýk. Benim gibi Silahlý Kuvvetler'den 12 hakim subay atýldý. Hakim subayýn ordudan atýlmasý her þeyden önce anayasanýn hakimlik teminatýna aykýrý. Konuyu Askeri Yüksek Ýdare Mahkemesi'ne götürdük, Anayasa Mahkemesi'ne sorulmasýný istedik. Bugün Genelkurmay Adli Müþaviri olan, tümgeneralliðe yükseltilen Hýfzý Çubuklu, o zaman Askeri Yüksek Ýdare Mahkemesi'nde yarbay rütbesinde üye hakimdi. Bizim dosyalarýmýzýn görüþülmesinde ona da görev verilmiþ. Kendisinden kýdemli daire baþkanlarý, generaller Anayasa Mahkemesi'ne götürülmesi yönünde görüþ bildirdiler, ancak Çubuklu ve subay üyeler karþý çýktýlar. Böylelikle konunun Anayasa Mahkemesi'ne götürülmesi de engellendi.

SIKIYÖNETÝM MAHKEMELERÝ KURULMASIN DÝYE "EVET"

** 12 Eylül'de, sýkýyönetim mahkemelerinde görev yapmýþ bir askeri hakim olarak "Evet" diyorsunuz yani.

Sýkýyönetim mahkemesinde verilen görevleri yerine getirdik. Tekrar Türkiye'de sýkýyönetim mahkemeleri kurulmasýn, hiçbir hakim arkadaþ orada görev yap-masýn.Gencecik çocuklarýn mahkemedeki durumlarý, anneleri, babalarý gözümün önünden gitmiyor. O günlerde darbe anayasasýna millet bu durumdan bir an önce kurtulmak, normal yasal düzene geçilmesi için "evet" dedi. O gün oylamada anayasaya "Evet" verilirken, Evre-n'in cumhurbaþkanlýðýnýn onaylandýðýný bile bilmiyorduk.

EÞREF BiTLiS OLAYINDA 3 BÜYÜK iDDiA

* Dönemin Jandarma Genel Komutaný Orgeneral Eþref Bitlis'in uçaðý düþtüðünde olay yerine giden ilk savcý sizsiniz.

Eþref Bitlis'in uçaðý düþtüðünde nöbetçi savcý bendim. Yüksel Ferah kýdemli savcý, benden daha kýdemsiz yardýmcý savcý Serdar Karapýnar ve ben vardým. Nöbetçi savcý olarak hemen olay yerine intikâl ettim. Karapýnar'a da "Bir uçak düþmüþ. Olay yerine intikal ediyoruz. Bana yardýmcý olursun gel" dedim.

PATLAMA YERDE OLDU

*Olay yerine gittiðinizde nasýl bir görüntü vardý?

Yenimahalle'deki Posta Ýþleme Merkezi'ne uçak düþmüþtü. Biz gidene kadar askeri personel güvenliði saðlamaya çalýþmýþ. Düþüþ anýný gören þahýslarýn kimliklerini tespit ettik ve ifadelerini aldýk. Orada aldýðýmýz bilgiler, uçaðýn havada infilak etmediði, düþtükten sonra infilak ettiði yönündeydi. Ýfadesine baþvurduðumuz herkes bunu söyledi.

* Olay yerinde kendisini gördünüz mü?

Rahmetli Jandarma Komutaný tanýnýr haldeydi. Kol, bacaklarý kopmuþtu, ama beden olarak tanýnýyordu, yüzü tanýnacak haldeydi. Bana paþamýzýn cüzdanýný verdiler. Cüzdanýnda bir miktar para ve ayetler vardý. Biz orada gereken tespitleri yaptýk. Herkesin ocaðýna ateþ düþmüþ. Daha sonra, "Kim nöbet tutmuþ, benzin ne zaman konulmuþ, araca yaklaþan var mý" diye uçaðýn gecelediði hangara gittik. Benzini koyanlarý, uçaða yaklaþanlarý bulduk. Genel deðerlendirme aracýn güç kaybettiði, buzlanma olduðu ve düþtüðü yönünde oldu.

