Çocuk olmasý için ne yapmalý?

Çocuk olmamasý, bazýlarý için en büyük sýkýntý ve problemlerinin baþýnda geliyor. Aile huzursuzluðundan tutun boþanmalara kadar gidiyor. Kusur bazen kadýnda bazen de erkekte olur. Bazen her ikisinde de olabilir.

Çocuk olmamasýnýn sebeplerinin baþýnda daha çocukken geçirilen hastalýklar, psikolojik rahatsýzlýklar, yanlýþ ve zararlý beslenme, aþýrý sýcaða soðuða dikkat etmeme yüzünden bedende meydana gelen týbbi arýzalar gelir. Çocuðu olmayan eþler bu arýzaya çok büyük ihtimalle daha çocukluklarýnda, gençliklerinde yakalanmýþlardýr.

Bir kýsmý da yanlýþ beslenme yüzünden yakalanmýþ olabilir. Çünkü hadis-i þerifte buyuruluyor ki:
(Gelin, ilk hafta yoðurt, ayran, sirke, turþu ve ekþi yememelidir! Bunlar çocuk olmasýna engel olabilir. Sirke yiyen kadýnýn hayz görmesi zahmetli olur ve hayzý düzensiz olur. Ekþi elma yemek hayz kanýný keser. Bu da baþka bir hastalýk meydana getirir.)

Bir kýsmý da, evliliðin baþýnda, birkaç sene çocuðumuz olmasýn diye aldýklarý yanlýþ tedbirlerle, sonraki senelerde çocuklarýnýn olmamasýna zemin hazýrlarlar.

Çocuk olmama sebepleri iyi araþtýrýlmalý. Þuna da inanýlmalý ki, týp çok ilerlediði halde hâlâ eksiklikleri vardýr. Yanlýþ tedavilerin ve bilinçsizce kullanýlan ilaçlarýn zararlarý çoktur. Tedavide çok hassas olunmalý, geliþigüzel ilaç kullanýlmamalý. Hele kocakarý ilaçlarýný ehil bir doktora sormadan kullanmamalý.

Uzman doktorlarýn, kýsýrlýk sebepleri ve önleyici tedbirleri hususundaki yazýlarý þöyledir:

Ýnfertilite (kýsýrlýk)
Eþlerin çocuk sahibi olma arzularýna raðmen bir yýl içerisinde hamilelik elde edilmemesine infertilite (kýsýrlýk) adý verilmektedir. Korunmayan çiftlerin %85’inde bir yýl içerisinde hamilelik oluþmasý beklenir. Ýnfertilite %30-40 arasýnda erkek, %40-50 arasýnda bayana ait nedenlerle ortaya çýkmaktadýr. Çiftlerin %25’inde erkek ve kadýn faktörü birlikte bulunmaktadýr. %10-15’inde tüm araþtýrmalara karþýlýk infertiliteyi açýklayabilecek bir neden bulunamamaktadýr.

Ýlk ziyarete eþlerin birlikte katýlmasý ve deðerlendirilmesi tedavi yönünden oldukça önemlidir. Çocuk arzusuyla baþvuran çiftlerin doktoruna ve merkezine tam bir güven içinde olmasý, hiçbir þey saklanmamasý, sorulara açýk yüreklikle cevap verilmesi ve hiçbir konunun utanma duygusuyla gizlenmemesi gerekir.

Kadýnýn muayenesi sadece üreme organlarýnýn deðil tüm vücudun deðerlendirilmesine yönelik olarak yapýlýr. Bazý hormonal hastalýklar (tiroid bezi ve þeker hastalýðý gibi) üreme organlarýnýn fonksiyonunu yakýndan etkilemektedir. Muayenede tespit edilecek ek rahatsýzlýklar tedavi öncesinde ortadan kaldýrýlmalýdýr. Kadýnda mevcut olabilecek mikrobik-iltihabý rahatsýzlýklar yapýlacak tetkiklerle tanýmlanarak tedavi edilmelidir. Bu nedenle rahim aðzýndan ve vajenden örnekler alýnarak inceleme yapýlýr.