DOSYA BÝZDEN ALINDI

*Bugün geriye dönüp baktýðýnýzda sizin deðerlendirmeniz ne yönde?

O zaman çeþitli iddialar oldu, uçaða bomba yerleþtirildiði iddialarý da vardý. Bomba olsa havada infilak eder, düþtükten sonra ayrýca patlama olabilirdi. Bomba yoktu, ama bizim ulaþamayacaðýmýz, tespit edemeyeceðimiz baþka teknikler kullanýlmýþ olabilir. Meselâ benzine su karýþtýrýlmýþ olabilir. Daha sonra benzin karýþýmlarýnýn tahlilleri yapýldý, ama ben sonuçlarý görmedim. Bizi devre dýþý býraktýlar, sonuçlarla ilgilenemedik.

*Neden devre dýþý býrakýldýnýz?

Baþtan "birlikte çalýþalým" dediði halde, sonra bilmediðimiz nedenlerle dosyayý bizden aldý, bir daha karýþtýrmadý, kendisi yürüttü. Uygulama gereði kimin nöbetinde olay olmuþsa, soruþturma sonuçlanana kadar o bakar. Soruþturmaya ilk baþlayan kiþi benim, ondan sonra kýdemli savcý dosyayý bizden aldý, nihai karara o baðladý. Takipsizlik, kovuþturmaya yer olmadýðý kararý verildi.

Kozmik evraklarý yanýnda olabilirdi

*Otopsi yapýldý mý?

Hayýr, otopsi yapýlacak bir durum yoktu. Çoðu yanýktý. Kömür olmuþlardý. Gülhane'den telefon açtýlar, "Ýþin içinden çýkamýyoruz. Ne yapalým" dediler.

*Cem Ersever'i gördünüz mü?

Cem Ersever ile bir karþýlaþmam olmadý.

*Komutanýn bir çantasý verildi mi size?

Hayýr, sadece cüzdan aldýk. Jandarma Genel Komutaný'nýn kozmik evraklarý da olabilirdi yanýnda, ama bize bir çanta verilmedi.

JANDARMA KOMUTANI ÖLDÜ SORUMLUSU TERFÝ ETTÝ

* Böylesine bir olayý ilk soruþturan savcý olarak sizin dikkatinizi çeken hiçbir garip olay yok mu?

Ben bulunduðum soruþturma devresinde uçaða bomba konulmadýðýndan ve uçaðýn havada infilak etmediðinden eminim. Uçaðý imal eden firmadan görüþ soruldu. Firma kendisini kötüler mi? Ona eþdeðerdeki bilgilere, tekniðe sahip olan diðer firmalardan görüþ sorulmalýydý. Uçakta diyelim ki buzlanma oldu, demek ki gereken tedbirler alýnmamýþ. Bu tedbirlerin alýnmamasýnýn sorumluluðu komutana aittir. Terfi etmemesi lazýmdý, terfi etti.

*Komutan kimdi?

Armaðan Kuloðlu, Kara Havacýlýk Okul Komutaný. O zaman tuðgeneraldi, tümgeneral oldu. Ayný dönemde o üsden kalkan baþka helikopterler de düþtü. O soruþturmalarý da ben yürüttüm. Komutanlýktan gelen emirlere göre pilot geceyi nöbette geçirmiþse ertesi gün ona uçuþ görevi verilmez. Helikopteri kullanan iki pilot arkadaþa nöbetçi olduklarý halde görev verildiðini tespit ettim. Bu emirlerin bir albay ve komutan Kuloðlu'nun direktifi ile verildiðini tespit ettim. Albay hakkýnda doðrudan iþlemi ben yaptým, Kuloðlu için hakkýnda tahkikat yapýlmasý gerektiðini Kara Kuvvetleri Komutanlýðý'na yazý ile bildirdim. Kuloðlu karargâha geldiðinde mutlaka bana da uðrardý. Benim hakkýndaki yazýmdan sonra bana uðramaz oldu. Uçak düþtü, Jandarma Genel Komutaný hayatýný kaybetti, baþka helikopterler de düþtü, tuðgeneral yükseldi tümgeneral oldu, hakkýnda bir iþlem yapýlmadý.