Kadýna ait infertilite nedenleri:

Tüplere ait nedenler
Hamilelik oluþabilmesi için spermlerin (erkek hücresi) rahim aðzý ve rahim içini geçerek tüplerden yumurtaya ulaþmasý gerekmektedir. Bu nedenle tüplerin açýklýðýný ve görevlerini yerine getirme yeteneðine sahip olup olmadýðý gösterilmelidir. Ýnfertilite nedenlerinin yaklaþýk %35 ini tüplere ait bozukluklar oluþturmaktadýr. Ýlaçlý rahim filmi (HSG) tüplerdeki týkanýklýðý ve oluþmuþ hasarý gösterebilir. HSG filminde bir bozukluk varsa taný amaçlý laparoskopi önerilebilir. Tüpler kapalý, hasar görmüþ veya yapýþýk bulunursa cerrahi olarak düzeltilebilir. Ancak ameliyat ile sonuç alýnamayacaðý düþünülüyor ise tüp bebek yöntemi tedavide en iyi alternatiftir.

Yumurtlama problemleri
Düzensiz ve anormal yumurtlama, kýsýrlýðý oluþturan nedenlerin ortalama %5-25 ini oluþturur. Normal koþullarda her ay yumurtalýklardaki yumurtalardan bir tanesi geliþip büyüyerek çatlar ve yumurtlama (ovulasyon) meydana gelir. Yumurtlamanýn olmamasý âdet düzensizlikleri ve infertilitenin en önemli nedenidir. Bir bayanda yumurtlamanýn olmadýðý ya da âdet görse bile ovulasyonsuz seyrettiðini gösterebilmek için bir takým testler yapýlýr.Yumurtalýklarýn rezervi ve ilaç uyarýsýna verecekleri cevap âdetin 2. veya 3. günü yapýlacak hormon testleri ve ultrasonografik görüntü ile tespit edilebilir. Yumurtlama olmadýðý tespit edilirse ilaç tedavisi ile yumurtlama saðlanabilir.

- Rahim kaynaklý problemler
- Karýn iç zarý ile ilgili problemler (Endometriozis)

Genellikle yumurtlama âdetin ortalarýna rastlar. Eþlerin bu dönemlerde bir arada olmalarý döllenmenin þansýný artýrýr. [Yani, kadýnlarda iki âdet arasýndaki temizlik süresinin ortasýnda yumurtlama olur. Bu günlerde eþler birada olursa çocuk olma ihtimali yükselir. Mesela temizlik günü 14 gün ise 6-8. günler arasýnda yumurtlama þansý yüksek demektir.]

Yaþ faktörü
Normal þartlarda korunmayan bir çift için evliliðin birinci yýlýnda hamile kalma þansý %85’tir. Ýkinci yýlýnda, birinci yýl gebe kalamayan %15 oranýndaki kadýnlarýn %10’u da ikinci yýl gebe kalýr. [Ýkinci yýldan sonra gebe kalýnmazsa, eþlerin kýsýrlýk tedavisi görmeleri gerekir.] Ýlerleyen yýllarda bu oran giderek düþer. Kadýnlarda yaþ ilerledikçe gebelik þansý da giderek azalýr, 40 yaþ ve üzerinde gebe kalma oraný %10’un altýna düþer. Yumurtalar geliþse ve ovulasyon meydana gelse de, yumurtalarýn kolayca döllenebilmesi oldukça güçtür.

Açýklanamayan (izah edilemeyen) infertilite
Ancak bazen çiftlere yapýlan tüm testler normal bulunmaktadýr. Bu durumda açýklanamayan yani izah edilmemiþ infertiliteden bahsedilir. Öncelikle aþýlama tedavisi denenir. Aþýlama tedavileri baþarýsýz olduðunda infertilite sebepleri yeniden deðerlendirilerek tüp bebek gibi diðer yardýmcý üreme teknikleri uygulanabilir.

Erkeðin deðerlendirilmesi
Erkeklerin muayenesi gerektiðinde üroloji uzmaný tarafýndan yapýlmaktadýr. Öncelikle yapýlmasý gereken semen analizidir. Ardýndan gerekiyorsa hormon tetkikleri, mikrobiyolojik ve serolojik testler, ultrasonografi yapýlabilir. Erkek infertilitesi tedavisinde son yýllarda uygulanan teknikler ile hýzlý bir ilerleme kaydedilmiþtir. Özellikle mikroenjeksiyon tekniði, daha önceden tedavi edilmeyen erkeðe ait birçok infertilite faktörüne çözüm getirmiþtir.

Erkeðe ait infertilite nedenleri:
- Hormonal bozukluklar
- Genetik bozukluklar
- Sebebi bilinmeyen
- Varikosel
- Kriptorþidizm (inmemiþ testis)
- Sperm taþýyýcý kanallara ve organlara ait nedenler
- Ýmminolojik (baðýþýk sistemine ait) nedenler
- Kullanýlan ilaçlar, aþýrý sýcak ortam, sistemik hastalýklar

Teknolojideki tüm ilerlemeler sayesinde, üreme tedavisinde elde edilen inanýlmaz geliþmeler çocuk sahibi olamayan çiftlere yeni umutlar sunmaktadýr.

Yapýlan tetkik ve tedaviler sonucunda ilaç tedavisi yetersiz kalacak olursa tüp bebek ve mikroenjeksiyon metotlarý ile çocuk sahibi olunabilir. Bu iþ ile ilgili olarak güvenilir hastanelerin tüp bebek merkezlerine müracaat edilebilir. Türkiye Hastanesi’nde de bu iþlemleri yapacak kadro bulunmaktadýr.

Yukarýda yazýlan rahatsýzlýklara yakalanmamak için:
Kýz çocuklarýný dünyaya geldikleri andan itibaren üþütmemeli, alt temizliðine dikkat etmeli. Altý ýslak býrakýlmamalý. 6 ayda bir idrar tahlili yapýlmalý. En ufak bir akýntýda, idrar kaçýrmada, idrar yanmasýnda hekime gitmeli.

Çocukluk çaðýnda geçirilen kabakulakta eðer hastalýk testisleri, kýzlarda yumurtalýklarý tutmuþ ise üreme hücrelerini tahrip ederek kýsýrlýða yol açabilir. Bu hastalýktan korunmak için kabakulak aþýsý yapýlmalýdýr. Eðer kýz çocuklarý genital bölge tüberküloz hastalýðýna yakalanmýþ ise tüplerde týkanma yapabilir. Rahimde yapýþýklýklar yaparak çocuk olmasýna engel olabilir. Mantar hastalýklarý da akýntý, spermde tahribat yapabilir. Üreme organlarýndaki en ufak þikayette hekime gitmek iyi olur.

Çocukluktan itibaren dikkat edilecek hususlar (Kýzlar için)
1- Bebeklik döneminden itibaren üþütmeyecek.
2- Dondurma, soðuk meþrubat, kola gibi soðuk þeyler yiyip içmeyecek.
3- Kabakulak, kýzamýkcýk, kýzamýk, verem aþýlarý yapýlacak.
4- Alkol, sigara içilmeyecek.
5- Banyo yapýlýrken üþütülmeyecek. Özellikle özür halinde iken denize girip üþütülmeyecek.
6- Acýlý baharatlý gýdalardan fazla yemeyecek. Kýþýn üþütmeyecek, özellikle yumurtalýklar korunacak.
7- Ateþli hastalýklarda mutlaka hekime gidecek.
8- Evli gençler birbirini kýrmayacak, üzmeyecek. Beslenmesine dikkat edecek. Hastalýklardan korunacak.

Çocukluktan itibaren dikkat edilecek hususlar (Erkekler için)
1- Kabakulak, kýzamýkcýk, kýzamýk, verem aþýlarý yapýlacak.
2- Alkol, sigara içilmeyecek. [Bunlar bazý erkeklerde iktidarsýzlýk sebebidir.]
3- Erken yatýp erken kalkýlacak.
4- Acýlý baharatlý gýdalardan fazla yemeyecek. Kýþýn üþütmeyecek.
5- Testisler darbelere karþý korunacak. Ateþli hastalýklarda mutlaka hekime gidilecek. Sünnet dikkatli yapýlacak.
6- Evli gençler birbirini kýrmayacak, üzmeyecek. Beslenmesine dikkat edecek. Hastalýklardan korunacak.

Evliliðin ilk yýllarýnda
Evliliðin ilk yýllarýnda bilinçsizce yapýlan doðum kontrolleri ileride çocuk olmasý üzerinde zararlý olabilir. Rahim içi araçlarý steril konulmazsa iltihaplanmaya, yabancý cisim reaksiyonuna yol açabilir. Doðum kontrol haplarý hormonal dengeyi etkileyebilir. Yeni evlilerin hemen doðum kontrolü uygulamamasý iyi olur.

Aþýrý üzüntü, stres, sinir sistemini bozar
Stres hem hormon dengesini bozar hem de eþler arasýndaki cinsel hayatý etkiler. Eþler tam boþalamaz, zevk almaz, temaslar iþkence halini alýr. Bu durumda hem yumurtlama hem de sperm yapýmý etkilenir. Stresin etkisi ile erken boþalma olabilir. Yine stresten dolayý uterus hareketleri artar ve yumurtayý atabilir. Erken boþalmaya baðlý yeterli sayýda sperm rahime gitmeyebilir. Onun için eþlerin stressiz, sýkýntýsýz, sakin ortamlarda ve istekli olduklarý zamanda birlikte olmalarý gerekir.

Bünyenin çocuk tutmamasý
Bünyenin çocuk tutmamasý denen þey hormon yetersizliðinden veya rahim aðzýnýn tam kapanmamasýndan dolayý çocuðun düþmesidir. Bu þekilde olan çiftler evvela hormonlarýnýn durumunu öðrenecekler. Bir bozukluk var ise tedavi ettirecekler. Rahim aðzýnýn durumu mutlaka kontrol edilecek. Darlýk, yetmezlik, enfeksiyon var mý diye bakýlacak. Yatak istirahatý yapýlacak. Strese girmek, sinirlenmek, aðýr kaldýrmak, fazla çalýþmak olmayacak. Bu ailelerde bir de genetik tarama yapýlýp kromozomal bozukluk var mý diye bakýlmalý.

Kýsýrlýða dair alametler görülünce
Acýlý baharatlý yiyecekler, çok soðuk içecekler, yasaklanmalý. Hiç bir zaman ezbere ilaç kullanmamalý. Ezbere kullanýlan yanlýþ ilaçlar, yumurta ve sperm üzerine zararlý etkide bulunabilir. Özellikle böbrekleri ve yumurtalýklarý üþütmek, testislere darbe gelmesi kýsýrlýða yol açabilir.

Çocuk olmuyorsa
Yukarýdaki bilgilere uyulduðu halde evli çiftler çocuk sahibi olamamýþ ise kesinlikle ezbere ilaç kullanmamalý, komþu tedavilerine raðbet etmemeli. Aksi halde tedavi zorlaþýr veya imkansýz hale gelir. Bu hastalýklar artýk kýsýrlýk merkezi bulunan tam teþekküllü hastanelerde yapýlmaktadýr. Böyle bir merkeze baðlanmalý sistematik bir þekilde kýsýrlýk sebepleri araþtýrýlmalý. Hastaya en uygun tedavi metodu seçilmeli. Tüp bebek merkezleri içinde kadrosu iyi, güvenilir yerlere gitmelidir.

Bunlara raðmen hiçbir týbbi arýza olmasa bile çocuk olmayabilir. Çocuk da bir rýzktýr. Rýzký veren Allahü teâlâdýr. Dilerse verir dilerse vermez.